Maharashtra Occupational Safety, Health and Working Conditions Draft Rules, 2026

RNI No. MAHBIL /2009/31747

महाराष्ट्र शासन राजपत्र

असाधारण भाग एक-ल वर्ष १२, अंक २५(२)] गुरुवार, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९८८ [पृष्ठे २७१, किंमत : रुपये १६.०० असाधारण क्रमांक ४९

प्राधिकृत प्रकाशन

(केंद्रीय) औद्योगिक विवाद अधिनियम व मुंबई औद्योगिक संबंध अधिनियम यांखालील (भाग एक, चार-अ, चार-ब आणि चार-क यांमध्ये प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचना, आदेश व निवाडे यांत्वतिरिक्त) अधिसूचना, आदेश व निवाडे.

उद्योग, ऊर्जा, कामगार व खनिकर्म विभाग

मंत्रालय, मादाम कामा मार्ग, हुतात्मा राजगुरु चौक, मुंबई ४०० ०३२, दिनांक ३० एप्रिल २०२६एप

अधिसूचना

व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२०. क्रमांक:- संकीर्ण-२०१५/प्र.क्र.१४/काम-१०.-व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, (२०२० चा ३७) याच्या कलम १३३ व कलम १३५ याद्वारे प्रदान केलेल्या अधिकारांचा वापर करून आपिन त्याबाबतीत त्यास प्राधिकृत करणांया इतर सर्व अधिकारांचा वापर करून, आपिन श्रमिक प्रकार (सेवाशाटी) अधिनियम, १९६५ (१९६५ चा ४६) या अन्यये केलेल्या श्रमिक प्रकार (सेवाशाटी) आपिन संकीर्ण तरतुदी नियम, १९६७; मोटार वाहतूक कामगार अधिनियम,१९६१ (१९६१ चा २७) या अन्यये केलेल्या मोटार वाहतूक कामगार नियम, १९६२; बिडी व सिगार कामगार (रोजगाराच्या शाटी) अधिनियम, १९६६ (१९६६ चा ६३) या अन्यये केलेल्या बिडी व सिगार कामगार (रोजगाराच्या शाटी) नियम, १९६६; क्रांटाडी कामगार (विनियमन व निमूलन) अधिनियम, ११७० (११७० चा ३७) या अन्यये केलेल्या क्रांटाडी कामगार (विनियमन व निमूलन) केंद्रीय नियम, १९७१; विक्री संवर्धन कर्मचारी (सेवाशाटी) अधिनियम, १९७६ (१९७६ चा १२) या अन्यये केलेल्या विक्री संवर्धन कर्मचारी (सेवाशाटी) नियम, १९७६; आंतरराज्य स्थलांतरित कामगार (रोजगाराचे विनियमन व सेवाशाटी) अधिनियम,१९७९ (१९७९ चा ३०) या अन्यये केलेल्या आंतरराज्य स्थलांतरित कामगार (रोजगाराचे विनियमन व सेवाशाटी) केंद्रीय नियम, १९७९; चित्रपट कामगार व चित्रपट रंगभूमी कामगार (रोजगाराचे विनियमन) अधिनियम, १९८१ (१९८१ चा ५०) या अन्यये केलेल्या चित्रपट कामगार व चित्रपट रंगभूमी कामगार (रोजगाराचे विनियमन) नियम, १९८१ आपिन इमारत व इतर बांधकाम कामगार (रोजगाराचे विनियमन व सेवाशाटी) अधिनियम, १९७६ (१९७६ चा २७) या अन्यये केलेल्या इमारत व इतर बांधकाम कामगार (रोजगाराचे विनियमन व सेवाशाटी) नियम, १९७८, यांचे अधिक्रमण करून त्याद्वारे बाधित होण्याचा संभव असलेल्या सर्व व्यक्तीच्या माहितीसाठी. उक्त संहितेच्या कलम १३३ च्या पोट-कलम (१) व कलम १३५ च्या पोट-कलम (१) यांद्वारे आवश्यक असल्याप्रमाणे, याद्वारे प्रसिद्ध करण्यात येत आहेत; आपिन याद्वारे अशी नोटीस देण्यात येत आहे की,

( ? )

Part I-L Ext. No. 49.indd — 1

R

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

महाराष्ट्र शासन राजप्रमाणध्ये ही मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केल्याच्या दिनांकापासून पंचचाळीस दिवस समाप्त झाल्यांतर, उक्त प्रारूप, महाराष्ट्र शासनाकडून विचारात घेण्यात येईल.

• २. वर नमूद केलेला कालावधी संपयापूर्वी, उक्त प्रारूपाच्या बाबतीत कोणताही व्यक्तिकडून कामगार आयुक्त, महाराष्ट्र राज्य, कामगार भवन, इ ब्लॉक, बांद्रा-कुर्ला संकुल, बांद्रे (पूर्व), मुंबई ४०० ०५१ यांना फिक्वा mh.labourcodes.rules@gmail.com, या ई मेल वर प्राप्त होतील असे कोणतेही आश्वेप फिक्वा सूचना, शासनाकडून विचारात घेण्यात येतील.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

₹

प्रारूप नियम

प्रकरण - एक

प्रारंभिक

• 9. संक्षिप्त नाव.- या नियमांस, महाराष्ट्र व्यावसाधिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती (कामगार) नियम, २०२६ असे म्हणावे.
• २. व्याख्या.-
• (९) या नियमांमध्ये, संदर्भानुसार दुसरा अर्थ आवश्यक नसेल तर,-
• (क) "अपिलीय अधिकारी" याच अर्थ, कलम 8 अन्वये महाराष्ट्र रासनाने अधिसूचित केलेला अधिकारी, असा आहे;
• (ख) "मंडळ" याचा अर्थ, सहितेच्या कलम १७ अन्वये गटीत केलेले महाराष्ट्र व्यावसायिक सुरक्षा आरोग्य सह्लागार मंडळ, असा आहे;
• (ग) "केंद्रीय कामगार संहिता" याचा अर्थ, व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२०; सामाजिक सुरक्षा संहिता, २०२०; औद्योगिक संबंध संहिता, २०२० व वेतन संहिता, २०१९, असा आहे;
• (च) "संहिता" याचा अर्थ, व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२० (२०२० चा २७), असा आहे;
• (ड) “कुटुंब” ही संज्ञा, जेथा कामगारांच्या संबंधात वापरली जाते तेथा, कुटुंब याचा अर्थ,-
• (एक) वैवाहिक जोड़ीदार;

Part I-L Ext. No. 49.indd — 1a

8 महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (दोन) जी कामगारावर अवलंबून आहेत आणि ज्यांची व्याची अटरा वर्ष पूर्ण झालेली नाहीत अशी कामगाराच्या दत्तक मुलांसह अन्य मुले; आणि
• (तीन) अशा कामगारावर अवलंबून असलेले त्याचे आजी-आजोबा, आई-वडील (महिला कामगाराचे सासू व सासरे यांसह) विधवा मुलगी व विधवा बहीण, असा आहे. स्पष्टीकरण.- या खंडाच्या प्रयोजनार्थ, जे अवलंबित त्या त्या वेळी सर्व स्वोत्तमधून दरवर्षी रुपये पाच लाख रुपयांपेक्षा अधिक उत्पन्न मिळवतात असे अवलंबित, कुटुंबाच्या व्याख्येमधून वगळण्यात येतील.
• (चार) कोणत्याही शारीरिक किंवा मानसिक अपसामान्यतेच्या किंवा इजा या कारणावरून विकलांग झाली असेल किंवा विकलांगता चालू राहील तोपर्यंत कामगाराच्या मिळकतीवर पूर्णपणे अवलंबित असलेले एखादे बालक;
• (च) "नमुने" याचा अर्थ, या नियमांस जोडलेले नमुने, असा आहे;
• (छ) "शासन" किंवा "राज्य शासन" याचा अर्थ, महाराष्ट्र शासन, असा आहे;
• (ज) "व्यवस्थापक" याचा अर्थ, या संहितेच्या प्रयोजनार्थ, आस्थापनेच्या कामाकरिता नियोक्त्यास किंवा भोगवटादारास जबाबदार असलेली व्यक्ती, असा आहे;
• (झा) "पोर्टल" याचा अर्थ, राज्य शासनाचे पोर्टल, असा आहे;
• (न) "तिमाही" याचा अर्थ, ९ जानेवारी, १ एप्रिल, १ जुलै किवा १ ऑक्टोबर रोजी सुरू होणारा लागोपाठच्या तीन महिन्यांचा कालावधी, असा आहे;
• (त) "नॉदनी अधिकारी" याचा अर्थ, या नियमांच्या प्रयोजनार्थ, राज्याद्वारे कामगार आयुक्तालयाच्या अधिपत्याखाली नॉदनी अधिकारी म्हणून नियुक्त केलेला अधिकारी, असा आहे;

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

4

• (ट) "कलम" याचा अर्थ, संहितेचे कलम, असा आहे;
• (ख) "वर्ष" याचा अर्थ, कोणत्याही वर्षामधील १ जानेवारीपासून सुरू होणारा बारा महिन्यांचा काळावधी,असा आहे.
• (२) या नियमांमध्ये वापरलेले आणि व्याख्येत नमूद न केलेले, परंतु संहितेमध्ये व्याख्या केलेले शब्द व संज्ञा यांना, संहितेमध्ये अनुक्रमे जे अर्थ नेमून दिलेले असतील तेच अर्थ असतील.

प्रकरण-दोन

नोंदणी

3. कलम ३ अन्वये नोंदणीसाठी अर्ज.

• (1) (एक) यापूर्वी नोंदणी न केलेले इमारत व इतर बांधकाम कामगार आस्थापना,चित्रपट कामगार (एकाश्राव्य कार्य), मोटार वाहतूक कामगार, रोप मळा, कंत्राटी कामगार आणि अन्य कोणतीही आस्थापना (कारखाना, खनिकर्म आणि लहान बंदरे यांव्यतिरिक्त) यांची नोंदणी करण्याची मागणी करणारा नियोक्ता, नोंदणी करण्याची मागणी केलेली आस्थापना ज्या क्षेत्रामध्ये स्थित असेल त्या क्षेत्राच्या नोंदणी अधिकार्याकडे उक्त नमुन्यामध्ये नमूद केल्यानुसार आस्थापनेचा संपूर्ण तपशील आणि आस्थापनेच्या नोंदणीशी संबंधित कागदपत्रे, नियोक्ताच्या (नियोक्त्यांच्या) ओळखपत्राचा पुरावा आणि नियोक्त्याचा (नियोक्त्यांच्या) पत्ता इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात दाखल करील. उक्त नमुन्यावर पोर्टलवर डिजिटल पद्धतीने स्वाक्षरी करण्यात येईल. अजर्जत सादर केलेल्या सर्व माहितीच्या सत्यतेकरिता अजर्जदार जबाबदार असेल.
• (दोन) प्रत्येक अर्जिसोबत, आस्थापनेच्या मुख्य कार्यामध्ये कंत्राटी कामगार कामावर टेवलेल्या नसल्याबद्दलच्या बाबीत्सी संबंधित असणारे नियोक्त्याने किंवा भोगवटादाराने किंवा मालकाने यथोचितरीत्या स्वाक्षरी केलेले आस्थापनेच्या नाममुद्रित पत्रावरील जोडपत्र-अ मधील हमीपत्र जोडण्यात येईल.

६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (तीन) नॉदणीच्या प्रत्येक ऑनलाइन अजॉसोबत,-
• (क) जोडपत्र-ब मधील स्वयं- घोषणापत्र;
• (ख) जोडपत्र-क मधील स्वयं- साक्षांकन घोषणापत्र, जोडण्यात येईल.
• (चार) आयकर अधिनियम, १९६१ अन्वये नियत वाटप केलेला अर्जदाराचा स्थायी खाते क्रमांक (PAN) किंवा आस्थापनेचा कर वजावट खाते क्रमांक (TAN) अथवा त्या त्या वेळी अंमलात असलेल्या अन्य कोणत्याही कायद्यान्वये आस्थापनेला नियत वाटप केलेला अन्य कोणताही विशिष्ट क्रमांक किंवा नमुन्यामध्ये सादर केलेला इतर कोणताही तपशील, ऑनलाइन पद्धतीने तपासता येईल.
• (र) नॉदनी शुल्क:- (एक) या नियमान्वये नॉदनी प्रमाणपत्र देण्यासाठी ई-पेमेंटद्वारे प्रदान करावयाचे शुल्क, पुढील तकत्यामध्ये दिल्याप्रमाणे असेल:-

तक्ता

| अ. क्र. | कोणत्याही एके दिवशी आस्थापनेमध्ये प्रस्तावित नियुक्त कर्मचाऱ्यांची संख्या | शुल्क | | --- | --- | --- | | (१) | (२) | (३) | | १ | ५० पर्यंत | रु.५००/- | | २ | ५१ ते १०० | रु.१,०००/- | | ३ | १०१ ते ३०० | रु.५,०००/- |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| ४ | ३०१ व त्या वरील | रु.१०,०००/- | | --- | --- | --- | (दोन) विलंब सुल्क:- जेहा एखाद्या नियोक्त्याने, कलम ३ च्या पोट -कलम (१) अन्यचे आवश्यक असल्याप्रमाणे, नॉदणीसाठी ६० दिवसांच्या आत त्याचा अर्ज सादर केला नसेल तर त्या बाबतीत, तो, पूर्वील तक्यामध्ये दिल्याप्रमाणे विलंब सुल्कासह नॉदणीसाठी अर्ज सादर करील:-

तक्ता

| अ. क्र. | विलंबाचा कालावधी | शुल्काची टक्केवारी | | --- | --- | --- | | (१) | (२) | (३) | | १ | ३० दिवसांपर्यंत | २५ % | | २ | ६० दिवसांपर्यंत | ५० % | | ३ | ९० दिवसांपर्यंत | ७५ % | | ४ | ९१ दिवस व त्याहून अधिक | १०० % | (३) (एक) जर अर्ज शर्व बाबतीत परिपूर्ण असेल तर, तालकाळ, परंतु, असा परिपूर्ण अर्ज सादर केल्याच्या तारखेपासून सात कामकाजाच्या दिवसापेक्षा विलंबाने नसेल अशा काळावधीत नमुना- दोन मध्ये इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात नोंदणी प्रमाणपत्र देण्यात येईल, त्यात कसूर केल्यास, अशा

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

आस्थापनेची नोंदणी करण्यात आली असल्याचे मान्यतात येईल आणि नोंदणी प्रमाणपत्र स्वयंचलितपणे निर्गमित करण्यात येईल: परंतु, अपवादात्मक परिस्थितीत, राज्य शासन, अधिसूचनेद्वारे, अशा कालावधीसाठी त्यामध्ये विनिर्दिष्ट केल्याप्रमाणे, राज्यातील संपूर्ण किंवा काही भागातील आस्थापना किंवा आस्थापना वर्ग याबाबतीत, इलेक्ट्रॉनिक नॉदणीची आवश्यकता शिथिल करू शकते आणि अशा प्रकारे तरतूद केलेल्या नमुना-एक मध्ये अर्ज करण्यास परवानगी देऊ शकते. (दोन) नॉदणी प्रमाणपत्र हस्तांतरणयोग्य असणार नाही आणि नॉदणी प्रमाणपत्राची प्रत, आस्थापनेच्या आवारामध्ये इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात एखाद्या दर्शनी जागेवर आणि उपलब्ध असल्यास अधिकृत संकेतस्थळावर टाकण्यात येईल. (8) संहितेखालील नॉदणी अधिकारी, पोट-नियम (9) च्या आवश्यकतांचे पालन करण्यास कसूर केलेल्या नियोक्त्यास निदेश देऊ शकेल, नियोक्ता अशा निदेशात नमूद केलेल्या मुदतीत, अशा आवश्यकतांचे पालन करील आणि अशा नियोक्ता, त्यांतर, अधिकार्याने त्याबाबतीत, दिलेल्या निर्देशांचे पालन करील. (4) आस्थापनेच्या नॉंदणीवेळी अंमलात असलेल्या इमारत व इतर बांधकाम कामगार (रोजगाराचे विनियमन व सेवाशार्ती) अधिनियम, १९९६, आंतरराज्य स्थलांतरित कामगार (रोजगाराचे विनियमन व सेवाशार्ती) अधिनियम, १९७९, बिडी व सिंगारेट कामगार (रोजगाराचे विनियमन) अधिनियम, १९७६, मोटार वाहतूक कामगार अधिनियम, १९६१ व कंत्राटी कामगार (विनियमन व निर्मूलन) अधिनियम, १९७० या अन्यचे आधीच नॉंदणी केलेल्या आस्थापनेच्या बाबतीत, नियोक्ता, ज्या तारखेस नियम अंमलात आला असेल त्या तारखेपासून सहा महिन्यांच्या आत, नॉंदणीकरितां इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात पोर्टलवर अर्ज सादर करील.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

9

(६) नियोक्ता, संहितेत्वा किंवा नियमात्वा किंवा विनियमात्वा, किंवा यथास्थिति, त्याखाली केलेल्या योजनेच्या संबंधात त्याने तयार केलेल्या किंवा पूर्ण केलेल्या सर्व दस्तऐवजांवर आणि संबंधित कार्यालयाशी केलेल्या सर्व प्रत्यवहारांमध्ये नोंदीपणा क्रमांक नमुद करील. (9) मालकी हक्कातील, व्यवस्थापनातील किंवा विनिर्दिष्ट केलेल्या पोर्टलवर सादर केलेल्या नोंदणी नमुन्यामध्ये भरलेल्या कोणत्याही तपशिलातील कोणताही बदल, असा बदल केल्याच्या तारखेपासून तीस दिवसांच्या आत, नियोक्त्याकडून पोर्टलवर अद्यावत करण्यात येईल. (८) ज्याला या संहितेच्या तरतुदी लागू होतात आणि ज्याची व्यावसायिक कार्य बंद होण्याच्या प्रक्रियेत आहेत अशा आस्थापनेचा नियोक्ता, केंद्रीय कामगार संहिता आणि त्याखाली केलेले नियम या अन्यथे प्रदेश असलेल्या सर्व देय रकमा प्रदान केल्याचा परिपूर्ण तपशील दिल्यानंतर, नोंदणी रद्द करण्यासाठी ऑनलाईन अर्ज करू शकेल: (८) नॉदणी अधिकारी, ज्या आरस्थापनेच्या संबंधात त्याच्याकडून नॉदणी प्रमाणपत्रे निर्गमित करण्यात आलेली असतील त्या आरस्थापनेचा तपशील दर्शविणारी, आरस्थापनेची नॉदवही नमुना तीन मध्ये इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात जतन करील. (10) कोणतीही नॉंदणी चुकीची माहिती देऊन मिळविली असेल तर, ती रद्द करण्यास पात्र असेल परंतु, त्या आस्थापनेला नॉंदणी प्रमाणपत्र रद्द का करू नये म्हणून, इलेक्ट्रॉनिक किंवा नॉंदणीकृत डाकेने किंवा शीघ्र डाकेने कारणे दाखवा नोटीस देऊन 30 दिवसांच्या आत म्हणणे मांडण्याची संधी दिली जाईल.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 2

२० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

8. कलम ५ अन्वये आस्थापना सुरु करण्याची व बंद करण्याची सूचना- नियोक्ता, आस्थापना सुरु करण्यात आल्यापासून तीस दिवसांच्या आत, ज्या क्षेत्रात प्रस्तावित आस्थापना किंवा यथास्थिती आहे त्या क्षेत्रातील अधिकारक्षेत्र असलेल्या निरीक्षक-सह-सुविधाकारास व काम सुरु करावयाचे आहे, प्रारंभ केल्याचा प्रत्यक्ष दिनांक, काम पूर्ण केल्याचा दिनांक आणि यथास्थिति आस्थापना बंद केल्याचा प्रत्यक्ष दिनांक नमुना-चार मध्ये इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात, कल्वील आणि कर्मचारी भविष्यनिर्वाह निधी संघटनेच्या (ई पी एफ ओ) व कर्मचारी राज्यविमा महामंडळाच्या (ई एस आय सी) आस्थापनामध्ये नोकरीस असलेल्या कामगारांना नमुना-चार मध्ये आपोआप (स्वयंचलितपणे) पाठवण्यात येईल.

प्रकरण-तीन

नियोक्ता व कर्मचारी यांची कर्तव्ये

प. कलम ६ च्या पोट-कलम (१) च्या खंड (१) खालील कर्मचायांची वार्षिक आरोग्य तपासणी करणे. इमारत व इतर बांधकामविषयक काम, सिनेमा काम (एक-श्राव्य कार्य), मोटार परिवहन काम, लागवड व बिडी व सिगार काम करणाया प्रत्येक आरस्थापनेचा नियोक्ता कर्मचायाची नियुक्ती झाल्यापासून तीस दिवसांत आपिन त्यांतर दर वर्षी प्रत्येक कर्मचायांची मोफत वैद्यकीय तपासणी करील. अनुक्रमे नमुना-पाव व नमुना- सहा मधील प्रपत्रानुसार अहंताप्राप्त वैद्यकीय अधिकार्यामाफक्त वैद्यकीय तपासणी करण्यात येईल. अहंताप्राप्त वैद्यकीय अधिकार्याकडून संबंधित नियोक्त्यास वैद्यकीय प्रमाणपत्र सादर करण्यात येईल, आपिन जेव्हा मागणी करण्यात येईल तेव्हा, निरीक्षक-सह-सुविधाकारास ते सादर करण्यात येईल. द. कलम ६ च्या पोट-कलम (१) च्या खंड (ब) खालील कर्मचार्यावे नियुक्तीवे पत्र.- कर्मचार्याला, नमुना-सात मधील नियुक्तीपत्र देण्यात आल्याशिवाय, त्याला कोणत्याही आस्थापनेत कामावर ठेवण्यात येणार नाही:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

??

परंतु, ज्या कर्मचायाला आवश्यक तपशील अंतर्भूत असणारे नियुक्तीपत्र देण्यात आलेले नाही त्या कर्मचायाला, हे नियम अंमलात आल्यापासून तीन महिन्यांच्या आत नियुक्तीपत्र देण्यात येईल.

• (1) कारखाना व लघु बंदरे वगलता, अन्य कोणत्याही आस्थापनेमध्ये कोणत्याही ठिकाणी, ज्याचे पर्यावसन कोणत्याही व्यक्तीच्या मूत्यूमध्ये झाले असेल असा अपघात, धोकादायक घटना घडली असेल व विवशिष्ट आजार असेल त्या बाबतीत, त्या आस्थापनेचा नियोक्ता किंवा भोगवतादार किंवा व्यवस्थापक, बारा तासांच्या आत, नमुना-आठ मधील त्याची सूचना इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात, मुख्य निरीक्षक-सह-सुविधाकारास व निरीक्षक-सह-सुविधाकारास आणि जिल्हादंडाधिकार्यास किंवा उपविभागीय अधिकार्यास व नजीकच्या पोलीस ठाण्याच्या अंमलदार अधिकार्यास आणि जखमी झालेल्या किंवा मयत झालेल्या व्यक्तीच्या कुटुंबातील सदस्यांना किंवा नातेवाईकांना ताळ्काळ पाठवील आणि त्याची माहिती, दूरध्वनीद्वारे किंवा विशेष संदेश वाहकाद्वारे, इलेक्ट्रॉनिक मेलने (ई- मेलने) किंवा लघूसंदेश सेवेद्वारे (एसएमएस) देईल: परंतु, जर अपघातात्या किंवा धोकादायक घटनेच्या बाबतीत, आस्थापनेचा नियोक्ता किंवा भोगवटादार किंवा व्यवस्थापक यांच्याकडून नोटीस व अहवाल पाठवण्यात आल्यानंतर, अशा अपघातामुळे किंवा धोकादायक घटनेमुळे कोणत्याही व्यक्तीचा मृत्यू घडून आला असेल तर, नियोक्ता किंवा भोगवटादार किंवा व्यवस्थापक प्राधिकार्यांना ताळ्खाल नोटीस पाठवील आणि पुष्टी दिलेली ही माहिती, मृत्यू झाल्यापासून बारा तासांच्या आत, लेखी स्वरूपात कब्जील.
• (२) कारखाना व लघु बंदरे वगळता, अन्य कोणत्याही आस्थापनेमध्ये कोणत्याही ठिकाणी, ज्याचे पर्यावसन कोणत्याही व्यक्तीस शारीरिक इजा (प्राणघातक नसलेली) होण्यामध्ये झालेली असेल आणि त्या कारणामुळे इजा झालेल्या व्यक्तीस अपघात घडल्याच्या लगत नंतरच्या ८८ तासाच्या किंवा त्यापेक्षा अधिक काळावधीकरिता काम करण्यास प्रतिबंध झाला असेल असा अपघात किंवा धोकादायक घटना घडली असेल त्या बाबतीत, त्या आस्थापनेचा नियोक्ता किंवा भोगवटदार किंवा

Part I-L Ext. No. 49.indd — 2a

१२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४६

व्यवस्थापक, अट्टेचाब्मीस तास पूर्ण झाल्यानंतर बारा तासांच्या आत, नमुना-आठ मधील त्याची सूचना इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात, निरीक्षक-सह-सुविधाकारास तात्काळ पाठवील: परंतु, जर वर निर्दिष्ट केलेल्या अहुतेवाळीस तासांसाठी किंवा त्याहून अधिक तासांसाठी काम करण्यापासून अक्षम टरल्याचा कालावधी, अपघात, किंवा धोकादायक घटना घडल्याच्या लगतांतर घडला नसेल, परंतु त्यांतर एकापेक्षा अधिकवेळ अक्षमता घडली असेल तर, जेव्हा अपघातामुळे किंवा धोकादायक घटनेमुळे काम करण्यापासून अक्षम टरल्याचा प्रत्यक्ष एकूण कालावधी बारा तास इतका असेल तेव्हा, त्या वेळेपासून चोवीस तासांच्या आत, विनिर्दिष्ट केलेल्या अहवाल, नमुना-आठ मध्ये निरीक्षक-सह-सुविधाकारास पाठविण्यात येईल. (३) कलम १८ अन्वये कर्मचार्यांच्या सुरक्षेस व आरोग्यास नजीकच्या काळात धोका अस्तित्वात असल्यासंबंधी कर्मचार्याकडून माहिती मिळाल्यावर, आस्थापनेचा नियोक्ता किंवा भोगवटादार किंवा व्यवस्थापक, या संबंधात तात्काळ उपयोजनात्मक कारवाई करील. आस्थापनेचा नियोक्ता किंवा भोगवटादार किंवा व्यवस्थापक,मग त्याची खात्री पटलेली असो किंवा नसो, केलेल्या अशा कारवाईचा अहवाल, इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात किंवा नॉदनीकृत डाकेने किंवा श्रीष्ट्र डाकेने तात्काळ निरीक्षक-सह-सुविधाकारास पाठवील. (h) (एक) ज्या टिकाणी संहितेत्या तिस्स्या अनुसूची खालील अधिसूचित केलेला कोणताही रोग आढळल्यास, आर्थापनेचा नियोक्ता किंवा भोगवटादार किंवा व्यवस्थापकाद्वारे निरीक्षक-सह-सुविधाकारास किंवा मुख्य निरीक्षक-सह-सुविधाकारास पुढील नमुन्यातील नोटीस इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात पाठविण्यात येईल.

रोगाची नोटीस

• ९. नियोक्ता किंवा भोगवटादार किंवा व्यवस्थापकाचे नाव व पत्ता
• २. आरस्थापनेचे नाव व पत्ता
• ३. आरथ्यापनेचे स्वरूप:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

১৩

• 8. रुग्णाचा तपारील:
• (क) रुग्णाचे नाव:
• (ख) रुणाचा कामगार क्रमांक:
• (ग) रुग्णाचा पत्ता:
• 5. ज्या रोगाने रुग्ण पीडित झाला आहे त्या रोगाचे नाव:
• ६. रोगनिदान झाल्याचा दिनांक:
• ७. वैद्यक व्यवसायीचा तपशील: दिनांक: _______________________________ नियोक्ता किंवा मोगवटादार किंवा व्यवस्थापकाची स्वाक्षरी. ज्यात पुढील बाबी नमूद असतील -
• क) रुग्णाचे नाव आणि पत्रव्यवहाराचा पूर्ण पत्ता
• ग) रूगण ज्या आस्थापनेत कार्यरत आहे, किंवा शेवटी कार्यरत होता, त्या आस्थापनेचे नाव व पत्ता:

?8

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

प्रकरण-चार

व्यावसायिक सुरक्षा व आरोग्य सहलागार मंडळ

८. कलम १६ खालील राज्य व्यावसायिक सुरक्षा व आरोग्य सह्यागार मंडळ.-

(१) मंडलाची रचना:- महाराष्ट्र व्यावसायिक सुरक्षा व आरोग्य सहायतार मंडळामध्ये पुढील सदस्यांचा समावेश असेल, जसे की:- | (क) | महाराष्ट्र शासनाच्या कामगार विभागाचे अपर मुख्य सचिव किंवा प्रधान सचिव किंवा सचिव- | पदसिद्ध -अध्यक्ष; | | --- | --- | --- | | (ख) | महाराष्ट्र शासनाचे कामगार आयुक्त- | पदसिद्ध -सदस्य; | | (ग) | महाराष्ट्र शासनाचे मुख्य निरीक्षक-सह-सुविधाकार - | पदसिद्ध -सदस्य; | | (घ) | सचिव- नि- मुख्यकार्यकारी अधिकारी, महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणमंडळ- | पदसिद्ध सदस्य; | | (ङ) | महासंचालक, कर्मचारी राज्य विमा महामंडळ याचा प्रतिनिधी- | पदसिद्ध -सदस्य; | | (च) | संचालक, आरोग्यसेवा, महाराष्ट्र शासन | पदसिद्ध -सदस्य; | | (छ) | नियोक्त्यांचे पाच प्रतिनिधी (बांधकाम व्यावसायिक किंवा विकासक यांचा एक प्रतिनिधी)- | सदस्य; |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

34

| (ज) | कर्मचाऱ्यांचे पाच प्रतिनिधी (बांधकाम कामगारांचा एक प्रतिनिधी) - | सदस्य; | | --- | --- | --- | | (झ) | ज्या बाबींकरिता मानके, नियम, धोरणे तयार करण्यात येत आहेत त्या बाबींशी सहयोगी असलेल्या व्यावसायिक संस्थेचा प्रतिनिधी- | सदस्य; | | (ञ) | व्यावसायिक सुरक्षा व आरोग्य या क्षेत्राशी संबंधित असलेली विख्यात व्यक्ती, किंवा विख्यात संशोधन संस्थांमधील किंवा इतर तत्सम ज्ञान शाखेतील प्रतिनिधी- | सदस्य; | | (ट) | महाराष्ट्र शासनाच्या कामगार विभागाचे सह सचिव किंवा उप सचिव- | पदसिद्ध सदस्य-सचिव. | (२) अशासकीय सदस्य पोट-नियम (१) च्या खंड (छ), (ज), (झ) व (जा) यांमध्ये विनिर्दिष्ट केलेले राज्य मंडळावे सदस्य, राज्य शासनाकडून नामनिर्देशित करण्यात येतील. अशासकीय सदस्यांचा पदावधी, तीन वर्षे इतका असेल.

(3) मंडलाच्या बैठका व गणपूर्ती:-

(क) अध्यक्षांनी निश्चित केलेल्या टिकाणी आणि नमुद वेळी मंडळाची, किमान तीन महिन्यांमधून एकदा बैटक होईल किंवा आवश्यक असेल त्याप्रमाणे अनेक वेळा बैटक घेता येईल: परंतु, अध्यक्ष, मंडळाच्या एक-तूतीयांशपेक्षा कमी नसतील अशा सदस्यांकडून लेखी मागणी प्राप्त झाल्यापासून कामकाजाच्या पेंधरा दिवसांत्या आत, त्याची विश्रेष बैठक बोलावील.

१६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(4) सदस्यत्वाची समाप्ती.- जर पदसिद्ध सदस्य नसलेला मंडळाचा कोणताही सदस्य, अशा अनुपस्थितीसाठी मंडळाच्या अध्यक्षानी मंजूर केलेली रजा घेतल्याशिवाय, मंडळाच्या सलग तीन बैठकांना गैरहजर राहिला तर त्याचे, मंडळाचे सदस्यत्व समाप्त होईल:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?6

(क) सदस्यत्वाची अपात्रता.- एखादी व्यक्ती,-

• (एक) जर ती मनोरुण असेल आणि ती तरी असल्यावे सक्षम न्यायालयाने घोषित केले असेल तर; (१३) सदस्यांसाठी प्रवासभत्ता.- (एक) शासकीय सदस्याच्या प्रवास भट्याचे, शासकीय कर्तव्यावर असताना त्याने केलेल्या प्रवासासाठी त्याला लागू असलेल्या नियमांनुसार विनियमन करण्यात येईल आणि त्याचे वेतन प्रदान करणाऱ्या प्राधिकरणाद्वारे तो प्रदान करण्यात येईल;

Part I-L Ext. No. 49.indd — 3

१८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(दोन) मंडलाच्या अशासकीय सदस्यांना, मंडलाच्या बैठकीस उपस्थित राहिल्याबद्दल राज्य शासनाकडून वेळोवेळी निश्चित करण्यात येतील अशा दरांनी प्रवास भत्ता प्रदान करण्यात येईल. ९. कलम २२ अन्वये सुरक्षा समिति.- (९) ज्या आस्थापनेच्या कोणत्याही बांधकाम स्थळावर (साइटवर) मागील बारा महिन्यांमध्ये कोणत्याही एका दिवशी दोनरो प्रत्येक किंवा अधिक कामगार सर्वसाधारणपणे काम करीत असतील अशा प्रत्येक इमारत व इतर बांधकाम आस्थापनेमध्ये सुरक्षा समिती गटीत करण्यात येईल. (२) सुरक्षा समितीचा कार्यकाळ, तीन वर्षाचा किंवा काम पूर्ण होईपर्यंत असेल. सुरक्षा समितीची, प्रत्येक तीन महिन्यांमध्ये किमान एकदा बैठक होईल.सुरक्षा समितीच्या बैठकीची इतिवृत्ते नोंदवण्यात येतील आणि मागणी केल्यावर निरीक्षक-सह-सुविधाकारास सादर करण्यात येतील. (३) सुरक्षा समितीला,- (क) कामाच्या टिकाणी कर्मचारी जे निर्दर्शनास आणतील असे सुरक्षा व आरोग्यविषयक संभाव्य धोके; (ख) अपघातांबातची आकडेवारी (डेटा) तसेच कामाच्या वातावरणाच्या व कामाच्या स्थळावर (साइटवर) काम करीत असलेल्या कर्मचार्यांच्या आरोग्याच्या संनिरीक्षणातून उघड झालेली आकडेवारी (डेटा) या बाबत परिपूर्णपणे व योग्य रीतीने जाणून घेण्याचा हक्क असेल. (8) मालक, नियोक्ता, भोगवटादार, अभिकर्ता किवा व्यवस्थापक, सुरक्षा समितिव्या शिफारशी मिळाल्याच्या तारखेपासून पंधरा दिवसांच्या कालावधीत, शिफारशी अंमलात आणण्याची कारवाई करील. (4) सुरक्षा समितीची रचना.- क) सुरक्षा समितीवर व्यवस्थापनाच्या प्रतिनिधीमधील खालील सदस्यांचा अंतर्भाव असेल:-

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?9

(एक) जो संघटनेतील त्याच्या पदाद्वारे सुरक्षा समितीच्या कामकाजात प्रभावीपणे योगदान देऊ शकेल असा एक वरिष्ठ अधिकारी, अध्यक्ष असेल; (तीन) त्या आर्थापनेच्या प्रत्येक विभागातील प्रत्येकी एक प्रतिनिधी,- परंतु, सुरक्षा समितीवर महिला कामगारांचे पुरेसे प्रतिनिधित्व असेल आणि असे प्रतिनिधित्व आर्थापनेत कामावर असलेल्या एकूण कामगारांच्या संख्येतील महिला कामगारांच्या प्रमाणापेक्षा कमी असणार नाही : (ख) (एक) सुरक्षा समितीमध्ये नियोक्ता आणि कामगार यांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या सदस्यांची संख्या समान असेल, जी वीसपेक्षा अधिक नसेल: (तीन) सुरक्षा समितीतील कामगारांचे प्रतिनिधी पूढील प्रमाणे दिलेल्या रीतीने निवडण्यात येतील :- (क) जिथे औद्योगिक संबंध संहिता, २०२० (२०२० वा ३५) याच्या कलम ९८ च्या पोट-कलम (२) किंवा पोट-कलम (३) अन्वये एकमेव वाटाघाटी करणारी संघटना किंवा वाटाघाटी करणारी संघटना किंवा कलम ९८ च्या पोट-कलम (८) अन्वये वाटाघाटी परिषद किंवा वाटाघाटी करणारी संघटना किंवा उक्त पोट-कलम (३) अन्वये वाटाघाटी परिषद, यथास्थिती, सुरक्षा समितीवर कामगारांच्या प्रतिनिधींना नामनिर्देशित करील आणि वाटाघाटी परिषदेच्या बाबतीत, नामनिर्देशन अशा पद्धतीने केले जाईल की, वाटाघाटी परिषदेत प्रतिनिधित्व करणार्या प्रत्येक नॉंदगीकृत

Part I-L Ext. No. 49.indd — 3a

कामगार संघटनेला, औद्योगिक आश्वापनेतील त्या कामगार संघटनेचे सदस्य असलेल्या कामगारांच्या संख्येच्या प्रमाणात सुरक्षा समितीत प्रतिनिधित्व मिळेल; (ख) चंड (क) मध्य संदर्भित केल्याप्रमाण जेथे अशी कोणतीही एकमेव वाटाघाटी करणारी संघटना किंवा वाटाघाटी करणारी संघटना किंवा वाटाघाटी करणारी परिषद अस्तित्वात नसल्यास, तेथे औद्योगिक आर्थापनेतील कामगार, सुरक्षा समितीवरील आपले प्रतिनिधी आपापसांतून (स्वत: मधूनच) निवडतील: परंतु, नियोक्ता, कामगारच्या प्रतिनिधीची निवड करण्याची प्रक्रिया पार पाडण्यासाठी, माहिती तंत्रज्ञान वापर (ऑन्लाइन), ऑनलाइन प्लॉटफॉर्म किंवा तसम इतर प्लॉटफॉर्मद्वारे इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीचा अवलंब करू शकेल: परंतु आणखी असे की, सुरक्षा समितीच्या सदस्यांचा कार्यकाळ तीन वर्षांचा असेल. परंतु, जर कोणतीही मान्यताप्राप्त वाटाघाटी संघटना किंवा वाटाघाटी परिषद अस्तित्वात नसेल आणि सुरक्षा समितीवर कामगार प्रतिनिधी निवडण्याबाबत कोणताही वाद निर्माण झाल्यास, हे प्रकरण संबंधित विभागीय कामगार आयुक्तांकडे संदर्भित केले जाऊ शकते, जे दोन्ही पक्षांचे म्हणणे ऐकून घेतल्यानंतर या प्रकरणावर निर्णय देतील आणि त्यांचा निर्णय अतिम असेल.

• (७) सुरक्षा समितीची कार्य व कर्तव्ये पुढीलप्रमाणे असतील:-
• (एक)‘सुरक्षा व आरोग्य धोरण’ या मध्ये अधोरेखित केलेली ध्येये व जिद्दष्टे साध्य करण्यासाठी व्यवस्थापनाला मदत करणे व सहकार्य करणे;
• (दोन) आरोग्य, सुरक्षा व पर्यावरण यांच्याशी संबंधित असणांया सर्व बाबी हाताळणे आणि जड्डवलेल्या समस्यांवर व्यवहार्य उपाय योजणे;
• (तीन) सर्व कामगारांमध्ये सुरक्षा विषयक जागरूकता निर्माण करणे;

22

• (सात) समितीने केलेल्या शिफारशींच्या अंमलबजावणीचा आढावा घेणे.
• (दोन) मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून भौतिकशास्त्र किंवा रसायनशास्त्र यातील पदवी किंवा अभियांत्रिकी किंवा तंत्रज्ञान यापैकी कोणत्याही शाखेतील पदविका आणि पाच वर्षापेक्षा कमी नसेल इतक्या कालावधीसाठी पर्यवेक्षकीय क्षमतेतील प्रत्यक्ष अनुभव, आणि मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून औद्योगिक सुरक्षेतील पदवी किंवा तंत्र शिक्षण मंडळाने किंवा अखिल भारतीय तंत्रशिक्षण परिषदेने किंवा याबाबतील राज्यशासनाने मान्यता दिलेल्या विद्यापीठाने मान्यता दिलेले औद्योगिक सुरक्षेतील एक वर्षाचे पूर्ण वेळ पदविका प्रमाणपत्र, धारण करीत नसेल

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

तर, ती व्यक्ति, इमारत किंवा इतर बांधकाम कार्य यांच्याशी संबंधित असणारा सुरक्षा अधिकारी म्हणून नियुक्तीसाठी पात्र असणार नाही. (२) पोट-नियम (१) मध्ये काहीही अंतभूत असले तरी, जी व्यक्ती,- (एक) मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून अभियांत्रिकीची किंवा तंत्रज्ञानाची पदवी आणि इमारत प्रशासन किंवा इतर बांधकामे यांच्याशी संबंधित असलेल्या केंद्र सरकारच्या किंवा राज्य शासनाच्या विभागातील पाच वर्षांपेक्षा कमी नसेल इतका अनुभव धारण करीत असेल; किंवा (दोन) मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून अभियांत्रिकी किंवा तंत्रज्ञान यापैकी कोणत्याही शाखेतील पदवी आणि बांधकाममधील अपघात प्रतिबंध क्षेत्रातील पूर्ण वेळ प्रशिक्षण, शिक्षण, समंत्रणा किंवा संशोधन या मधील पाच वर्षपिक्षा कमी नसेल इतका अनुभव धारण करीत असेल, (३) इमारत किंवा इतर बांधकामांसाठी सुरक्षा अधिकार्याची नियुक्ती:-

• अ. बांधकाम कामगार संख्या ५०० पर्यंत - एक सुरक्षा अधिकारी;
• ब. बांधकाम कामगार संख्या १००० पर्यंत – दोन सुरक्षा अधिकारी;
• क. बांधकाम कामगार संख्या २००० पर्यंत - तीन सूरक्षा अधिकारी;
• ड. बांधकाम कामगार संख्या ५००० पर्यंत - चार सुरक्षा अधिकारी;
• ई. प्रत्येक अतिरिक्त २००० कामगारांसाटी किंवा त्याच्या भागाकरिता – एक सुरक्षा अधिकारी.

11. इमारत किंवा इतर बांधकाम कार्याच्या बाबतीत सुरक्षा अधिकार्याची कर्तव्ये.- व्यक्तिगत दुखापतीस प्रतिबंध करण्याच्या आणि कामावे वातावरण सुरक्षित राखण्याच्या संबंधीतल सुरक्षा समितीची वैधानिक दायित्वे पूर्ण करण्यासाठी सुरक्षा समितीला सहळा देणे व सहाय्य करणे हे, सुरक्षा अधिकार्याचे कर्तव्ये असलेल, आणि या कर्तव्यांमध्ये पुढील कर्तव्यांचा समावेश असलेल, जसे की:-

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২৩

• (एक) व्यक्तिगत दुर्खापतीना प्रतिबंध करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या उपाययोजनांचे नियोजन व व्यवस्थाकरण्यामध्ये संबंधित विभागांना सल्ला देणे;
• (दोन) सर्व नोकरी विषयक अभ्यासांमधील सुरक्षाविषयक पैलूंबाबत सहजा देणे आणि निवडक नोकर्यांच्या नोकरी विषयक सुरक्षेचा अभ्यास करणे;
• (तीन) व्यक्तिगत दुखापतीस प्रतिबंध करण्याकरिता हाती घेतलेल्या किंवा हाती घेण्याचे प्रस्तावित केलेल्या कारवाईच्या परिणामकारकतेची तपासणी करणे व मूल्यमापन करणे;
• (चार) बांधकामाच्या टिकाणी (साइट) सुरक्षा निरीक्षण करण्याशी संबंधित असलेल्या बाबीवर सहा देणे;
• (पाच) कामाच्या वास्तविक परिस्थितीवे आणि कामगारांनी अनुसरण केलेल्या कामाच्या पद्धती व कार्यपद्धती यांची पाहणी करण्याच्या हष्टीने स्थळ (साइट) सुरक्षा निरीक्षण करणे आणि असुरक्षित भौतिक परिस्थिती दूर करण्याकरिता आणि कामगारांकडून केल्या जाणाऱ्या असुरक्षित कृत्यांना प्रतिबंध करण्याकरिता अंगीकार करावयाच्या उपाययोजनां ओळखबात सह्जा देणे;
• (सहा) अपचातांचा व रोगांचा अहवाल देण्याशी व अन्नेषण करण्याशी संबंधित असलेल्या बाबीवर सह्ना देणे;
• (सात) निवडक अपघातांची तपासणी करणे;
• (आठ) संहितेच्या तिस-या अनुसूचीमध्ये सूचीबद्ध केलेल्या दखलपात्र रोगांच्या बाबतीत तपासणी करणे;
• (नक्ष) ज्यायोगे आरथापनेतील कामगारांमध्ये उत्साह निर्माण होईल व फोटो राखला जाईल आणि कामाच्या टिकाणी सुरक्षित स्थिती व कार्यपद्धती राखली जाईल यासाठी संबंधित विभागाच्या सहभागाने मोहिमा, स्पर्धा, लढती किंवा अन्य उपक्रम आयोजित करणे; आणि व्यक्तिगत इजा

कामाचे तास व वार्षिक रजा वेतन

12. कलम 24 च्या पोट-कलम (9) च्या खंड (ख) खालील दैनिक व साप्ताहिक कामाचे तास.- साप्ताहिक कामाचे तास, कामाचा काळावधी व विश्रांतीसाठी मध्यांतर हे, राज्य शासनाकडून वेळोवेळी अधिसूचित केल्याप्रमाणे असतील. १३. कलम २६ च्या पोट-कलम (२) खालील साप्ताहिक विश्रांतीचा दिवस.- कलम २६ च्या प्रयोजनार्थ, प्रत्येक आस्थापनेच्या कार्यालयाच्या एखाद्या दर्शनी जागी, साप्ताहिक विश्रांतीचा दिवस दर्शविणारी नोटीस लावण्यात येईल. जेथा आस्थापनेमध्ये नोकरी करीत असलेल्या सर्व व्यक्तीसाठी साप्ताहिक विश्रांतीचा दिवस एकच नसेल तेथा, व्यक्तीच्या प्रत्येक पाळीसाठी (रिलेसाठी) किंवा समूहासाठी किंवा एखाद्या व्यक्तीसाठी मुभा दिलेला विश्रांतीचा दिवस, नोटीसीवर दर्शविण्यात येईल.
13. कलम २७ खालील अतिकालिक कामासाठी अतिरिक्त वेतन.-संहितेच्या कलम २७च्या अनुसार,जेव्हा एखादा कामगार, एखाद्या आस्थापनेत एका दिवसात आठ तासांपेक्षा अधिक काळ, किंवा यथास्थिति, एका आठवड्यात अड्डेचालीस तासांपेक्षा अधिक काळ काम करतो तेव्हा, तो अशा अति कालिक कामाच्या बाबतीत, त्याच्या वेतनाच्या सर्व साधारण दराच्या दुप्पट दराने वेतन मिळण्यास हक्कदार असेल आणि सदर वेतन, प्रत्येक वेतन कालावधीच्या शेवटी प्रदान करण्यात येईल: १६. कलम ३१ च्या पोट-कलम (२) खालील कामाच्या कालावधीची नोटीस.- संहितेच्या कलम ३१ च्या पोट-कलम(२) मध्ये विनिर्दिष्ट केलेली नोटीस, आस्थापनेतील दर्शनी जागी सूचना फलकावर किंवा इलेक्ट्रॉनिक बोर्डवर प्रदर्शित करण्यात येईल आणि नमुना-नक्ष मध्ये देवण्यात येईल आणि नोटीसीची प्रत, निरीक्षक-सह-सुविधाकारास इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात किंवा नोंदणीकृत डाकेने पाठवण्यात येईल.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 4

२६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (ख) नमुना १० अ मधील हजेरीपुस्तक-नि-हजेरीपट वही याची नोंदवही जतन करील.
• (घ) या प्रकरणाखालील नॉदवहा इलेक्ट्रॉनिक किंवा इतर स्वरूपात जतन करण्यात येतील.
• (ख) प्रत्येक नियोक्ता, मागणी केल्यानंतर, निरीक्षक-सह-सुविधाकार किंवा राज्य शासनाने त्याबाबतीत प्राधिकृत केलेल्या इतर कोणत्याही व्यक्तीसमोर, अभिलेख आणि नॉदव्हा सादर करील. (२) प्रत्येक नियोक्ता, कर्मचार्याला वेतन देण्याच्या एक दिवस आधी, महाराष्ट्र वेतन संहिता नियम, २०२६ आणि वेतन संहिता, २०१९ यांच्या कलम ५० च्या पोट–कलम (३) अन्वये विहित केलेल्या नमुना १० क मध्ये वेतन विच्छुका, इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने किंवा कागदोपत्री जारी करील. (3) ज्या आस्थापनांना वेतन संहिता २०१९, सामाजिक सुरक्षा संहिता २०२० अन्वये तयार केलेल्या नियमांनुसार नॉंदवही ठेवणे आवश्यक आहे, त्या आस्थापनांच्या बाबतीत, त्या संहिता आणि त्याअंतर्गत बनवलेल्या नियमांनुसार आस्थापनेच्या नियोक्त्याने ठेवणे आवश्यक असलेल्या खालील नॉंदवहा आणि वेतन विद्युत्ता, या नियमांनुसार नियोक्त्याकडून ठेवण्यात येत आहेत असे मानले जाईल :-
• (ब) हजेरीपुस्तक-नि-हजेरीपट वही
• (क) वेतन, अतिकालिक काम आणि वजावटीची नोंदवही
• (ड) वेतन चिट्ठी.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (8) हस्तलिखित नोंदवहा आणि इतर अभिलेखांच्या बाबतीत, ते इंग्रजी, हिंदी आणि मराठीमध्ये किंवा कामावर असलेल्या बहुसंख्य व्यक्तींना समजणान्या भाषेत शाईने सुवाच्य अक्षरात लिहिलेले असावेत आणि,निरीक्षक-सह-सुविधाकार किंवा राज्य शासनाने त्याबाबतीत प्राधिकृत केलेल्या इतर कोणत्याही व्यक्तीकडून, मागणी केली जाईल तेथा, सादर करण्यात येतील ;
• (4) संहिता आणि त्याअंतर्गत बनवलेल्या नियमांनुसार ठेवणे आवश्यक असलेल्या सर्व नोंदवहा, आणि इतर अभिलेख परिपूर्ण आणि अद्यावत ठेवण्यात येतील आणि अन्यथा तरतूद केलेली नसल्यास, ती कार्यस्थळाच्या परिसरातील कार्यालयात किंवा सर्वांत जवळच्या सोयीस्कर इमारतीत किंवा तीन किलोमीटर क्षेत्राच्या आतील ठिकाणी ठेवली जातील. सर्व नोंदवहा आणि इतर अभिलेख, त्यामध्ये केलेल्या शोवटच्या नोंदीच्या तारखेपासून पाच कॅलेंडर वर्षांच्या काळावधीसाठी मूळ स्वरूपात जतन करण्यात येतील.

14. सूचनाफलक प्रदर्शित करणे.- प्रत्येक नियोक्ता, आस्थापनावे नाव व पत्ता, कामाचे तास, वेतन कालावधी,असे वेतन प्रदान करण्याची तारीख, मागील पाच वर्षात आस्थापनेमध्ये घडलेल्या अपघाताचा व धोकादायक घटनेचा तपशील, अशा आस्थापनेवे अधिकार क्षेत्र असणाऱ्या निरीक्षक- सह-सुविधाकारावे नाव व पत्ता आणि कामगारांवे थकीत वेतन प्रदान करण्याची तारीख दर्शविणारी नोटीस, त्याच्या नियंत्रणाखालील आस्थापनेच्या कामाच्या ठिकाणाच्या दर्शनी भागावर इंग्रजीमध्ये, मराठीमध्ये व बहुसंख्य कामगारांना समजणाऱ्या स्थानिक भाषेत प्रदर्शित करील. १९. विवरणपत्र:- प्रत्येक आस्थापनेचा नियोक्ता, कर्मचार्यांची श्रेणी, आरोग्य व कल्याण सुविधा, कामगार कपात/कामबंदी, बोनस, प्रसूती लाभ इत्यादी यांच्याशी संबंधित नमुना-११ मधील अशा आस्थापनेशी संबंधित विवरणपत्र दरवर्षी अधिकारिता असणाया निरीक्षक-सह-सुविधाकारास त्याला प्रत्येक कॅलेंडर वर्षाच्या समाप्तीनंतर येणाया १ फेब्रुवारीपर्यंत पोहोचेल अशा रीतीने पाठवील तसेच याची एक प्रत महासंचालक, कामगार ब्युरो यांना इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात पाठवील.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 4a

RC

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शा १, श्राके १९८८

२०. अपघाताची व धोकादायक घटनांची नोंद वही.- संहितेत्या कलम ३३ च्या खंड (क) च्या उप-खंड (पाच) द्वारे आवश्यक असल्याप्रमाणे, अपघाताची व धोकादायक घटनांची नोंदवही, नमुना-बारा मध्ये देवण्यात येईल. २१. कलम ३३ च्या खंड (क) खालील भरपगारी रजेची नोंद वही.- (९) प्रत्येक आस्थापनेचा नियोक्ता, त्याच्या प्रत्येक कर्मचार्यांच्या बाबतीत, भरपगारी रजेचा अभिलेख, नमुना-तेरा मध्ये इलेक्ट्रॉनिक किंवा हस्तलिखित स्वरूपात जतन करील. (२) पोट-नियम (१) मध्ये नमूद केलेली नोंद वही, तिच्यातील शेवटची नोंद करण्यात आल्यानंतर तीन वर्षांच्या काळावधीसाठी जतन करून टेवण्यात येईल आणि ती नोंदवही, नवीन नोंदवही मध्ये योग्यरित्या हस्तांतरित केल्याशिवाय, तो काळावधी संप्ल्यानंतर देखील ती नष्ट करता येणार नाही.

निरीक्षक-सह-सुविधाकार

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

29

• (क) महिला कर्मचार्यांच्या संदर्भात, तिच्या संमतीने कोणत्याही दिवशी सकाळी ६.०० वाजण्यापूर्वी व संध्याकाळी ७.०० वाजेनंतरच्या काळावधीत, महिला कामगारांना किंवा कर्मचार्यांना, त्यांच्या निवासस्थानापासून आणण्यासाठी व पुन्हा त्यांच्या निवासस्थानी सोडण्यासाठी पुरेशी वाहतूक सुविधा पुरविण्यात येईल याची निश्चिती करील;

३० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (ख) प्रसाधनगृहे, स्वच्छतागृहे, पिण्यावे पाणी, महिला कामगारांची किवा कर्मचार्यांची प्रवेश करण्याची व बाहेर पडण्याची जागा यासंबंधीच्या सोयी व सुविधांकडे जाणाया मार्गिकांसह कामाच्या ठिकाणी पुरेशी प्रकाश योजना करील आपि या सुविधांकडे जाणायच्या मार्गावर सीसीटीव्हीच्या तरतुदी पुरवील. २५. कलम ८७ च्या पोट-कलम (३) खालील अनुज्ञापीच्या शर्ती.- कंत्राटदार अशी खात्री करील की,-

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (क) कामाचे तास, संहितेच्या कलम २५ अन्वये तयार केलेल्या नियमांच्या अनुरूप असतील;
• (ख) वेतन संहिता, २०१९ (२०२० चा २१) आणि त्याखाली केलेल्या नियमांपुसार वेतन प्रदान करण्यात येईल;
• (घ) इतर सर्व सुविधा व आवश्यक साधने, कंत्राटदाराकडून पुरविण्यात येतील;
• (ख) जर कंत्राटदार, वेतन प्रदान करण्यास, किमान वेतन प्रदान करण्यास व कोणत्याही वैधानिक कायदेशीर देय रकमा प्रदान करण्यास असमर्थ टरला असेल तर, सहायक कामगार आयुक्त दर्जपेक्षा कमी दर्जा नसलेला अधिकारी, नियम ३५ अन्वये टेवलेल्या कंत्राटदाराच्या सुरक्षा अनामत रकमेमूधन कंत्राटी कामगारांना अशा रकमा प्रदान करण्याची व्यवस्था करील: परंतु, जर सुरक्षा अनामत रक्कम पुरेशी नसेल तर, सहायक कामगार आयुक्त, त्यांच्या आस्थापनेच्या मुख्य नियोक्त्याद्वारे कंत्राटी कामगारांना अशा रकमा प्रदान करण्याची व्यवस्था करील, योग्य सुनावणी घेतल्यानंतर, यथोचित आदेश काढून रकमेतील फरक प्रदान करण्याकरिता मुख्य नियोक्ता जबाबदार असेल. जर आदेशाचे पालन न केल्यास, रकमेतील फरक, जमीन महसुलाची थकबाकी असल्याप्रमाणे वसूल करता येईल;

३२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (च) केंद्राटदार, केंद्राटी कामाच्या आदेशाच्या तपशिलाबद्दल केंद्राटी कामाचा आदेश मिळाल्यापासून पंधरा दिवसांच्या आत आणि नियम ३८ अन्वये असलेल्या रीतीने प्राधिकार्यास कल्वील.

२६. कलम ८८ च्या पोट-कलम (१) अन्वये कंट्राटदार अनुज्ञाप्तीकृता अर्ज करण्यावा नमुना वरीत.- (१) अनुज्ञाप्ती देण्यासाठी कंट्राटदाराह्वारे प्रत्येक अर्ज, नमुना- वॉदा मध्ये राज्य पोर्टलार्हे

इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने अनुज्ञाप्ती प्राधिकांस्याकडे ऑनलाइन स्वरुपात करण्यात येईल.

• (र) प्रत्येक अर्जासोबत, नियम ३१ व्या पोट-नियम (२) मध्ये नमूद केलेल्या बाबी आणि आस्थापनेच्या मुख्य उत्पादन कार्यात कंत्राटी कामगार काम करीत नसल्याबाबत नमुना-पंधरा मधील हमीपत्र कंत्राटदाराकडून जोडण्यात येईल.
• (२) अनुज्ञापी देण्याच्या प्रत्येक अजर्सोबत, नमुना-सोब्बा मधील मुख्य नियोक्त्याचे प्रमाणपत्र जोडण्यात येईल.
• (8) प्रत्येक अजर्जसोबत, नियम २८ च्या पोट-नियम (९) मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या दराने सुरक्षा अनामत रक्कम जमा करण्यात येईल आणि नियम २८ च्या पोट-नियम (२) मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या दराने शुल्क प्रदान करण्यात येईल.
• (५) अनुद्धार्तीच्या प्रत्येक ऑनलाइन अर्जसोबत,-
• (क) परिशिष्ट- ब मधील स्वयं-घोषणापत्र;

３３

• (ख) परिरिष्ट-क मधील स्वयं-साक्षांकनाचे स्वयं-घोषणापत्र, जोडण्यात येईल.

२७. अनुझाप्तीचे नमुने, अटी व शर्ती.-

• (१) दिलेली प्रत्येक अनुझाप्ती, नमुना-सतारा मध्ये असेल.
• (२) दिलेली किंवा नूतनीकरण केलेली प्रत्येक अनुज्ञाप्ती, पुढील शार्टीच्या अधीन असेल, जसे की:-
• (एक) अनुझाप्ती अहस्तांतरणीय असेल;

३४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| अ. क्र (१) | कोणत्याही एके दिवशी आस्थापनेमध्ये प्रस्तावित नियुक्त कंत्राटी कामगारांची संख्या (२) | शुल्क (रुपयांत) (३) | | --- | --- | --- | | (क) | ४९ कंत्राटी कामगारांपर्यंत अनुज्ञप्ती आवश्यक नाही. | निरंक | | (ख) | ५० व त्यापेक्षा अधिक परंतु १०० पेक्षा अधिक नसलेले कंत्राटी कामगार. | रु. १,००० | | (ग) | १०१ व त्यापेक्षा अधिक परंतु ३०० पेक्षा अधिक नसलेले कंत्राटी कामगार. | रु.२,००० | | (घ) | ३०१ व त्यापेक्षा अधिक परंतु ५०० पेक्षा अधिक नसलेले कंत्राटी | रु.३,००० |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| | कामगार. | | | --- | --- | --- | | (ङ) | ५०१ व त्यापेक्षा अधिक परंतु १,००० पेक्षा अधिक नसलेले कंत्राटी कामगार. | रु.५,००० | | (च) | १,००१ व त्यापेक्षा अधिक परंतु ५,००० पेक्षा अधिक नसलेले कंत्राटी कामगार. | रु.१०,००० | | (छ) | ५,००१ व त्यापेक्षा अधिक परंतु १०,००० पेक्षा अधिक नसलेले कंत्राटी कामगार. | रु.२०,००० | | (ज) | १०,००१ व त्यापेक्षा अधिक परंतु २०,००० पेक्षा अधिक नसलेले कंत्राटी कामगार. | रु.३०,००० | | (झ) | २०,००१ व त्या पेक्षा अधिक कंत्राटी कामगार. | रु.४०,००० |

२९. कलम ८६ च्या पोट-कलम (२) खालील अनुज्ञाप्तीचे नूतनीकरण.-

• (१) प्रत्येक कंट्राटदार, अनुज्ञाप्तिवे नूतनीकरण करण्यासाठी अनुज्ञाप्ती प्राधिकायाकडे राज्य पोर्टलवर इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने अर्ज करील.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 5a

• (२) असा प्रत्येक अज्ञ, पोट-नियम (१) मध्ये निर्दिष्ट केलेल्या पोटेलवर अनुज्ञाप्तीचा कालावधी संपण्याच्या किमान ३० दिवस आधी सादर करण्यात येईल परंतु अशी अनुज्ञाप्ती संपण्यापूर्ती १० दिवसाच्या आधी सादर केला जाणार नाही. परंतु, जर नूतनीकरणाचा अर्ज, पोट-नियम (2) मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या वेळेत प्राप्त झाला नाही तर, एक महिन्याच्या विलंबासाठी गुल्काच्या पंचवीस टक्के अतिरिक्त गुल्क आणि त्यांतर अनुज्ञाप्ती देण्यासाठी दरमहा दहा टक्के अतिरिक्त गुल्क, अशा नूतनीकरणासाठी प्रदेय असेल.

३०. कलम ८६ (२) खालील सुरक्षा अनामत रकमेचा परतावा.-

• (1) अनुज्ञाप्तीचा कालावधी संपल्यावर, कंत्राटदार, जर त्याचा यापुढे अनुज्ञाप्तीचे नूतनीकरण करण्याचा इरादा नसेल तर, त्याने जमा केलेल्या सुरक्षा अनामत रकमेचा परतावा मिळण्यासाठी, अनुज्ञाप्तीची प्रत व काम पूर्ण झाल्याची सूचना आणि ज्यात रक्कम परत करणे आवश्यक आहे तो बँक तपशील तसेच त्या कंत्राटदाराने कामावर टेवलेल्या कंत्राटी कामगारांची कोणतीही देय रक्कम प्रलंबित नसल्याबद्दल मुख्य नियोक्त्याकडील प्रमाणपत्र यासह अनुज्ञाप्ती प्राधिकांयाकडे अर्ज करील.
• (र) जर अनुज्ञापीच्या शार्टिवे कोणतेही उह्णंधन झाले नाही किवा सुरक्षा अनामत रक्कम किवा त्याचा कोणताही भाग जत्त करण्याचा कोणताही आदेश झालेला नाही याबद्दल अनुज्ञापी

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

प्राधिकायाची खात्री पटली असेल तर, तो, अर्ज्डाराला सुरक्षा अनामत रक्कम परत करण्याचे निदेश देईल.

• (3) जर कंत्राटदाराच्या सुरक्षा अनामत रकमेतून कोणताही रकमेचा भाग जप्त करण्याचा निर्देश देणारा कोणताही आदेश असेल तर, जप्त केलेली रक्कम, सुरक्षा अनामत रकमेतून वजा करील आणि शिल्लूक रक्कम, कोणतीही असल्यास, ती कंत्राटदाराला परत करण्यात येईल.
• (8) नॉद्गनी अधिका-याची खात्री पटल्यानंतर, शक्य असेल तोवर, अर्ज केल्यापासून कामाच्या तीस दिवसांच्या आत, परताव्याचा अर्ज निकालात काढण्यात येईल.

३९. कलम ८८ च्या पोट-कलम (८) खालील कंत्राटदाराची जबाबदारी.-

• (र) जेव्हा कंत्राटदाराने नियुक्त केलेले कामगार हे आस्थापनेच्या मुख्य नियोक्त्याने थेट कामावर नियुक्त केलेल्या कामगारांप्रमाणेच किंवा तत्सम प्रकारचे काम करीत असतील तर अशा बाबतीत,कंत्राटदाराच्या कामगारांवे वेतन दर, सुद्ध्या, कामाचे तास व त्यांच्या सेवेच्या इतर शर्ती, आस्थापनेच्या मुख्य नियोक्त्याने थेट कामावर नियुक्त केलेल्या कामगारांना लागू असल्याप्रमाणेच असतील. काम तत्सम प्रकारचे आहे किंवा कसे याबाबत कोणताही वाद उद्भवल्यास, असे प्रकरण,

३८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

विभागीय अपर कामगार आयुक्तांकडे किंवा विभागीय अधिकारक्षेत्राशी संबंधित विभागीय कामगार उपायुक्ताकडे सादर करण्यात येईल, त्यावरील त्याचा निर्णय अंतिम असेल.

• (२) इतर बाबतीत, कंत्राटदाराच्या कामगारांवे वेतन दर, सुट्ट्या, कामावे तास व त्यांच्या सेवेच्या इतर शर्ती, ही संहिता व त्याखाली केलेले नियमानुसार विनिर्दिष्ट केल्याप्रमाणे असतील.
• (8) सर्व केंद्राटी कामगारांना, सामाजिक सुरक्षा संहिता, २०२० (२०२० चा ३६) याच्या संबंधित तरतुदीन्वये लागू असलेल्या तरतुदीस अधीन राहून, कर्मचारी भविष्यनिवृत्ति निधी संघटनेचे (EPFO) आणि कर्मचारी राज्य विमा महामंडळावे (ESIC) सदस्य करण्यात येईल.

३२. कलम ५० अन्वये कार्य आदेशाची सूचना व ती कलमवण्याची कालमयार्दा.-

• (१) प्रत्येक कंट्राटदार, कंट्राटी कामाचा आदेश मिळाल्यापासून पंधरा दिवसांच्या आत, मुख्य नियोक्त्याचे नाव, जेथे काम हाती घेण्यात येत आहे त्या जागेचा पत्ता, कंट्राटी काम सुरू केल्याची तारीख, त्या कार्य आदेशांतर्गत कामावर टेवलेल्या कंट्राटी कामगारांची संख्या, कामाच्या आदेशाचा कालावधी आणि कामाच्या आदेशाची प्रत यासारखा तपशील अंतभूत असलेल्या कंट्राटी कामाच्या आदेशाबद्दल सूचना देईल:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

৩৭

३३. कलम ५२ च्या पोट-कलम (१) खालील अपील.- संहितेच्या कलम ५२ च्या पोट-कलम (१) खालील अपिलीय प्राधिकारी हा, संबंधित विभागीय अधिकारक्षेत्र असलेला विभागीय अपर कामगार आयुक्त किंवा उपकामगार उपायुक्त असेल. ३८. कलम ५५ अन्वये वेतन प्रदानाची जबाबदारी.- (१) कंत्राटदार, ज्या कालावधीच्या बाबतीत वेतन प्रदेय असेल तो वेतन कालावधी निश्चित करील आणि वेतन कालावधी एक महिन्यापेक्षा अधिक असणार नाही.

• (3) वेतन, केवल बैंक हस्तांतरणाद्वारे किंवा इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने वितरित करण्यात येईल.

89

• (८) आस्थापनेच्या प्रत्येक मुख्य नियोक्त्याने प्रत्येक केंद्र वर्ष संप्ल्यानंतर ९ फेबुवारी पूर्वी नमुना-१९ ब मध्ये वार्षिक विवरणपत्र संबंधित प्राधिकारी व सहायक कामगार आयुक्तांकडे इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने सादर करावे. विशिष्ट परिणाम साध्य करण्यासाठी घेतलेल्या कंत्राटांच्या बाबतीत ही अट लागू नाही. ३६. कलम ५६ खालील अनुभवाचे प्रमाणपत्र:- प्रत्येक संबंधित कंत्राटदार, मागणी केल्यावर, कंत्राटी कामगारांना नमुना-अटरामध्ये अनुभवाचे प्रमाणपत्र देईल. ३७. कलम ५७ च्या पोट-कलम (२) च्या खंड (ख) अन्वये कंत्राटी कामगारांच्या रोजगारावर मनाई.-
• (क) संहितेखालील किंवा या नियमांखालील कंत्राटी कामगारांच्या भागात काहीही समाविष्ट केले

Part I-L Ext. No. 49.indd — 6

असले तरीही, संहितेत्या कलम ५७ मध्ये विनिदिष्ट केल्याप्रमाणे कोणत्याही आस्थापनेच्या मुख्य कार्यामध्ये कंत्राटी कामगारास कामावर देवण्यास मनाई असेल, तथापि, जर एखाद्या आस्थापनेच्या कोणतेही कार्य हे, मुख्य कार्य आहे किंवा कसे या संबंधी प्रश्न उद्भवला तर, व्यथित पक्षकार, आधारभूत दस्तऐवजांसह कारणे देऊन महाराष्ट्र शासनाकडे अर्ज करील.

• (ख) राज्य शासनाला, असा कोणताही प्रश्न स्वत:हुन किवा अर्ज कामगार आयुक्तांना विचाराधीन पाठवता येईल, ते त्यांच्याकडे असलेल्या संबंधित पुराव्याच्या आधारे किवा त्या संयोग्य वाटेल अशी चौकशी केल्यानंतर, तीन महिन्यांच्या आत, राज्य शासनाला अहवाल सादर करील आणि त्यानंतर, राज्य शासन, सहा महिन्यांच्या आत, अशा प्रश्नावर निर्णय घेईल.

प्रकरण-न७

आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगार

३८. कलम ६१ अन्वये आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगाराना प्रवास भत्ता.- नियोक्ता, पुडील प्रसंगी, आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगाराना, कामाच्या टिकाणापासून ते त्यांच्या मूळ राज्यातील निवासस्थानाच्या टिकाणापर्यंत येण्या व जाण्याच्या प्रवासाच्या भाड्यापोटी एकतर, रेल्वेने (द्वितीयश्रायन कक्षापेक्षा कमी नसेल इतके) किंवा बसने किंवा प्रवासी वाहतुकीच्या इतर कोणत्याही साधनाद्वारे, जी सर्वांत कमी खर्चीक असेल ती रक्कम प्रदान करील:-

• (क) जर त्याने मागील बारा महिन्यांत संबंधित आस्थापनेमध्ये (आस्थापनांमध्ये) एकटो ऐंशी दिवसांपेक्षा कमी कालावधीसाठी काम केले असेल तर:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

83

परंतु, आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगारास बारा महिन्यांतून एकदा प्रवास भत्ता दिला जाईल.

३१. कलम ६३ अन्वये आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगारासाठी टोल प्री हेल्पलाइन क्रमांक स्थापित करणे.-

• (9) आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगारांच्या सुरक्षिततेचे व तक्रारीचे निराकरण करण्यासाठी केंद्रीय कामगार व रोजगार मंत्रालयाचे महासंचालक, कामगार कल्याण संस्था यांच्याद्वारे टोल-फ्री हेल्पलाइन क्रमांक पुरविण्यात येईल.
• (र) पोट-नियम (१) अन्यथे पुरविलेला असा टोल-फ्री हेल्पलाइन क्रमांक, प्रत्येक नियोक्त्याद्वारे किंवा भोगवटाद्वारे आस्थापनेच्या प्रदर्शक फलकावर मराठी मध्ये, हिंदी मध्ये व आस्थापनेतील बहुसंख्य कामगारांना समजत असलेल्या भाषेत प्रदर्शित करण्यात येईल.

80. कलम ६८ अन्वये आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगारांचा अध्यास.- राज्य शासन, आंतरराज्यीय स्थलांतरित कामगारांची सुरक्षा, आरोग्य व कल्याण यांस चालना देप्यासाठी

Part I-L Ext. No. 49.indd — 6a

४९. कलम ६६ च्या पोट -कलम (२) च्या खंड (क) खालील एक-श्राव्य कामगारांसाठी करारनामा.-

• (१) निर्मात्यासोबत एक-श्राव्य कामगारांनी करावयाच्या करारनाम्याचा नमुना, नमुना-एकोणीस मध्ये असेल. विनिर्दिष्ट केल्याप्रमाणे यथोचित शुल्काचे ऑनलाइन प्रदान करण्यात येईल:

अनुज्ञाप्ती शुल्क तक्ता

| कर्मचाऱ्यांची संख्या | २० पर्यंत | २१ ते ५० पर्यंत | ५१ ते १०० पर्यंत | १०१ ते २५० पर्यंत | २५१ ते ५०० पर्यंत | ५०१ ते ७५० पर्यंत | ७५१ व त्यापेक्षा अधिक | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | प्रदेय असलेले शुल्क | १०० | २०० | ७५० | १५०० | २५०० | ५००० | ७५०० | संहितेच्या व्याप्तीमधील प्रत्येक औद्योगिक परिवास्तूचा नियोक्ता, व्यवसाय प्रारंभाच्या तारखेपासून तीस दिवसांच्या आत, इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने राज्य सरकारच्या पोर्टलवर अर्ज सादर

• (२) अजर्सोबत पुढील दस्तऐवज जोडण्यात येतील:-
• (क) पुढील गोष्टी दर्शविणारे नकारो: -

४६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (एक) अश्रा टिकाणाची किंवा परिवास्तूची जागा, उत्पादन प्रक्रियेसाठी वापरण्यात येणारे त्यातील क्षेत्र आणि आस्थापनेच्या परिसरातील इमारतीच्या संरचना, रस्ते, नाले व तत्सम गोष्टी यांसह अश्रा टिकाणाच्या किंवा परिवास्तूच्या लगत असलेला सभोवतालचा परिसर; आणि
• (दोन) ज्या कोणत्याही उत्पादन प्रक्रियेसाठी वापरण्याचे उद्देशित आहेत अशा विविध इमारतींची उंची व आवश्यक काट-छेद (क्रॉस-सेक्शन), त्यामधील किंवा त्यासंबंधीतल नैसर्गिक प्रकाश योजना, वायुविजन (वेंटिलेशन), आग लागल्यास सुटकेचे मार्ग, वापरण्यात येणांया संयंत्राचे व यंत्रांचे सामग्रीचे स्थान आणि आपत्कालीन मार्ग;
• (ख) जोडपत्र-ब मधील स्वयं-घोषणापत्र;
• (ग) जोडपत्र-क मधील स्वयं-साक्षांकन घोषणापत्र.

88. नूतनीकरण करण्याचा अर्ज.- संहितेत्या कलम ११९ खालील नूतनीकरण करण्याचा प्रत्येक अर्ज, नमुना-चौदा मध्ये राज्य पोर्टल वर इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने करण्यात येईल. अर्जसोबत, पुढील दस्तऐवज जोडण्यात येतील:-

• (क) नूतनीकरण करण्याची मागणी केलेली अनुद्धार्ती; ४५. अनुज्ञाप्ती देण्याच्या किंवा त्याचे नूतनीकरण करण्याच्या बाबतीतील विवक्षित तरतुदी.-

89

• (१) अनुज्ञाप्ती देण्याचा किंवा त्याचे नूतनीकरण करण्याचा अर्ज, जर नमुना-चौदा मध्ये असेल आणि नियम ८३ किंवा, यथास्थिति, नियम ८८ च्या शार्तीचे सर्व बाबतीत पालन करीत असेल तर, तो यथोचितपणे करण्यात आला असल्याचे मानन्यात येईल.
• (र) अनुज्ञाप्ती प्राधिकारी, अनुज्ञाप्ती देण्याचा किंवा त्याचे नूतनीकरण करण्याचा किंवा अनुज्ञाप्तीच्या तपशिलांमध्ये बदल करण्याचा अर्ज, तो मिळाल्याच्या तारखेपासून कामकाजाच्या सात दिवसांच्या आत, निकालात काढील.

८६. अनुज्ञाप्तीचा नमुना आणि त्याच्या अटी व शर्ती.-

• (२) संहितेच्या कलम ११९ अन्वये दिलेली किंवा नूतनीकरण केलेली प्रत्येक अनुज्ञाप्ती,पुढील
  शर्तीच्या अधीन असेल, म्हणजेच:-
• (एक) अनुज्ञाप्तिमध्ये ज्या प्रयोजनार्थ औद्योगिक परिवारस्तु विनिदिष्ट केलेली आहे त्या औद्योगिक परिवारस्तुच्या त्या भागातच केवळ उत्पादन प्रक्रिया केली जाईल;
• (तीन) अनुज्ञाप्ती प्राधिकायाची लेखी पूर्व परवानगी असल्याखरीज, ओघोगिक परिवास्तुत वाढ करण्यात येणार नाही आणि तसम परवानगी असल्याखरीज, अशा परिवास्तुवरील कोणत्याही इमारतीमध्ये संरचनात्मक बदल केले जाणार नाहीत;
• (चार) अनुज्ञाप्ती हस्तांतरणयोग्य असणार नाही;
• (पाच) अनुज्ञापती देय्यासादी किंवा अनुज्ञापतीच्या नूतनीकरणासादी इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने प्रदान केलेले शूल्क, परतावायोग्य असणार नाही.
• (२) कलम ११९ अन्यये दिलेली अनुज्ञापी, केवळ पाच वर्षांसाठी वैध असेल आणि त्यानंतर तिचे नूतनीकरण करता येईल.
• ८१७. अनुज्ञापीची दुरुस्ती.- (९) संहितेच्या कलम ११९ अन्वये दिलेल्या अनुज्ञापीत, संबंधित जिल्हासाठी अधिसूचित केलेल्या अनुज्ञापी प्राधिकार्याकडून सुधारणा करता येईल.
• (२) अनुज्ञाप्तीधारकाने, त्याच्या अनुज्ञाप्तीमध्ये पुढील बाबतीत सुधारणा करणे आवश्यक असेल:-
• (क) औद्योगिक परिवास्तूच्या नावात बदल झाला असेल तर; किंवा
• (ख) औद्योगिक परिवारस्तू ज्या जागेवर आहे त्या जागेत बदल झाला असेल तर; किंवा

८६. कलम ७५ अंतर्गत अपील.- संहितेच्या कलम ७५ अंतर्गत अपील,-

• (क) अनुज्ञापी प्राधिकायाचा आदेश मिळाल्याच्या तारखेपासून तीस दिवसांच्या आत, विभागीय अपर कामगार आयुक्ताकडे किंवा कामगार उपायुक्ताकडे राज्य पोर्टल वर इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने अपील करण्यात येईल;
• (ख) संहितेत्व्या कलम ७५ अन्वये अपील करण्यासाटी, रुपये पावरो इतके शुल्क, इलेक्ट्रॉनिक पद्दतीने प्रदान करण्यात आले आहे हे दर्शविणारी पावती सोबत जोडण्यात येईल, हे शुल्क ना - परतावा असेल.

८९. कर्मचायांना औद्योगिक परिवास्तुबाहेर काम करण्याची परवानगी.-

• (१) औद्योगिक परिवास्तुच्या बाहेर कर्मचार्यांना बिछीची किवा तंबाखूची पाने व्हल्याची किवा कापण्याची परवानगी देण्यासाठी परवाना मिळण्याकरिता कलम (७६ व्या पोट-कलम (९) खालील

Part I-L Ext. No. 49.indd — 7

40 महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

प्रत्येक अर्ज, या नियमांच्या प्रांर्भापासून कामकाजाच्या पंधरा दिवसांच्या आत, विहित केलेल्या नमुना-वीस मध्ये इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने करण्यात येईल.

• (२) अजर्सोबत, परवानगी मागणाय्या कर्मचाय्यांची यादी, जोडपत्र– ड मध्ये जोडण्यात येईल.
• (३) विभागीय अपर कामगार आयुक्त किवा विभागीय कामगार उपायुक्त, पोट-नियम (९) खालील अर्ज प्राप्त झाल्यावर कामाच्या पंधरा दिवसांत्या आत, अर्ज निकालात काढील.
• (8) कलम ७६ अन्यथे दिलेला परवाना, केवळ एका वर्षासाठी वैध असेल आणि त्यांतर पोट-नियम

(9) मध्ये निर्धारित केलेल्या कार्यपद्धतीने त्यावे नूतनीकरण करता येईल आणि त्यात सुधारणा करता येऊ शकेल.

50. परवानगी मागण्याच्या अटी व राती.-

• (क) नियोक्ता, परवानगी दिलेले कामगार मार्गी करतील त्या प्रमाणे व तेथा, पुरेसा व नियमित कच्चा माल पुरवील.
• (ख) कच्चा माल पुरवताना, पुरुष किवा महिला किवा तृतीयपंथी कर्मचार्यांमध्ये भेदभाव करतायेनार नाही.
• (ग) कोणत्याही परिस्थितीत १८ वर्षपिक्षा कमी वयाच्या मुलाला हे काम देता येणार नाही.
• (च) परवानगी अस्तलेल्या कामगाराला तंबाखूचे अचूक वजन व विशीच्या पानांचे अचूक प्रमाण लेखी स्वरूपात दिले जाईल.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

48

• (ख) अशा परवानगी दिलेल्या कामगारांना, किमान वेतनाच्या विहित दरापेक्षा कमी वेतन प्रदान करण्यात येणार नाही.
• (च) कच्चा माल पुरविष्यासाठी परवानगी दिलेल्या कामगारांकडून कोणतीही ठेव रक्कम घेण्यात येणार नाही.
• (ख) विमा, भविष्यनिर्वाह निधि, उपदान (प्र्य्युट्टी), बोनस, वेतनासह रजा, वेतनी सुद्ध्या, इत्यादी सारखे सर्व वैधानिक सामाजिक सुरक्षा लाभ, परवानगी दिलेल्या सर्व कामगारांना देण्यात येतील.
• (ज) बिडी बनवणाच्या ओळीक रिवास्तुचा तसेच परवानगी दिलेल्या कामगारांच्या निवासस्थानाचा अपघाती विमा काढल्याची नियोक्ता खात्री करील. प०१. बाहरील कामाचा अभिलेख.- संहितेच्या कलम (७६ च्या पोट-कलम (२) अन्वये परवानगी दिलेल्या औद्योगिक परिवास्तुत्या बाहेर केलेल्या कामाचा अभिलेख, नियोक्ता, नमुना-एक्वीस मध्ये टेवील.

प्रकरण - बारा

रोप मल्ला

प्र. कामगारांकरिता निवासव्यवस्था.- प्रत्येक नियोक्ता, रोप सम्ब्यात राहणारे कामगार व त्याचे क्रुटंब यांच्यासाठी, शक्य असेल तेथवर, कामाच्या टिकाणाजवळ निवास व्यवस्था पुरवील.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 7a

५२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

प्र१३. निवासस्वयंवस्थेचे प्रमाण व विनिदेशके.- रोप मल्यातील कामगारांच्या सर्व निवास व्यवस्थामध्ये, महिला कर्मचार्यांसाठी स्वतंत्र खोल्या असतील. प्रत्येक खोलीमध्ये ताजी हवा खेळती राहावी म्हणून पर्यांत वायुवीजन व्यवस्था करण्यासाठी व टेवण्यासाठी प्रभावी व सुयोग्य तरतूद करण्यात येईल आणि तेथे पुरेशा व सुयोग्य नैसर्गिक व कृत्रिम प्रकाश योजनेची देखील तरतूद करण्यात येईल व टेवण्यात येईल. खोल्यांचे किंवा अन्य सुयोग्य पर्यांत निवास स्थानाचे परिक्षेत्र असे असेल की, जेणेकरून खोलीचा वापर करणांच्या प्रत्येक व्यक्तीसाठी स्वयंपाक घर व स्वच्छतागृह यांचे क्षेत्र वगळून किमान दहा चौरस मीटरचे वटई क्षेत्र पुरविता येईल. निवासस्थानाचे बांधकाम असे असावे की, ज्यामुळे ऊन, वारा, पाऊस या पासून पुरेसे संरक्षण होईल आणि जमिनीचा पृष्ठभाग हा सपाट, कडक व अच्छ्य असेल.

48. निवासव्यवस्थेची जागा.-

• (1) निवासीव्यवस्था, कोरडया, तसेच पाण्याचा योग्य निवचरा होणा-या जमिनीवर असावी, ती रोप मल्ल्यापासून आवश्यक अंतरावर असावी व वाजवी अंतरावर पिण्याचे पाणी असावे. पाणथळ क्षेत्रांमध्ये, निवासस्थाने, पाणथळ व दलदलीच्या क्षेत्रापासून सुरक्षित अंतरावर आणि उच्चतम पूर्ण पातळीच्यावर असावीत.
• (२) ज्या क्षेत्रामध्ये निवासस्थाने पुरविळेली आहेत त्या क्षेत्रामध्ये व त्या सभोवताली पुरेशा प्रकाशाची व्यवस्था करण्यात येईल.
• (3) नियोक्ता, ज्या क्षेत्रामध्ये निवासस्थाने स्थित आहेत त्या क्षेत्राकडे जाणारे पोहोच मार्ग व पथ तसेच त्या क्षेत्रातील मल:निसारण व जल:निसारण व्यवस्था सुरिष्ठीत ठेवील.
• (8) नियोक्ता, जेथे कामगारांची घरे आहेत तेथील रोप मळ्याच्या भागामध्ये जनतेला मुक्त प्रवेश करण्यास नकार देणार नाही.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

43

• (५) नियोक्ता, सर्व निवासस्वयवस्थेचा परिसर कचरा व घाण मुक्त टेवील आणि शौचालय व गटारे दररोज स्वच्छ करील आणि त्या परिसरातील जवळील सर्व कचरा व घाण दररोज गोळा करून, काढून व आरोग्यदायी पध्दतीने त्याची विल्हेवाट लावील.

44. निवासस्थानांची देखभाल.-

• (9) नियोक्ता, कामगारांच्या निवास व्यवस्थेसाठी पुरविलेली सर्व निवासस्थाने, स्वतःच्या खर्चाने, सुरक्षित व बळकट स्थितीत ठेवील आणि वार्षिक देखभाल व आवश्यक आणि वेळोवेळी आवश्यक असेल अशी अन्य दुरुस्ती करील.
• (र) निवासस्थानाचा वापर करणारा कामगार, आणि या संहिते अन्यथे नियुक्त केलेला निरीक्षक-सह-सुविधाकार, कामगारावे आरोग्य व सुरक्षेच्या हष्टीने जे धोकादायक असतील असे निवासस्थानाच्या स्थितीतील कोणतेही दोष, नियोक्त्याच्या निदर्शनास आणून देतील.जेव्हा निरीक्षक-सह-सुविधाकार असे दोष नियोक्त्याच्या निदर्शनास आणून देईल तेव्हा, कोणताही विलंब न करता, ते दोष दुरुस्त करणे हे, नियोक्त्यावे कर्तव्य असेल.
• (३) नियोक्ता, किमान वर्षातून एकदा सर्व निवासस्थानांना चुन्याचा रंग लावील आणि सर्व दरवाजे, खिडक्या तसेच लाकडी संरचनेस तीन वर्षातून किमान एकदा वॉर्निश लावील किंवा रंग देईल. ज्या तारखांना चुन्याचा रंग लावलेला आहे किंवा रंगकाम केलेले होते त्या तारखांचा अभिलेख, इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील नमुना ९० मधील नोंदवहीमध्ये देवणयात येईल.

५६. निवासव्यवस्था भाडेमुक्त असावे.-

• प्रश्न. निवासव्यवस्था भाड़ेमुक्त असावे.- 9) रोप मळ्यामध्ये राहणाया कामगारांना व त्यांच्या कुटुंबीयांना पुरविलेल्या निवास व्यवस्थेसाठी नियोक्त्याकडून कोणतेही भाडे आकारण्यात येणार नाही.
• २) ज्या रोप मल्यामध्ये मागील बारा महिन्यांच्या कोणत्याही दिवसी प्रत्रास किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार (कंत्राटी कामगारांसहित ) काम करीत आहेत किंवा काम करीत होते अशा रोपमाल्याचा प्रत्येक नियोक्ता, पाळणाघराची सुविधा पुरवील.

48 महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

५७. कामगारांच्या मुलांना शैक्षणिक सुविधा.-

• (१) (क) प्रत्येक नियोक्ता, जर त्याच्या रोप मळ्यामधील सहा ते बारा वर्षे वयाच्या बालकांची संख्या, पंचवीसपेक्षा अधिक असेल तर, अशा बालकांना प्राथमिक शिक्षण देण्यासाठी एक किंवा अधिक प्राथमिक शाळा किंवा शाळा पूर्वील व चालवील.
• (ख) रोप मल्ब्याचा प्रत्येक नियोक्ता, त्याच्या रोप मल्ब्यामध्ये दवाखान्याची तरतूद करील. रोप मल्ब्यामध्ये वाटिका रुग्णालये व गट रुग्णालये यांसारख्या दोन प्रकारची रुग्णालये असतील-
• (एक) वाटिका रुग्णालये ही, बाह्य रुग्णावर उपचार, कोणत्याही विशेष रोगनिदानाची अथवा उपचाराची आवश्यकता नसणारे अंतररुग्ण, संसर्गजन्य रोगाची लागण झालेले रुग्ण, प्रसूती, शिशुंची व बाळांची साधी प्रसूतीपूर्व व प्रसूतीत्तर देखभाल आणि कामगारांची नियतकालिक तपासणी करतील;
• (ग) वैद्यकिय अभिलेख:- प्रत्येक दवाखान्याचा, वाटिका रुग्णालयाचा किंवा गट रुग्णालयाचा प्रभारी वैद्यकीय अधिकारी, या प्रयोजनासाठी राज्य शासनाद्वारे विहित करण्यात येईल त्याप्रमाणे प्रत्येक रुग्णाच्या बाबतीत अभिलेख टेव्हील व तो अद्यावत करील. विहीत केल्यानुसार अद्यावत टेव्हील; आणि
• (२) वैद्यकीय भांडार दुकानांच्या नियमांबाबत राज्य रासनाने केलेल्या नियमांचे पालन करील.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

५६. मनोरंजनाच्या सुविधा.- (१) प्रत्येक नियोक्ता,- (एक) राज्य शासनाच्या पूर्व मान्यतेने राज्याच्या कामगार आयुक्ताने विनिर्दिष्ट केल्यानुसार, निवासी कामगारांच्या प्रत्येकी एकशे पंचाहत्तर कुटुंबांसाठी किंवा त्याच्या भागासाठी एक या प्रमाणात, प्रौढ कामगारांकरिता व त्यांच्या मुलांकरिता रेडिओ व दूर चित्रवाणी संच आणि अंतर्गत खेळ यांची तरतूद असलेले मनोरंजन केंद्र असावे, प्रत्येक रोप मब्ब्यासाठी किंवा त्याच्या बाह्य वाटिकेसाठी किमान एक मनोरंजन केंद्र असावे. (दोन) जर वाजवी अंतरावर पर्याप्त मोकळी सपाट जागा उपलब्ध असेल तर, प्रौढ कामगारांकृतिता व त्यांच्या मुलांकृतिता बाहय मैदानी खेळासाठी आवश्यक असलेल्या क्रीडा साधनसामग्रीसह खेळावे मैदान किवा मैदाने, पूर्वील व ते चालवील. (र) पुरविल्ले व चालविल्ले प्रत्येक मनोरंजन केंद्र, शाख्य असेल तेथवर, कामगारांच्या निवासस्थानाजवळ सोयीस्कर जागी स्थित असेल. ५५. रोप मक्ख्यामधील कीटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ यांचा वापर, हाताळणी, वाहतूक व साठा करणे.- (१) अभ्राधन्य, जनावरांचे खाद्य किंवा पिण्यावे पाणी अशा रीतीने सादा करण्यात येईल , किंवा कोणतेही फिक्टकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थयांची वाहतूक यांच्या थेट संपर्कात येणार नाही (र) जर कोणतेही किटकनाशक, जंतूनाशके, रसायने व विषारी पदार्थांची, वाहतूक किंवा साठवणूक करताना गळती झाल्याचे आढळून आले असेल तर, माती किंवा पाणी विषारी होण्यापासून व त्यावे प्रदूषण होण्यापासून प्रतिबंध करण्यासाठी आवश्यक असतील अशा उपाययोजना तातडीने हाती घेणे ही नियोक्त्याची जबाबदारी असेल.

५६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (२) किटकनाशक, जंतुनाशक, रसायन, विपारी पदार्थ असलेली अवष्टने (पॅकेजेस), स्वतंत्र खोलीमध्ये किंवा असे पदार्थ सातवण्यासाठी वापर केल्या जाणाव्या जागेमध्ये सातवण्यात येतील अथवा कीटकनाशकांचे प्रमाण व स्वरूप यावर अवलंबून राहून, कुलूप व किळ्ही असलेल्या स्वतंत्र कपाटामध्ये ठेवण्यात येतील.
• (8) ज्या जागृत किवा खोलीत किटकनाळके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ यांची सातवणूक करण्यासाठी असलेल्या खोल्या किवा जागा, योग्य आकाराच्या, योग्य प्रकारे बांधलेल्या, कोरड्या, पुरेशी प्रकाश योजना व वायुवीजन असलेल्या असतील. ६०. किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ यांची हाताळणी करण्यामध्ये महिला, बाल किंवा किशोरवयीन कामगार यांना कामावर टेवण्यास मनाई किंवा निबंध.- किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ यांची हाताळणी किंवा साटवणूक किंवा वाहतूक करण्याच्या कामामध्ये, महिला कामगार अथवा बाल किंवा किशोरवयीन कामगार यांना कामावर टेवण्यास परवानगी असणार नाही. द्वादश। पर्यवेक्षकांची नियुक्ती व अहंता:- किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ यांचा वापर, हाताळणी, साठवणूक व वाहतूक, अशी व्यक्ती पूडील अहंता धारण करील:-
• (एक) ती, कृषीमधील किंवा विज्ञानामधील पदवीधर असेल, अथवा ती, मान्यताप्राप्त संस्थेने चालविलेल्या रसायने व विषारी पदार्थ यांची हाताळणी करण्याबाबत प्रमाणपत्र पात्रचक्रम धारण करीत असेल.
• (दोन) नेमून दिलेल्या प्रशिक्षण संस्थेमध्यून तिला प्रशिक्षण देण्यात यावे.
• (तीन) तिने, कामगारांना प्रथम उपचार व उपवार करण्यासाठी मान्यताप्राप्त संस्थेकडून वैद्य प्रमाणपत्र धारण केलेले असावे.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शाख १०, शके १९४८

49

६२. कामगारांचे प्रशिक्षण.-

(१) किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने आणि विषारी पदार्थ हाताळणा–या कामगारांसाठी, सुरक्षेच्या खबरदारीचे पालन करणे आणि त्यांना पुरविलेली सुरक्षेची उपकरणे हाताळणे या बाबतचे सुयोग्य प्रशिक्षण, राज्य शासनाने, वेळोवेळी अधिसूचित केलेल्या संस्थेमध्ये देण्याची व्यवस्था करण्यात येईल. (२) जे कामगार, कृषी रसायने व अन्य रसायनिक पदार्थांचा वापर वापर करतात, हाताळ्ळतात, वाहतूक करतात किंवा संपर्कात येतात अशा सर्व कामगारांना, किमान पुढील विषयांचे प्रशिक्षण दिले पाहिजे:-

• (एक) सर्वसाधारण व्यावसायिक आरोग्य;
• (दोन) कीटकनाशकांमध्ये वापरलेल्या पदार्थाचे सुत्रीकरण, नावे व जैविक परिणाम;
• (तीन) संरक्षक पोषाख व उपकरणे यांचा योग्य वापर;
• (पाच) विष बाधा झालेल्या किवा रासायनिक पदार्थाच्या अनुचित प्रकारे संपर्कात आलेल्या रूग्णांकृतिता कारवायाची आकस्मिक कार्यपध्दती, प्रथमोचार व वैद्यकीय उपचार;
• (सहा) रासायनिक पदार्थ हाताळण्याचे तंत्र आणि कृषी रसायनांचा योग्य वापर;
• (आठ) रोप मण्यांसाटी सुयोग्य असलेले अन्य आवश्यक प्रशिक्षण.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 8

५८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (१) जो कामगार फिटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ यांची हाताळणी, देवाण घेवाण, फवारणी किंवा मिसळणी करण्यावे काम करीत असेल अशा प्रत्येक कामगाराची, कामावर ठेवण्याच्या वेळी, सुरुवातीला आणि त्यानंतर, सहा महिन्यांतून एकदा, याबाबतीत अधिसूचित केलेल्या रुग्णालयांमध्ये वैद्यकीय तपासणी करण्यात येईल.
• (२) वैद्यकीय तपासणी व चाचण्या यांची, नमुना ७ नुसार नोंदणी करण्यात येईल.
• (3) विश्वाधेची लक्षण आढळण-या प्रत्येक व्यक्तीची, तातडीने तपासणी करण्यात येईल व तिच्यावर योग्य उपचार करण्यात येईल. ६८. आरोग्य विषयक अभिलेख ठेवणे.- प्रत्येक नियोक्ता, सहामाही वैद्यकीय तपासणी अथवा अन्य कोणतेही तपासणी यासारखा, प्रत्येक कामगाराच्या आरोग्याचा अभिलेख ठेवील आणि आवश्यक असेल तेव्हा केलेली तो रोप मळ्यामध्ये ठेवण्यात येईल आणि प्रत्येक कामगाराला असा अभिलेख उपलब्ध असेल.
• (२) संरक्षक पोषाख व उपकरणे:-
• (क) किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ हाताळणाया व्यक्तीना, त्यांचे काम करताना, ते वितरित करताना, मिसळताना, त्यांची फवारणी करताना, योग्य पोशाखामध्ये पर्याप्तपणे संरक्षित असतील.
• (ख) असा संरक्षक पोषक्ष हा, किटकनाराके, रसायने व विषारी सुत्रीकरण यांचा कोणत्याही प्रकारे शिरकाव होण्यापासून प्रतिबंध व निरोध करणा-या साहित्य पासून तयार केलेला

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

49

असेल. सदर सामग्रीही भुग्या योग्य असावी, जेणे करून विषारी पदार्थ हे वापरानंतर घुटले जातील. असे साहित्य भुग्यायोग्य असेल, जेणेकरून त्याच्या प्रत्येक वापरानंतर, त्यावरील विषारी घटक काळून टाकता येतील.

• (ग) संरक्षक पोषाखाच्या संपूर्ण सुटमध्ये पुटील वश्वांचा अंतर्भाव असेल:-
• (एक) शिरटोपासह बाहेरुन घालावयाचे संरक्षक कपडे;
• (दोन) द्रवरोधक साहित्य पासून बनविलेले रबरी हातमोजे किवा हाताच्या कोपरापर्थत पोहोचतील असे संरक्षक हातमोजे;
• (तीन) धूळरोधक चष्मा;
• (चार) बूट;
• (पाच) पुन्हा वापरता येण्याजोगे कापडी मार्स्क. द्वादश. किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने, विषारी पदार्थ यांची यादी प्रदर्शित करणे.- प्रत्येक नियोक्ता, केंद्र केंद्र सरकारने, किटकनाशके अधिनियम, १९६८ (१९६८ चा ८६) अनुच्ये वेळोवेळी अधिसूचित केलेली किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ यांची यादी, रोपमल्ल्यामध्ये प्रदर्शित करील. ६७. खबरदारीच्या सूचना.- प्रत्येक नियोक्ता, रोप मळ्यामध्ये, जेथे किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ हाताळ्ले जातात अशा टिकाणी किंवा त्या जवळ, पुढील खबरदारीच्या सूचना प्रदर्शित करील:-
• (एक) संपूर्ण पायघोळ झागा, मोजे, रबरी गमबुट, रुंद मोठी हंट यासारख्या संरक्षक कपड्यांचा वापर करा. वापर करावा.
• (दोन) किटकनाराके व जंतुनाराके असलेले कपडे वापरू नका.

Part I-L Ext. No. 49.indd — Sa

६० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(तीन) साबणाने व पाण्याने स्वच्छ धुवून संरक्षक पोषाख स्वच्छ करा. (वार) लहान मुल्ते, किशोरवयीन मुल्ते, वयस्कर व्यक्ती, आजारी व्यक्ती व गर्भवती महिला। आपि परिपोषण करणाया माता यांचा किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ हाताभांग्यास परवानगी देऊ नका. (पाच) फिटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ हाताब्ब्ट असताना, खाण्यास, पिण्यास, धुम्रपानास व चघलण्यास मनाई आहे. (सहा) तुंबलेल्या तोटीस तोंड लावून फुंकू नका. (सात) गळब्क्या फवारणी यंत्राचा वापर करू नका. तसेच त्वचा, तोंड व डोळे यांचा संपर्क होण्यापासून टाळा. (आठ) रोतामध्ये दुर्लक्षित कीटकनाशके अंत:श्वसन करू नका. (दहा) शोतामध्ये दुर्लक्षित कीटकनाशके व जंतुनाशके टेबू नका. (अकरा) उत्पादकाने सुचविलेल्या कालावधीसाठी कीटकनाशके व जंतुनाशके फवारणी केलेल्या क्षेत्रात माणसांना व जनावरांना प्रवेश देऊ नका. (बारा) विहीर किंवा वाहतो झारे याजवळ कीटकनाशके व जंतुनाशके यांचे कंटेनर स्वच्छ करणारा. (तेरा) स्वच्छपाणी, साबण व टॉवेल वापराकरिता तयार देवा. (चौदा) जेवणापूर्वी, पाणी पिण्यापूर्वी, धुम्रपान करण्यापूर्वी किंवा चवळण्यापूर्वी आणि काम संप्ल्यान्तर हाथ व उघडे अंग साबणाने व पाण्याने स्वच्छ धुवावेत.

59

(मंधरा) लहान मुलांच्या व अन्य अनाधिकृत व्यक्तीच्या व्यक्तीच्या हाती लागणार नाही अशा रीतीने, किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ भांडार कक्षामध्ये कुलूप बंद ठेवावेत. (सीबी) फवारणी केलेल्या क्षेत्रात प्रवेश करू नये. उत्पादकाने सूचना केल्याप्रमाणे, वनस्पतीनाशकासह सर्व फिटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ फवारलेल्या क्षेत्रात पुन: प्रवेशाच्या कालावधीच पालन करावे. (सतरा) किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ, त्यांच्या मूळ लेबल लावलेल्या डब्ब्यात (कंटेनरमध्ये) ठेवावेत. (अटरा) तातडीच्या वापराखेळीज, किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थ, लेबल नसलेल्या डब्यात (कंटेनरमध्ये) ओतून टेबू नये. (एकोणीस) पूर्णत: रिकामे करून व नीट धुबून अशा कंटेनरची सरक्षितपणे विल्हेवाट लावावी. पाण्याच्या खोटापासून दूरवर ते पुरून ठेवता येतील. (वीस) जर किटकनाशके, जंतुनाशके, रसायने व विषारी पदार्थचे अंग्र काढून टाकणे शाक्य नसेल तर, अशा डब्याचा (कंटेनरचा) अन्य प्रयोजनांसाठी पुन्हा वापर करू नये.

प्रकरण-तेरा

अपराधांचे प्रशामन करणे

६८. कलम ११८ च्या पोट-कलम (१) अन्वये विनिर्दिष्ट केलेल्या प्राधिकृत अधिकार्याद्वारे अपराधांचे प्रशामन करण्याची पद्धत .- (9) संहितेत्या कलम 198 च्या पोट-कलम (१) अन्वये अपराधांचे प्रारम्भन करण्याच्या प्रयोजनार्थ, राज्य शासनाने अधिसूचित केलेला अधिकारी, संहितेत्या कलम 198 च्या पोट-कलम (१) अन्वये

द२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

प्रशामन करण्याघोग्य असलेल्या अपराधांचे प्रशामन करणारी नोटीस इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने निर्गमित करील.

• (२) अश्रा प्रकारे नोटीस दिलेल्या व्यक्तीस, नोटीस मिळाल्यापासून पंधरा दिवसांच्या आत, प्रशामन करणाया अधिकार्याकडे इलेक्ट्रॉनिक पकडतीने अर्ज करता येईल आणि प्रशामनची संपूर्ण रक्कम, इलेक्ट्रॉनिक हस्तांतरणाद्वारे किंवा अन्य प्रकारे जमा करता येईल.
• (३) प्रशामन करणारा अधिकारी, ज्या व्यक्तीकडून प्रशामन्या नोटीसीव्या प्रतिसादार्थ अशी रकम प्राप्त झाली आहे अशा व्यक्तीस, प्रशामनची रक्कम मिळाल्यापासून दहा कामाच्या दिवसांच्या आत, प्रशामन प्रमाणपत्र देईल.
• (8) जर अशी नोटीस दिलेल्या व्यक्तीने, खतला दाखल करण्यापूर्वी एक महिन्याच्या आत प्रामानची रक्कम जमा करण्यास कसूर केली तर, सक्षम न्यायालयासमोर खतला चालविण्यात येईल.
• (4) कलम 190 च्या पोट-कलम (9) च्या परंपुरुकास आधीन राहून, अशा तरपुर्दीवे पालन करण्यासाठी आणि कलम 198 नुसार प्राहमन करण्यासाठी नियोक्त्याला संधी दिल्याशिवाय कोणताही खटला दाखल करण्यात येणार नाही.

६६. कलम १११ अन्यये कंत्राटदार, कारखाने व औद्योगिक परिवास्तू, इत्यादीसाठी सामाधिक/ कामाची विशिष्ट अनुज्ञाप्ती.-

• (१) या नियमांमध्ये काहीही अंतभूत असले तरी, या संहितेखालील कोणतीही व्यक्ती, संहिते अन्वये कारखान्याच्या बाबतीत आस्थापनेसाठी, बिझी व सिगारेट कामाकरिता औद्योगिक परिवास्तूसाठी आणि कंत्राटी कामगार कामावर ठेव्याकरिता (कंत्राटदार) सामायिक अनुज्ञाप्ती मिळवू इच्छितारी

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

ξ3

कोष्टीतीही व्यक्ती, शासनाने उक्त गोष्टीसाठी अधिसूचनेद्वारे नेमून दिलेल्या प्राधिकार्याकडे अर्ज करील. (२) पोट-नियम (१) खालील सामायिक अनुज्ञापीचा अर्ज, नमुना-चौदा मध्ये करील आणि त्या सोबत, कंत्राटदारासाठी नियम २८(२) खालील तकत्यामध्ये, आर्थापनेसाठी या नियमान्वये कारखाना नियमान्वये कारखान्याकरिता अनुसूची दोन मध्ये बिडी व सिगारेट कामाकरिता औद्योगिक परिवास्तुसाठी नियम ८३(१) खालील तकत्यामध्ये आणि कारखाना नियमाखालील कारखान्यांसाठी नियम अन्वये विनिर्दिष्ट केलेल्या तकत्यामध्ये, विनिर्दिष्ट केलेले एकूण शुल्क प्रदान करील: (३) पोट-नियम (१) खालील अर्ज प्राप्त झाल्यावर, प्राधिकारी त्याची छाननी करील. (8) प्राधिकार्याची, कारखाना, बिडी व सिगारेट कामाच्या आंदोलिक परिवास्तू यांच्या बाबतीत आणि कंत्राटी कामगार कामावर ठेवण्याकरिता (कंत्राटदार) सामायिक अनुज्ञाप्ती देण्यात यावी याबाबत खात्री पटली असेल तेहा, असा प्राधिकारी, अर्ज प्राप्त झाल्याच्या तारखेपासून तीस कामाच्या दिवसांच्या आत, नमुना-सतरा मध्ये अशी सामायिक/ कार्य विशिष्ट अनुज्ञाप्ती देईल, अशी अनुज्ञाप्ती ती दिल्यापासून पाव केंल्डर वर्षाच्या काळावधीकरिता वैध असेल. (4) या नियमांखाली अनुज्ञाती देनान्या प्राधिकायाने दिलेल्या आदेशामुळे व्यथित झालेली कोणतेही व्यक्ती, आदेशाच्या दिनांकापासून तीस दिवसांच्या आत, संबंधित अधिकारक्षेत्राकरिता असणान्या कामगार विभागाच्या विभागीय अपर कामगार आयुक्त किंवा विभागीय कामगार उपआयुक्त अपील प्राधिकायासमोर, अपील दाखल करू शकते. अशा अपिलाकरिता अर्ज इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने भरलेल्या एक हजार रुपये फक्त इतक्या शुल्कासह नमुना बावीसमध्ये दाखल करील. असे अपील दाखल केल्यापासून तीस कामाच्या दिवसांच्या आत इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने अपील निकाली काढण्यात येईल.

ξδ

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

प्रकरण - चौदा

संकीर्ण

10. केंद्राटी कामगारांसाठी तक्रार निवारण यंत्रणा : 1. केंद्राटी कामगारास आरोग्य, कामाच्या अतिवेतन यांसंबंधी तक्रारी असल्यास, तो त्या मुख्य नियोक्त्याच्या स्तरावर सादर करील, जो त्याबाबतीची दखल घेईल व तक्रारीचे निवारण करील. २. अध्यक्षाचा समावेश असणारी एक समिती स्थापन केली जाईल, जो मुख्य नियोक्त्याचा अधिकृत प्रतिनिधी असेल. या समितीत मुख्य नियोक्ता व कंत्राटदार यांचे प्रतिनिधी असतील. उपरोक्त समिती कंत्राटी कामगारांच्या तक्रारी ऐकून घेईल आणि त्या एक महिन्याच्या कालावधीत निकाली काढील. ३. जर तक्रार सादर केल्यापासून एका महिन्याच्या आत निवारण झाले नाही, तर मुख्य नियोक्ता ती तक्रार संबंधित निरीक्षक-सह-सुविधाकारकडे इलेक्ट्रॉनिक पक्षतीने किंवा नॉदणीकृत टपालाने अथवा शीघ्र टपालाने पाठवील. (७१). कंट्राटदाराच्या नियमित कामगाराची वार्षिक वेतनवाढ : ज्या कामगाराला कोणत्याही कामासाठी कंट्राटदाराने नियमितपणे कामावर टेवले आहे आणि त्याच्या परस्पर मान्य करण्यात आलेल्या सेवा अटीनुसार नियंत्रित असल्यास, त्यास त्याच्या वेतनाच्या किमान २ टक्के इतकी वार्षिक वेतनवाढ मिळेल.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

ε4

विद्यमान आस्थापनांच्या /नवीन आस्थापनांच्या नॉद्गीसाठी/नॉद्गी प्रमाणपत्रात सुधारणा

करण्यासाठी अर्ज

अ. आस्थापनेचा तपशील:-

• २. आर्थापनेचे नाव:
• 4. आर्थापनेचा इतर तपशीलः
• क. आस्थापनेत थेटपणे कार्यरत असलेल्या कायम स्वरूपी कामगारांची व कर्मचा-यांची एकूण संख्या:
• ग. काम करीत असलेल्या आंतर-राज्यीय स्थलांतरित कामगारांची एकूण संख्या:

Part I-L Ext. No. 49.indd — 9

६६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

६. (क) इमारत व इतर बांधकाम कामासाठी:- | बांधकामाचा प्रकार | काम सुरू होण्याचा संभाव्य कालावधी | कामपूर्ण होण्याचा अपेक्षित कालावधी | स्थानिक प्राधिकरणाच्या मान्यतेचा तपशील | | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | ६.(ख) मोटार वाहतूक उपक्रमासाठी:- | वाहतूक उपक्रमाचा टपालाचा पत्ता | भोगवट दाराचे व व्यवस्थापकाचे नाव व पत्ता | वाहनांची संख्या व वाहनांचे प्रकार | वाहनांचा नोंदणी क्रमांक | कर्मचाऱ्यांची व कायमस्वरूपी कामगारांची संख्या | वाहन चालकांची व त्याच्या सहायकाची व इतरांची संख्या | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

৫৬

& (ग) आंतर-राज्यीय स्थलांतरित कामगारांसाडी:-

| कंत्राटदाराचे नाव व पत्ता | कंत्राटदाराचा ई-मेल पत्ता व भ्रमणध्वनी क्रमांक | स्थलांतरित कामगार काम करीत असलेल्या कामाचे स्वरूप | काम करीत असलेल्या स्थलांतरित कामगारांची संख्या पुरुष/ स्त्री | | | | काम सुरु करण्याची तारीख | काम पूर्ण होण्याची संभाव्य तारीख | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | | | | ५ | ६ | | | | | पुरुष | स्त्री | इतर | एकूण | | |

(६) (घ) रोपमक्ष्याच्या नॉंदणीसाठी :

६८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| १ | २ | ३ | ४ | | | | ५ | ६ | ७ | ८ | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | का य म स्व रू पी | ता त्पु र ते | नै मि त्ति क | ए कू ण | | | | | | | | | | | | | | | | |

ब. नियोक्त्याचा तपशील:-

• १. नियोक्त्याचे / भोगवटादाराचे / मालकाचे / संचालकाचे / एजंटाचे / मुख्यकार्यकारी अधिकार्याचे / भागीदारांचे नाव व पत्ता:
• २. पदनाम: (भोगवटादार/मालक/संचालक/ अभिकर्ता /मुख्य कार्यकारी अधिकारी / भागीदार)
• ३. नियोक्त्याच्या वडिलांचे / पतीचे नाव:
• 8. ई-मेल, पत्ता, दूरध्वनी व भ्रमणध्वनी क्रमांक:
• 1. व्यवस्थापकाचे/ अभिकल्याचे किवा आस्थापनेचे पर्यवेक्षन व नियंत्रण करण्यासाठी जबाबदार असलेल्या व्यक्तीचे संपूर्ण नाव व पत्ता:
• २. व्यवस्थापकाचा/ एजंटचा पत्ता:

ड. कंत्राटदाराचा तपशील:-

| कंत्राटदारा चे नाव व पत्ता | कंत्राटदारा चा ई-मेल पत्ता व भ्रमणध्वनी क्रमांक | कंत्राटी कामगार काम करीत असलेल्या कामाचे स्वरूप | प्रत्येक कंत्राटदारामार्फत कोणत्याही दिवशी नियुक्त करणे अपेक्षित असलेल्या कंत्राटी कामगारांची कमाल संख्या | काम सुरू होण्याची तारीख | काम पूर्ण होण्याची तारीख | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | | | | | | | | दिनांक : नियोक्त्याची स्वाक्षरी/

नमुना - दोन

आस्थापनेचे नॉंदणी प्रमाणपत्र

नोंदणी क्रमांक: व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, 2020 याच्या कलम 3 च्या पोट-कलम (9) आणि त्या खाली केलेले नियमया अन्वये पुढील तपशील अंतर्भूत असणारे नॉंदणी प्रमाणपत्र, याद्वारे, देण्यात येत आहे:- -----(आर्स्थापनेचे नाव व पत्ता)

• (ड) अन्य कोणतेही काम (वर समाविष्ट नसलेले):
• २. आर्थापनेचा तपरीलः एक. आस्थापनेत थेट नियुक्त केलेल्या कर्मचार्यांची एकूण संख्या:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

６９

• दोन. कंत्राटदारामार्फत काम करीत असलेल्या कर्मचार्यांची एकूण संख्या: | कंत्राटदाराचे नाव व पत्ता | कंत्राटदाराचा ई-मेल पत्ता व भ्रमणध्वनी क्रमांक | कंत्राटी कामगार काम करीत असलेल्या कामाचे स्वरूप | प्रत्येक कंत्राटदारामार्फत कोणत्याही दिवशी नियुक्त करणे अपेक्षित असलेल्या कंत्राटी कामगारांची कमाल संख्या | काम सुरू होण्याची तारीख | काम पूर्ण होण्याची तारीख | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ |
• चार. काम करीत असलेल्या आंतर-राज्यीय स्थलांतरित कामगारांची संख्या:

३.(क) इमारत व इतर बांधकाम कामासाठी:-

| बांधकाम कामाचा प्रकार | काम सुरू करण्याचा संभाव्य कालावधी | काम पूर्ण होण्याचा अपेक्षित कालावधी | स्थानिक प्राधिकरणाच्या मान्यतेचा तपशील | | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ |

७२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(ख) मोटार वाहतूक उपक्रमासाठी:- | वाहतूक उपक्रमाचा टपालाचा पत्ता | भोगवटदाराचे व व्यवस्थापकाचे नाव व पत्ता | वाहनांची संख्या व वाहनांचे प्रकार | वाहनांचा नोंदणी क्रमांक | कर्मचाऱ्यांची व कायम स्वरूपी कामगारांची संख्या | वाहन चालकांची व स्वच्छकांची आणि इतर कर्मचाऱ्यांची संख्या | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | (ग) आंतर-राज्यीय स्थलांतरित कामगारांसाठी:- | आस्थापनेत केल्या जाणाऱ्या कामाचे स्वरूप | कंत्राटदारांची नावे व पत्ते | स्थलांतरित कामगार नियुक्त करण्यात आले असतील किंवा नियुक्त करण्यात येणार असतील तर, कामाचे स्वरूप | प्रत्येक कंत्राटदारामार्फत कोणत्याही दिवशी नियुक्त करणे अपेक्षित असलेल्या स्थलांतरित कामगारांची कमाल संख्या | स्थलांतरीत कामगारांची काम पूर्ण होण्याची अंदाजित अथवा संभाव्य तारीख | | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | | | | अ.क्र | रोप मळ्याचे नाव | ज्यांना रोपमळा पाठवायचा आहे त्यांच्याशी संबंधित संपर्काचा संपूर्ण पत्ता | रोपमळ्याची एकूण हेक्टर मध्ये मंजुरी | मागील कॅलेंडर वर्षात कोणत्याही दिवशी कामावर असलेल्या कामगारांची कमाल संख्या | कंपनी अधिनियम १९५६ अन्वये रोप मळा नोंदणीकृत नसल्यास, रोपमळ्याच्या मालकाचे आणि भागीदारांचे संपूर्ण नाव आणि निवासी पत्ता | कंपनी अधिनियम १९५६ अन्वये रोप मळा नोंदणीकृत नसल्यास, संचालकाचे संपूर्ण नाव आणि निवासी पत्ता | सार्वजनिक क्षेत्र रोप मळ्याच्या मुख्य कार्याधिकाऱ्यांचे किंवा महाव्यवस्थापकाचे संपूर्ण नाव आणि पत्ता | नोंदणीसाठी अर्जदाराचे संपूर्ण नाव, पदनाम आणि संपूर्ण पत्ता | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |

• (र) नियोक्ता, कामगारांच्या संस्थेतील किंवा कामाच्या स्वरूपात कोणतेही बदल,तीस दिवसांच्या आत नोंदणी अधिकार-याला कल्वील. | अ. क्र. | नोंदणी केलेल्या आस्थापने चे नाव, पत्ता व स्थान | नियो क्त्याचे नाव, पत्ता व संपर्काचा तपशील | नोंद णी क्रमांक व नोंद णीचा दिनां क | कामा चेस्व रूप | कायम स्वरूपी कामगारांची एकूण संख्या | | | | कंत्राटी कामगारांची एकूण संख्या | | | | शेरे | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | | | | ७ | | | | ८ | | | | | | | पुरुष | स्त्री | इतर | ए कू ण | पुरुष | स्त्री | इतर | ए कू ण | |

नमुना-चार

• 9. नोंदणी क्रमांक:
• ३. नियोक्त्याचे नाव व पदनाम (आर्थ्यापनेच्या कारभारावर ज्याचे अंतिम नियंत्रण आहे तो):
• 8. आरस्थापनेचा ई-मेल:
• 5. आर्थापनेच्या कामाचे स्वरूप : मी/आम्ही, याद्वारे, असे प्रमाणित करतो की, आराख्यापनेत काम करीत असलेल्या कामगारांची सर्व देणी प्रदान करण्यात आलेली आहेत आणि परिवास्तु साठवणुकीपासून मुक्त ठेवण्यात आलेली आहे.

नमुना-पाच

पुटील प्रपत्रानुसार अहंता पात्र वैद्यकीय व्यावसायिका कडून वैद्यकीय तपासणी करण्यात येईल: वैद्यकीय तपासणीची तारीख :

• ३. वय (जन्मतारखेसह)
• 8. पदनाम
• 5. सार्वत्रिक लेखा क्रमांक (UAN)
• ६. प्रभारी व्यवस्थापक
• ७. वैयक्तिक पूर्ण पत्ता
• 10. वैद्यकीय आजारपण (सध्याचे) आणि उपचार व औषधोपचार (कोणतेही असल्यास) दिनांक:- कर्मचायाची स्वाक्षरी

भाग - ब:

• ख. रक्तगट :
• दोन. रंगहष्टी

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• छ. SpOR :
• ज. रक्तातील युरिया नायट्रोजन (BUN):
• ट. ईएसआर (ESR):
• त. कर्करोग निर्देशक : पुढील प्रपत्रानुसार वैद्यकीय अधिकार्याकडून वैद्यकीय तपासणीची पडताळणी करण्यात येईल: (कर्मचार्यांची रोजगारपूर्व / नियतकालिक आरोग्य तपासणी)
• क. उंची, वजन, छाती, कमरेचा घेर, शारीर वस्तुमान निर्देशांक :
• दोन. रंग हष्टी
• घ. रक्तदाब
• डा. यकृत कार्य चाचणी (LFT) / SGOT / SGPT:
• ज. लिपिड प्रोफाइल :
• ड. थायरॉईड प्रोफाइल :
• थ. एचआयधी निर्देशक :
• द. इतर कोणतीही असल्यास:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| उपचार / सल्ला | | | --- | --- | | सर्वसाधारण अभिप्राय | | | अर्हताप्राप्त वैद्यकीय व्यावसायिकाची स्वाक्षरी | | | अर्हताप्राप्त वैद्यकीय व्यावसायिकाचे नाव | | | अर्हताप्राप्त वैद्यकीय व्यावसायिकाचा नोंदणी क्रमांक | |

नमुना- सात

• झ. रूजू होण्याचा दिनांक:
• ड. अनुद्रेय असलले सामाजिक सुरक्षा कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधि संघटना (EPFO) व राज्य कामगार विमा महामंडळ (ESIC) लाभ: मयत झालेल्या जखमी/जखमी झालेल्या व्यक्तींची संख्या:
• 9. नियोक्त्याचे नाव :
• ३. उद्योगाचे स्वरूप व आर्थापनेचा कामगार ओळख क्रमांक (LIN):
• 8. अपघात घडलेले किंवा प्राणघातक घटना घडलेले नेमके टिकाण:
• (ब) वय (रोवटच्या वाढदिवसाचे वेळी):

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

<6

• (क) मयत झालेल्या/ जखमी झालेल्या व्यक्तीचा व्यवसाय:
• ८. मयत व्यक्ती/ जखमी झालेली व्यक्ती ज्या स्थानिक राज्य कामगार विमा महामंडळ (E.S.I.C.) कार्यालयाशी संलग्न आहे ते कार्यालय:
• ९. अपघाताची किंवा प्राणघातक घटनेची तारीख, पाळी व वेळ:

<< महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(घ) अपघात अटूक होता किंवा कसे?

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

<9

• 13. आपत्कालीन परिस्थिती हाताभ्ताना अपघात किंवा प्राणघातक घटना घडलेली असल्यास,-
• ९५. साक्षीदारांची नावे व पत्ते :
• (R)———
• १६. (क) दु:खापतीचे स्वरूप व व्याप्ती (उदा. प्राणघातक, बोटंगमावणे, पायाची हाडे मोडणे, भाजणे, छोट्या जखमेचे रूपांतर मोठ्या जखमेत होणे, इत्यादी.)

14. (क) जर अपघात किवा प्राणघातक घटनेत जिवितहानी झाली नसल्यास जखमी व्यक्ती 84 तासांपेक्षा अधिककाळ काम करण्यास असमर्थ झाली होती किवा करसे ते स्पष्ट करा. (ख) कामावर परतल्याची तारीख व वेळ:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

99

मी असे प्रमाणित करतो की, वरील तपशील माइ़या माहिती प्रमाणे व विश्वासप्रमाणे, सर्व बाबतीत अचूक आहे.

नमुना- नऊ

आस्थापनेचे नाव:-----------------------------, टिकाण:------------------- पासून..................पर्यंत............... पासून..................पर्यंत.................. पासून..................पर्यंत............... ज्या तारखेला ही नोटीस प्रथम प्रदर्शित करण्यात आली आहे ती तारीख: [(नियम १६ पहा)] (इतर बार्बीरोबरच खालील तपशिलासह नॉदवही इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात देखील टेवली जाऊ शकते.)

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| २६. बँक खाते क्रमांक | | | --- | --- | | २७. बँक | | | २८. शाखा (IFSC) | | | २९. सध्याचा पत्ता | | | ३०. कायमस्वरूपी पत्ता | | | ३१. सेवा पुस्तक क्रमांक | | | ३२. सेवा सोडल्याची दिनांक | | | ३३. सेवा सोडण्याचे कारण | | | ३४. ओळख चिन्ह | | | ३५. छायाचित्र | | | ३६. नमुना स्वाक्षरी / अंगठ्याचा ठसा | | | ३७. शेरे | | आस्थापनेचे नाव शिक्का/ नियोक्त्याची स्वाक्षरी.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 13

| | | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ | २२ | २३ | २४ | २५ | २६ | २७ | २८ | २९ | ३० | ३१ | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | ८. | काम केलेल्या एकूण दिवसांची संख्या | | | | | | | | | | | | | | | | | | ९. | काम केलेल्या अतिरिक्त तासांची एकूण संख्या | | | | | | | | | | | | | | | | | | १०. | कामाच्या ठिकाणाबाहेरील दौरा किंवा नेमणुकीच्या बाबतीत योग्य त्या नोंदी कराव्यात | | | | | | | | | | | | | | | | | | ११. | नोंदवही परिरक्षकाची (ठेवणाऱ्याची) स्वाक्षरी | | | | | | | | | | | | | | | | | | आस्थापनेचे नाव: | | | --- | --- | | नियोक्त्याचे / मालकाचे नाव: | | | कामगार ओळख क्रमांक (LIN) / आस्थापनेचा नोंदणी क्रमांक: | | | वेतन कालावधी दिनांक/महिना/वर्ष ते दि/महिना/वर्ष (मासिक / पाक्षिक / साप्ताहिक / दैनिक / उक्त्या दराने | | | १. अनुक्रमांक | | | २. कर्मचारी सांकेतांक क्रमांक | | | ३. नाव | | | ४. पदनाम | | | ५. वेतनाचा दर | | | अ) मूळ वेतन | | | ब) महागाई भत्ता | | | क) इतर भत्ते | | | ड) एकूण | | | --- | --- | | ६. काम केलेल्या दिवसांची संख्या | | | ७. काम केलेले अतिकालिक तास | | | ८. अर्जित वेतनाची रक्कम | | | अ) मूळ वेतन | | | ब) महागाई भत्ता | | | क) इतर भत्ते | | | ड) अतिकालिक कामाचे प्रदान | | | इ) एकूण अर्जित वेतन | | | ९. वजावटी | | | अ) ईपीएफ | | | ब) ईएसआयसी | | | क) सोसायटी | | | ड) प्राप्तिकर | | | इ) विमा | | | फ) इतर | | | ग) दंडाची वसुली | | | ह) नुकसान / तोट्याची वसुली | | | --- | --- | | एकूण वजावटी | | | १०. निव्वळ प्रदान | | | ११. कर्मचाऱ्यांची पावती / बँक व्यवहार आयडी | | | १२. प्रदानाची तारीख | | | १३. नियोक्त्याची / प्रतिनिधीची लघु स्वाक्षरी | | | १४. शेरे | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| १२. | प्रदान केलेले निव्वळ वेतन | | | | | --- | --- | --- | --- | --- |

२०८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९८८

(नियम १९ पहा)

वार्षिक विवरण

----------------- रोजी संपणाय्या वर्षचे एकत्रित वार्षिक विवरण

• 9) हे विवरण, दरवर्षी १ फेब्रुवारी रोजी किंवा त्यापूर्वी भरावयाचे व सादर करावयाचे आहे. | सर्व आस्थापनांना लागू - भाग- एक | | | | | --- | --- | --- | --- | | अ. सर्वसाधारण माहिती: | | | | | अ. क्र. | | | स्तंभ भरण्याच्या सूचना | | १ | कामगार ओळख क्रमांक | | EPFO, ESIC, MCA, MoLE (LIN) | | २ | विवरणाचा कालावधी | पासून- पर्यंत- | कालावधी हा कॅलेंडर वर्ष असावा. | | ३ | आस्थापनेचे नाव | | | | ४ | ई-मेल आयडी (नियोक्ता) | | | | ५ | दूरध्वनी क्रमांक (नियोक्ता) | | | | ६ | भ्रमणध्वनी क्रमांक (नियोक्ता) | | | | ७ | परिवास्तूचे नाव | | | | ८ | उप-स्थान | | | | ९ | जिल्हा | | |

२०६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९८८

| १० | राज्य | | | | --- | --- | --- | --- | | ११ | पिनकोड | | | | १२ | जीओको-ऑर्डिनेट्स | | | | ब(अ) | एका दिवसातील कामाचे तास | | | | ब (ब) | पाळ्यांची (शिफ्टची) संख्या एका पाळीतील तासांची संख्या | | | क. तैनात केलेल्या मनुष्यबळाचा तपशील

| तपशील | थेट नियुक्त केलेले | | | | कंत्राटदारामार्फत नियुक्त केलेले | | | | एकूण बेरीज | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | कुशल प्रवर्ग | अति कुशल | कु श ल | अर्ध- कुशल | अ कु श ल | अति कुशल | कु श ल | अर्ध- कुशल | अ कु श ल | | | (एक) वर्षामध्ये कोणत्याही दिवशी आस्थापनेमध्ये काम करीत असलेल्या कर्मचाऱ्यांची कमाल संख्या | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ ए | स्त्री या | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | (दोन) वर्षभरात आस्थापनेमध्ये काम करीत असलेल्या कर्मचाऱ्यांची सरासरी संख्या | संख्या दर्शावावी | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ ए | स्त्री का ला वधी | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | | (तीन) वर्षभरातील कमाल स्थलांतरित कामगारांची संख्या (व्यावसायिक सुरक्षा आरोग्य, व कामाची स्थिती संहितेचे कलम ५९) | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ ए | पु/ स्त्रि/ ए | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए |

203

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| (चार) काम करीत असलेल्या निश्चित मुदती (फीक्सटर्म) कर्मचाऱ्यांची संख्या | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | पु/स्त्रि/ ए | पु/ स्त्रि/ ए | पु/स्त्रि/ए | पु/ स्त्रि /ए | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | १. | कॅन्टीनची सुविधा पुरविलेली आहेत किंवा कसे (व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता,२०२० याच्या कलम २४ (पाच) अन्वये) | बॉक्समध्ये✓होय किंवा नाही आणि लागू नाही असे चिन्हांकित करा. | जेथे कंत्राटी कामगारांसह शंभर किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार सर्वसाधारणपणे काम करीत आहेत अशा सर्व आस्थापनांना लागू आहे. | | --- | --- | --- | --- | | २. | पाळणाघर (सामाजिक सुरक्षा संहिता,२०२० याच्या कलम ६७ व व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता ,२०२० याच्या कलम २४ नुसार) | बॉक्समध्ये✓होय किंवा नाही आणि लागू नाही असे चिन्हांकित करा. | जेथे पन्नास किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार सर्वसाधारणपणे काम करीत आहेत अशा सर्व आस्थापनांना लागू आहे. | | २अ. | २ पेक्षा अधिक पाळणाघरे दिलेली नसल्यास सामाजिक सुरक्षा संहिते अन्वये दिलेला भत्ता | बॉक्समध्ये✓होय किंवा नाही आणि लागू नाही असे चिन्हांकित करा. | २५० किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार सर्वसाधारणपणे काम करीत आहेत तेथे सामाजिक सुरक्षा इमारत व इतर बांधकाम यावरील संदर्भ नियम. | | ३. | रुग्णवाहिका (व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता,२०२० याच्या कलम२४(२) (एक) नुसार) | बॉक्समध्ये ✓ होय किंवा नाही आणि लागू नाही असे चिन्हांकित करा. | जेथे पाचशे किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार सर्वसाधारणपणे काम करीत आहेत अशाखाण आणि इमारत व इतर बांधकाम कामांना लागू आहे. | | --- | --- | --- | --- |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

???

| ४. | सुरक्षा समिती (व्यावसायिकसुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता,२०२० याच्या कलम २२(१) नुसार) | होय किंवा नाही या बाबत बॉक्समध्ये ✔ असे चिन्हांकित करा. | जेथे ५०० किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार काम करीत असणाऱ्या आस्थापनांना व कारखान्यांना, प्राणघातक प्रक्रीया पार पाडणाऱ्या कारखान्यांना आणि २५० किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार काम करीत असणाऱ्या इमारत व इतर बांधकाम कामांना (BoCW) आणि १०० किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार काम करीत असणाऱ्या खाणींना लागू आहे. | | --- | --- | --- | --- |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| ५. | सुरक्षा अधिकारी (व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता,२०२० याच्या कलम २२(२) नुसार) | नियुक्त केलेल्या सुरक्षा अधिकाऱ्यांची संख्या. | जेथे खाणीच्या बाबतीत १०० किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार आणि इमारत व इतर बांधकाम कामांच्या (BoCW) बाबतीत २५० किंवा अधिक कामगार सर्वसाधारणपणे काम करीत आहेत. | | --- | --- | --- | --- | | ६. | अर्हतापात्र वैद्यकीय व्यावसायिक (व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता २०२० याच्या कलम १२(२) नुसार) | नियुक्त केलेल्या अर्हतापात्र वैद्यकीय व्यावसायिकांची संख्या. | आस्थापनांमध्ये काम करीत असलेल्या अर्हतापात्रत वैद्यकीय व्यवसायिकांच्या किमान संख्येवर मर्यादा नाही. तथापि, हा तपशील, व्यावसायिक रोग्यावरील आकडेवारी (डेटा) मिळण्यासाठी आवश्यक आहे. |

???

| फ. औद्योगिक संबंध: | | भरण्याच्या सूचना | | | --- | --- | --- | --- | | १. | कार्य समिती कार्यरत आहे का? (औद्योगिक संबंध संहिता ,२०२० याचे कलम३) | होय/नाही | ज्यामध्ये १०० किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार काम करीत आहेत अशा औद्योगिक आस्थापना. | | (अ) | समिती घटित केल्याची तारीख | | | | २ | तक्रार निवारण समिती घटित केलेली आहे किंवा कसे? (औद्योगिक संबंध संहिता,२०२० याचे कलम४) | होय/नाही | ज्यामध्ये २० किंवा त्यापेक्षा अधिक कामगार काम करीत आहेत अशा औद्योगिक आस्थापना. | | ३. | आस्थापनेतील युनियनची संख्या | | | | ४. | वाटाघाटी करणारी कोणतीही संघटना कार्यरत आहे किंवा कसे? (औद्योगिक संबंध संहिता ,२०२० याचे कलम १४) | होय/नाही | | | ५. | वाटाघाटी करणारी कोणतीही परिषद कार्यरत आहे किंवा कसे? (औद्योगिक संबंध संहिता,२०२० याचे कलम१४) | | होय/नाही | | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | ६. | वर्षभरामध्ये कार्यमुक्त केलेल्या, बडतर्फ केलेल्या, कपात केलेल्या किंवा सेवा समाप्त केलेल्या कामगारांची संख्या: | | | | | | कार्यमुक्त केलेले | | बडतर्फ केलेले | कपात केलेले | सेवा समाप्त केलेले किंवा काढून टाकलेले | एकूण बेरीज | | | | | | | | | ७. | पुढील कारणामुळे वर्षभरामध्ये गमावलेले मनुष्यदिन | | | | | | अ. क्र. | कारणे | | कालावधी/ तारीख | गमावलेल्या मनुष्य दिनांची संख्या | आर्थिक स्वरूपातील तोटा | | (अ) | संप | | | | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

???

| (ब) | ताळेबंदी | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | ८. | | कामगार कपातीचा / अपरिहार्य कामबंदीचा (ले-ऑफ) तपशील | | | | | अ. क्र. | वर्षभरात कपात केलेल्या व्यक्तींची संख्या | कामगार कपात केलेल्या व्यक्तींना प्रदान केलेल्या रकमेचा तपशील | वर्षभरात अपरिहार्य काम बंदी केलेल्या कामगारांची संख्या | अपरिहार्य कामबंदी मुळे गमावलेल्या मनुष्य दिनांची संख्या | ३०० किंवा त्याहून अधिक कामगार कामावर असलेल्या औद्योगिक आस्थापनांना लागू आहे. | | | कालावधी | कर्मचारी | कालावधी | | |

११६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| ग. प्रसूति लाभाशी संबंधित तपशील: | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | | अ. क्र. | महिला कर्मचाऱ्यांची संख्या | प्रसुति रजा घेतलेल्या महिला कर्मचाऱ्यांची संख्या | वैद्यकीय बोनस प्रदान केलेल्या महिला कर्मचाऱ्यांची संख्या | महिला कर्मचाऱ्यांकडून करण्यात आलेल्या कोणत्याही असल्यास, वेतनाच्या वजावटीची संख्या | | | | | | | | | | | | | | ह. बोनस प्रदानाचा तपशील: | | | | | --- | --- | --- | --- | | अ. क्र. | बोनस तरतुदीखाली समाविष्ट असलेल्या कर्मचाऱ्यांची संख्या | प्रत्यक्षात प्रदान केलेली बोनसची एकूण रक्कम | बोनस प्रदान केल्याची तारीख | | | | | | | आय. अपघात, धोकादायक घटना आणि साथीचा रोग यांचे तपशील | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | | अ. क्र. | व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२० याच्या कलम १० नुसार, ज्यामुळे जखमी झालेल्या व्यक्तीला ४८ तासांसाठी किंवा त्यापेक्षा अधिक तासांसाठी काम करण्यापासून प्रतिबंध झाला होता अशा अपघातांची एकूण संख्या. | व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता २०२० याच्या कलम १० नुसार, प्राणघातक अपघातांची एकूण संख्या आणि मयत झालेल्या व्यक्तींची नावे. | व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२० याच्या कलम ११ अन्वये व्याख्या केलेल्या धोकादायक घटनांची एकूण संख्या. | व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२० याच्या तिसऱ्या अनुसूची मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या अधिसूचित रोगांच्या रुग्णांची एकूण संख्या तसेच बाधित झालेल्या व्यक्तींचा तपशील. | | | | | | | | ज. अपघात / धोकादायक घटनांमुळे श्रम दिवस आणि उत्पादनाची झालेली हानी. | | | | | --- | --- | --- | --- | | अ. क्र. | अपघात / धोकादायक घटना | वाया गेलेले मनुष्यदिन | वाया गेलेले उत्पादन | | | | | | असे प्रमाणित करण्यात येते की, विहित केलेल्या नमुन्यातील तक्ते यथोचितरीतीने भरलेले आहेत आणि सर्व तक्त्यांमध्ये दिलेल्या माहिती व आकडेवारी माइड्या माहितीप्रमाणे अचूक आहे. दिनांक:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

कंत्राट दाराने सादर करावयाचे सहामाही विवरण (जानेवारी ते जून/जुलै ते डिसंबर)

• 9. कंत्राटदाराचे नाव व पत्ता:
• 3. कंत्राटदाराचा LIN:
• 5. कंत्राटी कामाच्या ठिकाणासह/स्थानकासह नाव:
• ६. कंत्राटी कामगारांची संख्या, प्रदान केलेले वेतन इत्यादीचे तपशीलः | अ. क्र. | महिना | कामावर असलेल्या कंत्राटी कामगारांची संख्या | एका महिन्यात प्रदान केलेली एकूण रक्कम | अतिकालीक कामाचे तास | बोनस | मुख्य नियोक्त्याकडून कंत्राटदारास वेतन देयक प्राप्त झाल्याचा दिनांक आणि रक्कम | राज्य विमा महामंडळ कर्मचाऱ्यांचा इसीआर क्रमांक | ईपीएफ चा इसीआर क्रमांक | महिन्याच्या ७ तारखेला किंवा लागू असेल त्याप्रमाणे नियत दिनांकास प्रदान केलेले वेतन होय/नाही | शेरा | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| | जानेवारी | | | | | | | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | फेब्रुवारी | | | | | | | | | | | | | मार्च | | | | | | | | | | | | | एप्रिल | | | | | | | | | | | | | मे | | | | | | | | | | | | | जून | | | | | | | | | | | मुख्य नियोक्त्याची स्वाक्षरी

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

???

नमुना अकरा ब

• 3. आस्थापनेचा नॉंदणी क्रमांक (LIN)
• 8. कंत्राटदार, प्रदान केलेले वेतन इत्यादीचे तपशीलः | अ. क्र. | महिना | कंत्राट दाराचे नाव आणि पत्ता | कंत्राटदाराचा नोंदणी क्रमांक (LIN) | कामा चे नाव | कंत्राटदारास वेतन देयकाची (लागू असल्यास) (ईपीएफ, ईएसआयसी, बोनस यांसह) प्रदान केलेली रक्कम. | वेतन देयक प्रदानाचा दिनांक (लागू असल्यास ) | मुख्य नियोक्त्याने कंत्राटी कामगारास प्रत्यक्षपणे प्रदान केलेल्या वेतनाची रक्कम (कंत्राटदा राने प्रदान केले नसेल त्याबाबतीत ) | मुख्य नियोक्त्याने कंत्राटी कामगारास प्रत्यक्षपणे प्रदान केलेल्या वेतन प्रदानाचा दिनांक (कंत्राटदाराने प्रदान केले नसेल त्याबाबतीत) | शे रा | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

১২৩

नमुना - बारा

(नियम २० पहा)

Part I-L Ext. No. 49.indd — 16a

?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ??

नमुना - तेरा

(नियम २१ पहा)

वेतनी रजेची नॉंदवही

भाग- एक: प्रौढ़ व्यक्ती भाग- दोन: किशोरवयीन व्यक्ती आर्थापना:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(नियम २६, २९, ८३ व ५३ पहा)

अनुझाप्तीसाटी/ सामायिक अनुझाप्तीसाटी अर्ज

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शाख १०, शके १९४८

?২৩

| ब) कारखाना- अनुज्ञप्तीसाठी/सामायिक अनुज्ञप्तीसाठी अर्ज | | | | --- | --- | --- | | ब. ज्याच्यासाठी अनुज्ञप्ती आवश्यक आहे त्या कारखान्याचा तपशील. | | | | १. | देण्यात आलेली असल्यास,अनुज्ञप्ती क्रमांक. | | | २. | मुख्य निरीक्षक-नि-सुविधाकाराने अलिकडेच | |

?29

• पाच.

संभाव्य धोके आणि त्यांचे नियंत्रण व ते कमी करण्याची पद्धती.

• ४. ज्या कालावधीसाठी अनुज्ञप्तीसाठी किंवा अनुज्ञप्तीच्या नूतनीकरणासाठी अर्ज केला आहे तो (दहा वर्षापेक्षा अधिक नसेल इतका) कालावधी
• ५. वर्षातील कोणत्याही एका दिवशी कामावर ठेवावयाच्या कामगारांची कमाल संख्या पुरुष स्त्री इतर एकूण
• ६. अश्वशक्तीमध्ये स्थापित केलेली ऊर्जा/मेगावॅटमधील वीज निर्मिती
• ७. व्यवस्थापकाचे संपूर्ण नाव
• निवासस्थानाचा पत्ता
• जन्म तारीख
• राष्ट्रीयत्व
• भ्रमणध्वनी क्रमांक

Part I-L Ext. No. 49.indd — 17

१३० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?3?

Part I-L Ext. No. 49.indd — 17a

৭৩২

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?33

১৩৪

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| ६) | ----------रोजी संपणा-या मागील वित्तीय वर्षात, औद्योगिक परिवास्तूत उत्पादन केलेल्या बिडी किंवा सिगारेटचे किंवा दोन्हीचे मूल्य. | | | --- | --- | --- | | ७) | अर्जदारास बिडी व सिगारेट उद्योगातील पूर्व अनुभव आहे का ? | | | ८) | औद्योगिक परिवास्तुची प्रस्तावित जागा, विद्यमान कोणत्याही औद्योगिक परिवास्तूच्या जागेच्या फेरबदला प्रमाणे आहे किंवा कसे आणि तसे असल्यास, अशा फेरबदलाची कारणे. | | | ९) | अर्जदाराने मागील बारा महिन्यांच्या कालावधीत कोणतीही औद्योगिक परिवास्तू बंद केली होती किंवा कसे? होय असल्यास, त्याची कारणे. | | | १०) | तंबाखू मिळवण्याचे स्रोत: | | | ११) | अर्जदाराने उत्पादन केलेल्या बीडी किंवा सिगारेटची किंवा दोन्हीची विक्री करण्यात येईल आणि स्वत:कडून किंवा व्यापार चिन्ह असलेल्या अन्य कोणत्याही नोंदणीकृत वापर कर्त्यामार्फत किंवा इतर कोणत्याही व्यक्तीमार्फत चिन्हांकित करण्यात येईल किंवा कसे. कृपया निर्दिष्ट करा: | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?34

| १२) | औद्योगिक परिवास्तूचा प्रत्यक्ष आराखडा जोडावा. | | | --- | --- | --- | | १३) | महाराष्ट्र व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती (कामगार नियम,२०२२) याच्या नियम ४३ मध्ये विहित केल्यानुसार प्रदान केलेल्या शुल्काची रक्कम. | रुपये | | अनुज्ञप्ती नूतनीकरणासाठी अर्ज | | | --- | --- | | १. अनुज्ञप्ती क्रमांक: | दिनांक: | | २. नोंदणी क्रमांक (LIN) आणि कायमस्वरूपी खाते क्रमांक (PAN): | | | ३. आस्थापनेचे नाव आणि पत्ता: | | | ४. मागील अनुज्ञप्ती समाप्त होण्याचा दिनांक: | | | ५. नियोक्त्याची / कंत्राटदाराची अनुज्ञप्ती निलंबित करण्यात आली होती किंवा काढून घेण्यात आली होती किंवा कसे: | | | ६. प्रदान केलेले शुल्क: (ई-प्रदानाची पावती जोडा): रक्कम..... | प्रदानाचा दिनांक...... | | ७. नियोक्त्याची / कंत्राटदाराची ई-स्वाक्षरी / डिजिटल स्वाक्षरी | दिनांक:.......... |

৭৩৬

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

पदनाम

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

৭৩৬

नमुना- पंधरा

(नियम २६ (२) पहा) मी,..............................................................................,कंत्राटदार,.............................................................................. ................................ या आर्थापनेमधील कंत्राटी काम करण्याकरिता माझी नियुक्ती केलेली असून याद्वारे असे घोषित करतो की,-

• (क) मला, अभिमुक्तनादार उरव्यात आलेले नाही किवा तीन महिन्यांपेक्षा अधिक काळावधीची कारावासाची शिक्षा होण्यास पात्र असणाया अपराधांचा अंतर्भाव असलेल्या गुन्हेगारी स्वरूपाया अपराधाबद्दल मागील तीन वर्षांमध्ये कोणत्याही वेळी दोषी उरविण्यात आलेले नाही.
• (ग) आस्थापनेत पार पाडली जाणारी मुख्य उत्तादन क्रिया नसलेली प्रक्रिया, परीकर्म (ऑपरेशन) किंवा इतर कोणतेही काम यामध्ये मी कंत्राटी कामगार कामावर लावलेले आहेत.
• (च) (क) कंत्राटदाराने कंत्राटी कामगारांना प्रदेय असलेले वेतनाचे दर, वेतन संहिते अन्वये विहित केलेल्या दरांपेक्षा कमी असणार नाहीत आणि जेव्हा करार, समझोता किंवा निवाडायाद्वारे दर निश्चित करण्यात आलेले असतील तेव्हा, ते, वेतन संहिते अन्वये विहित केलेल्या दरांपेक्षा कमी असणार नाहीत.
• (ख) जर कंट्राटदाराने कामावर टेवलेले कंट्राटी कामगार, आश्यापनेच्या मुख्य नियोक्त्याने थेट कामावर टेवलेल्या कामगारांप्रमाणेच किंवा तत्सम प्रकारचे काम करीत असतील तर, कंट्राटदाराच्या कंट्राटी कामगारांचे वेतन दर, सुद्धा, कामाचे तास व सेवेच्या इतर शर्ती, त्याच व

Part I-L Ext. No. 49.indd — 18

१३८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

तत्सम प्रकारच्या कामावर आस्थापनेच्या मुख्य नियोक्त्याने थेट कामावर टेवलेल्या कामगारांना लागू असल्याप्रमाणेच असतील. असे काम तत्सम प्रकारचे आहे किंवा करसे याबाबत कोणताही वाद उद्भवल्यास, हे प्रकरण, निरीक्षक -नि- सुविधाकाराकडे निर्दिष्ट करण्यात येईल, त्यावरील त्याचा निर्णय अंतिम असेल.

• (ग) इतर बाबतीत, कंत्राटदाराराख्या कंत्राटी कामगारांचे वेतन दर, सुद्ध्या, कामाचे तास व सेवेच्या इतर शर्ती, ही संहिता व त्याखाली केलेले नियमयानुसार विनिर्दिष्ट केल्याप्रमाणे असतील.
• (स) कंट्राटदार, व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२० यानुसार कंट्राटी कामगारांना अन्य सर्व सुविधा व हक्क पुर्वील.
• (ख) सर्व कर्मचारी कामगारांना, सामाजिक सुरक्षा संहिता, 2020 याच्या संबंधित तरस्तुदीन्च्ये लागू असलेल्या प्रयुक्तीस अधीन राहून, कर्मचारी भविष्यनिवृत्त निधी संघटनेचे (EPFO) आणि कर्मचारी राज्य विमा महामंडळाचे (ESIC) सदस्य करण्यात येईल.
• (च) महिला केंद्राती कामगारांची कोणतीही लैंगिक छल्लवूपक करप्रयत येणार नाही, ज्या मध्ये पुढील निर्धारित केलेल्या अवांछनीय लैंगिक वर्तनाचा (मग ते अप्रत्यक्षपणे केलेले असो किंवा ध्वनितपणे केलेले असो) समावेश असेल:-
• (एक) शारीर संबंधासाटी शारीरिक स्पर्श करणे किंवा जवळीक साधणे; किंवा
• (दोन) शारीर सुखाची मागणी करणे व याचना करणे; किंवा
• (तीन) लैंगिकतापूर्ण शोरेबाजी करणे; किंवा
• (चार) संभोग दर्शनचित्र असलेले साहित्य दाखविणे; किंवा
• (पाच) अन्य कोणतीही लैंगिक स्वरूपाची अवांछनीय, शाब्दिक, बिगर शाब्दिक वर्तनूक करणे.
• (सहा) लैंगिक छल्लाबाबत अंतर्गत तक्रार निवारण समिती स्थापन करण्यात येईल.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?39

• (ज) कंत्राटदार, कंत्राटी कामगारांच्या संख्येतील किवा कामाच्या शारीरिक भागातील कोणताही बदल, इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने अनुज्ञाप्ती अधिकार्यास कल्वील. ठिकाण: दिनांक: अर्जदाराची (कंत्राटदाराची) स्वाक्षरी.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 18a

१४० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

नमुना- सोल्ला

(नियम २६(३) पहा)

केंद्राटदाराच्या मुख्य नियोक्त्याच्या प्रमाणपत्राचा नमुना

असे प्रमाणित करण्यात येते की, मी, माझ्या आस्थापनेमध्ये अर्जदारास कंट्राटदार म्हणून कामावर ठेवलेले आहे/ कामावर ठेवण्याचे प्रस्तावित केले आहे. माझ्या आस्थापनेमध्ये, अर्जदाराने कंत्राटी कामगारांच्या रोजगाराच्या बाबतीतील संहितेच्या सर्व तरतुदी व त्याखाली केलेल्या नियमबंधनकारक असल्याची हमी मी देत आहे. मी अशी देखील हमी देत आहे की, मुख्य उत्पादन क्रिया नसलेली आस्थापने मध्ये पार पाडली जाणारी प्रक्रिया, परीकर्म (ऑपरेशन) किंवा अन्य कामयामध्ये कंत्राटी कामगार कामावर लावलेले आहेत. ठिकाण: मुख्यनियोक्त्याचीस्वाक्षरी. आस्थापनेचेनाववपत्ता

नमुना - सतरा

(नियम २७(१) पहा)

अनुझप्तीचा नमुना

ग. बिडी व सिगारेट

अनुज्ञाप्ति क्रमांक-------,नॉदणी क्रमांक-------,नॉदणी दिनांक-----------------असलेली अनुज्ञाप्ती /सामायिक अनुज्ञाप्ती, मेसर्स---------------------------यांना याद्वारे, देण्यात येत आहे. -----------या नावाची बिझी आपिन /किवा सिगारेट उत्पादन करण्याच्या प्रयोजनार्थ, औद्योगिक परिवास्तू म्हणून वापर करण्यासाठी खाली वर्णन केलेल्या परिवास्तूसाठीच केवळ ही अनुज्ञाप्ती/ सामायिक अनुज्ञाप्ती वैध असेल. खालील जोडप्रत्रात विनिर्दिष्ट केलेल्या शार्तीना अधीन राहून, दिनांक-----रोजी सुरू होणांया वर्षामध्ये कोणत्याही दिवशी-----पेक्षा अधिक नसतील इतके कर्मचारी कामावर ठेवता येतील. ही अनुज्ञाप्ती /सामायिक अनुज्ञाप्ती, दिनांक –/–/– पर्यंत वैध असेल. औद्योगिक परिवास्तूचे नाव:________________________, परिवास्तूचा पत्ता/ टिकाण (औद्योगिक परिवास्तूच्या ज्या भागात उत्पादन केले जात असेल तो भाग विशेष करून दर्शवण्यात यावा):----------------------------- बिड़ी व सिगारेट उद्योगांसाठी शुल्क रुपये _______________

983

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

जोडपत्र

ही अनुज्ञाप्ती पुढील रातींच्या अधीन आहे:-

• 1. अनुज्ञातीमध्ये त्या प्रयोजनार्थ विनिर्दिष्ट केलेल्या औद्योगिक परिवारस्तुत्या भागातच केवळ उत्पादन प्रक्रिया करण्यात येईल.
• २. औद्योगिक परिवास्तुत काम करीत असलेल्या कर्मचार्यांची कमाल संख्या, कोणत्याही दिवशी अनुज्ञापीमध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या संख्येपेक्षा अधिक असणार नाही.
• ३. अनुज्ञापीमध्ये विनिर्दिष्ट न केलेली उर्जेवर चालणारी यंत्रसामग्री परिवास्तूतील उत्पादन प्रक्रियेत वापरली जाणार नाहीत.
• 8. सक्षम प्राधिकार्याच्या लेखीपूर्व परवानगी खेरीज, औद्योगिक परिवास्तुचा विस्तार केला जाणार नाही आणि तशाच परवानगी खेरीज, अशा परिवास्तूवरील कोणत्याही इमारतीत संरचनात्मक फेरबदल केले जाणार नाहीत.
• ५. अनुज्ञाप्ती, हस्तांतरणीय असणार नाही.
• द. अनुज्ञाप्तीधारकावे वारस किवा कायदेशीर प्रतिनिधी, ही अनुज्ञाप्ती नियमित वालू देवप्यासाठी कोणताही दावा सांगणार नाही, आणि अनुज्ञाप्तीधारकाचा मूत्यू झाल्यास, ज्या मुदतीसाठी अनुज्ञाप्ती देण्यात आली आहे ती मुदत समाप्त न झालेल्या कालावधीसाठी त्याच्या वारसाला किंवा

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

٩٨٣

नूतनीकरण

| नूतनीकरणाचा दिनांक | पुढील कर्मचारी संख्येपेक्षा अधिक नसलेल्या कर्मचाऱ्यांकरिता | नूतनीकरणाकरिता प्रदान केलेले शुल्क | समाप्तीचा दिनांक | | --- | --- | --- | --- | | (१) | (२) | (३) | (४) | | १. २. ३. ४. | | | |

१४४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

घ. कंत्राटी कामगार अनुझाप्ती

व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, 2020 याच्या तरतुदीना व त्याखाली केलेल्या नियमांना अधीन राहून, यात यापुढे नमुद केलेल्या सीमांमध्ये आस्थापना म्हणून वापर करण्यासाठी -----------------------------येथे स्थित असलेला मुख्य नियोक्ता, मेसर्स ---------- -----------------याच्याकडे कंत्राटी कामगार कामावर ठेवणारा आणि नॉदणी क्रमांक---------- असणारा (नियम 3 अन्वये प्राप्त केलेले) मेसर्स-------------------------- (कंत्राटदार) यांना याद्वारे अनुज्ञाप्ती क्रमांक------,नॉदणी क्रमांक------,नॉदणी दिनांक---------- ------असलेली अनुज्ञाप्ती /सामायिक अनुज्ञाप्ती देण्यात येत आहे.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?84

सुधारणा:

| जेव्हा सुधारणा केली ते वर्ष | कोणत्याही एका दिवशी काम करीत असलेल्या कंत्राटी कामगारांची /कामगारांची कमाल संख्या | सुधारणा शुल्क प्रदान केल्याची तारीख | प्रदान केल्याची तारीख | अनुज्ञप्ती देणाऱ्या प्राधिकाऱ्याची सही | | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | | | दिनांक: सक्षमप्राधिकान्याचीसहीविशिक्का.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 19

?85

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

जोडपत्र

ही अनुज्ञाप्ती पुढील रातींच्या अधीन असेल:-

• अनुझाप्ती, अहस्तांतरणीय असेल.
• कोणत्याही दिवशी आर्थापनेमध्ये कंत्राटी कामगार म्हणून काम करीत असलेल्या कामगारांची संख्या, कमालांत इतक्या संख्येपेक्षा अधिक असणार नाही.
• या नियमान्मध्ये तरतूद केली असेल ते खेरीज करून, अनुझापी देप्यासाडी, किंवा यथास्थिति, लायसनावे नूतनीकरण करप्यासाडी प्रदान केलेले शुल्क परत करप्यायोग्य असंगार नाही. (ख) जर कंट्राटदाराने कामावर तेवलेले कंट्राटी कामगार, आस्थापनेच्या मुख्य नियोक्त्याने शेट कामावर तेवलेल्या कामगारांप्रमाणेच किंवा तत्सम प्रकारचे काम करीत असतील तर, कंट्राटदाराच्या कामगारांचे वेतन दर, सुद्ध्या, कामाचे तास व सेवेच्या इतर शर्ती, त्याच कामगारांना लागू असल्याप्रमाणेच असतील. काम तत्सम प्रकारचे आहे किंवा कर्से याबाबत कोणताही वाद उद्भवल्यास, प्रकरण, निरीक्षक- नि- सुविधाकाराकडे निर्दिष्ट करण्यात येईल, त्यावरील त्याचा निर्णय अंतिम असेल.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(स) कंट्राटदार, व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य व कामाची स्थिती संहिता, २०२० यानुसार कंत्राटी कामगारांना अन्य सर्व सुविधा व हक्क पुरवील.

• सर्व कंट्राटी कामगारांचा, सामाजिक सुरक्षा संहिता, 2020 याच्या संबंधित तरतुदी अन्वये लागू असलेल्या प्रयुक्तीस अधीन राहून, कर्मचारी भविष्यनिवृत्त निधी संघटनेचे (EPFO) आणि कर्मचारी राज्य विमा महामंडळाचे (ESIC) सदस्य करण्यात येईल.
• महिला कंट्राटी कामगारांची कोणतीही लैंगिक छल्वणूक करण्यात येणार नाही, ज्यामध्ये पुढील निर्धारित केलेल्या अवांछनीय लैंगिक वर्तनाचा (मग ते अप्रत्यक्षपणे केलेले असो किंवा ध्वनितपणे केलेले असो) समावेश असेल:- (सात) शारीर संबंधासाटी शारीरिक स्पर्श करणे किंवा जवळीक साधणे; किंवा (आठ) शारीर सुखाची मागणी करणे व याचना करणे; किंवा (नऊ) लैंगिकतापूर्ण शोरेबाजी करणे; किंवा (दहा) संभोग दर्शन चित्र असलेले साहित्य दाखविणे; किंवा (अकरा) अन्य कोणतीही लैंगिक स्वरूपाची अवांछनीय, शाब्दिक, बिगर शाब्दिक वर्तनूक करणे.
• त्या आस्थापनानेच्या कामाच्या संबंधात आंतर-राज्यी थ्यलांतरित कामगारांना कामावर देवणारा कंत्राटदार किंवा आस्थापनेचा नियोक्ता, कलम ६० नुसार सुविधा पुरवील आणि त्यांच्या नोकरीच्या टिकाणापासून ते स्वामीपर्थित येण्या-जाण्याच्या प्रवासासाठी संहितेच्या कलम ६१ नुसार त्यांना भाड्याची टोक रक्कम प्रदान करील.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 19a

283

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• कंट्राटदार, कंट्राटी कामगारांच्या संख्येतील किंवा कामाच्या शारीरिक भागात बदल, इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने अनुज्ञाप्ती प्राधिकरणाला कळवील.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?89

(नियम ३६ पहा) | जे कोणी संबंधित असतील त्यांच्यासाठी | | --- | | १. कंत्राटदाराचे / नियोक्त्याचे नाव : | | २. कंत्राटदाराचा/नियोक्त्याचा LIN/PAN क्रमांक : | | ३. कंत्राटदाराचा/नियोक्त्याचा ई-मेल आयडी: | | ४. कंत्राटदाराचा/नियोक्त्याचा भ्रमणध्वनी क्रमांक : | | ५. कामाचे स्वरूप व स्थान: | | ६. मुख्य नियोक्त्याचे नाव: | | ७. मुख्य नियोक्त्याचा LIN/PAN क्रमांक: | | ८. मुख्य नियोक्त्याचा ई-मेल आयडी :* | | ९. मुख्य नियोक्त्याचा भ्रमणध्वनी क्रमांक:* | | १०. कामगाराचे नाव*: |

?40

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| ११. UAN / आधार क्रमांक: | | --- | | १२. मोबाईल क्रमांक : | | १३. कर्मचारी नोंदवही मधील अनुक्रमांक: | | १४. इमारत व इतर बांधकाम कामगाराची लाभार्थी म्हणून नोंदणी केलेली असेल तर, मंडळाचा नोंदणी क्रमांक, दिनांक व नाव: | | १५. रोजगाराचा कालावधी: | | १६. पदनाम: | | कंत्राटदाराचा शिक्का व स्वाक्षरी | | *कृपया जे लागू नसेल ते खोडा. |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

343

नमुना - एकोणीस

(नियम ८१ पहा)

निर्माता व हक-श्राव्य कामगार यांच्यामधील करारनामा

सदर कारानामा, आज दिनांक...........महिना........... वर्ष...........रोजी, प्रथमपक्षी,........................................... येथे कार्यालय असणारा, मेसर्स........................... ...................................(यात यापुढे ज्याचा निर्देश, "निर्माता" असा केला आहे) आणि दुस्स्यापक्षी,........................................... येथे राहणारा, श्री/श्रीमती/कुमार...........................................,श्री........................................... ................................... यांचा मुलगा/ मुलगी/पत्नी (यात यापुढे ज्याचा निर्देश, "हृक-श्राव्य कामगार" असा केला आहे) यांच्यामध्ये करण्यात आला आहे. निर्माता व हृक-श्राव्य कामगार या संज्ञामध्ये, त्यांचे वारस, उत्तराधिकारी, प्रशासक व कायदेशीर प्रतिनिधी यांचा समावेश असेल: आता, हा करारनामा खालीलप्रमाणे करण्यात आला आहे:

• 1. दोन्ही पक्षकार असे मान्य करतात की, या करारनाम्याचा कालावधी त्याच्या तारखेपासून ते इक्क-श्राव्य काम पूर्ण होईपर्यंत असेल आणि हा कालावधी, लागोपाट्या महिन्यांपेक्षा अधिक असणार नाही.
• २. हक्-श्राव्य कामगार, त्याच्या पूर्वीच्या कामाच्या आवश्यकतेस अधीन राहून व त्यावे पुष्टीकरण केल्यावर, त्याच्या संबंधित नोकरीसाठी स्टुडिओत, त्या स्थानी, किंवा यथास्थिति, कामाच्या ठिकाणी वक्तशीरपणे आणि निर्मात्याने किंवा त्याने लेखी स्वरूपात रीतसर प्राधिकृत केलेल्या

343

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

व्यक्तिने लेखी सूचना देवून त्याला उपस्थित राहण्यास भाग पाडले असेल तेव्हा, तेथे उपस्थित राहण्यावे मान्य करीत आहे.

• ३. उपरोक्तप्रमाणे, एक-श्राव्य कामगार सेवांचा विचार करून, निर्माता, सदर करारनामा स्वाक्षरी केल्यावर आगाज स्वरूपात प्रदेय असलेली रुपये..................(रुपये..........................) इतकी रक्कम प्रदान करण्यावे आणि प्रदेय असलेली रुपये..................(रुपये..................................) इतकी शिळ्ळक रक्कम, समान हप्त्यांमध्ये प्रदान करण्यावे मान्य करीत आहे आणि एक-श्राव्यकामगार, ती रक्कम मिळण्यावे मान्य करीत आहे.
• 8. हक्-श्राव्य निर्मिती, निर्धारित कालावधीत पूर्ण न झाल्यास आणि निर्मात्याला हक्-श्राव्य निर्मिती पूर्ण करण्यासाठी हक्-श्राव्य कामगाराच्या सेवेची अद्यापही गरज असल्यास अशा प्रसंगी, निर्माता, निर्मिती पूर्ण होईपर्यंत, वरील खंड ३ मध्ये नमूद केले असेल त्याच रीतीने प्रदेय असलेल्या यथाप्रमाण (प्रो-रेटा) तत्वावर हक्-श्राव्य कामगाराला अतिरिक्त मोबदला देण्याचे मान्य करीत आहे. आणि हक्-श्राव्य कामगार ती रक्कम मिळण्यावे मान्य करीत आहे.
• 4. टक्-श्राव्य कामगारावे नेमून दिलेले कामवरील खंड १ व ८ मध्ये निर्धारित केलेल्या कालावधीपेक्षा लवकर पूर्ण झाल्यास, निर्माता, टक्-श्राव्य कामगाराचा हिरोब पूर्ण करील आणि करारनाम्याच्या रकमेची उर्वरित शिल्क रकम, निर्मिती चेपुन: रेकॉर्डिंग करण्यावे काम/सेन्सॉरचे काम सुरू होण्यापूर्वी, यापेक्षा जे आधी घडेल त्यापूर्वी, संपूर्णपणे प्रदान करील.
• (अ) पूर्व त्यारीच्या कामासाठी, स्टुडिओत, त्या स्थानी, किंवा यथास्थिति, कामाच्या ठिकाणी, पालीच्या (शिफ्टच्या) नियोजित वेळेच्या आधी उपस्थित राहिल, आपिन त्याबाबतीत, त्याला/तिला, निर्मात्याकडून अशा लवकरच्या उपस्थितीसाठी प्रति तासासाठी किंवा त्याच्या भागासाठी रूपये --- - या दराने अतिरिक्त वेतन प्रदान करण्यात येईल.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

243

• (ब) कामाच्या दिवसाच्या पलीकडे, एका तासाच्या विश्रांतीसह निरंतर काम करील आणि त्याबाबतीत, त्याला/तिला, वाढीव तास व अल्पोपाहार या दरस्थान केलेल्या कामासाठी रुपये---- या दराने अतिरिक्त वेतन प्रदान करण्यात येईल, आणि

वाहतूक सुविधा:

• 9. निर्माता, वाहतूक व अन्त्रसुविधा पुरवील किवा रूढीनुसार किवा निर्मात्याची वहक्-श्राव्य कामगाराची प्रतिनिधी संघटना यांच्यामधील द्विपक्षीय करारनाम्याद्वारे निश्चित केल्याप्रमाणे, कर्त्यावर असताना, कामावर येण्यासाठी व घरी जाण्यासाठी प्रवास भत्ता व आहार भत्ता प्रदान करील.
• ८. निर्माता, जेव्हा टक्-श्राव्य कामगाराला कार्यालयाबाहेर काम करणे आवश्यक असेल तेव्हा, सर्व प्रवास व निवास खर्च, प्रवास भाडे, जेवणाचा खर्च आणि रुडीनुसार असे इतर भत्ते देखील प्रदान करील.
• ९. निर्माता, एक-श्राव्य कामगाराच्या रोजगारातून किंवा रोजगाराच्या ओघात उद्वल्लेल्या आणि/किंवा या कारारनाम्यान्वये त्याला/तिला नेमून दिलेल्या कामाच्या कालावधीत घडलेल्या अपघातामुळे झालेल्या मृत्यू सह त्याला/तिला झालेल्या कोणत्याही वैयक्तिक दुखापतीसाठी किंवा नुकसानीसाठी एक-श्राव्य कामगाराचा विमा उत्तरवील.
• 10. जेक्षा निमात्याला, आग, दंगल, नैसर्गिक आपत्ती, सावर्जनिक प्राधिकरणाचा आदेश किंवा त्याच्या नियंत्रणाबाहेरील इतर कोणत्याही कारणमुळे टक्क-श्राव्य निर्मितीची कार्यवाही करण्यापासून प्रतिबंध झाला असेल तेव्हा,-
• (अ) त्याला, निर्मिती निलंबित झाली असेल त्या बाबतीत, निर्मिती निलंबित झाल्याच्या कालावधीमध्ये या करारनाम्याची अंमलबजावणी निलंबित करण्याचा हक्क असेल.निर्माणा, दूक-

Part I-L Ext. No. 49.indd — 20

१५८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

श्राव्य कामगाराला अशा निलंबनाची लेखी नोटीस बजावील आणि अशी नोटीस बजावण्याच्या तारखेपर्यंतची त्याची /तिची सर्व देय रक्कम प्रदान करील. चित्रपटावर काम पुन्हा सुरू केल्यावर, हा करारनामा पुनरुज्जीवित होईल आणि त्यातील निलंबनाचा कालावधी वगळून खंड १ मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या कालावधीसाठी तो वैध राहील; किंवा (b) निर्मिती पूर्णपणे बंद झाल्यास अशा बाबतीत, निर्मिती बंद झाल्यापासून हा करारनामा समाप्त करण्याचा त्याला हक्क असेल. निर्माता, टक्-श्राव्य कामगाराला अशा समाप्तीची लेखी नोटीस बजावील आणि समाप्तीच्या वेळेपर्यंत ची टक्-श्राव्य कामगाराला देय असलेली सर्व रक्कम प्रदान करील. 11. जर दक्-श्राव्य कामगाराच्या कर्त्त्वांचे पालन करण्याशी संबंधित असलेली गैरवर्तनीय किंवा कारानाम्यान्वये आवश्यक असलेल्या सेवा पार पाडण्याची त्याची/तिची इच्छा नसल्याचे कारण या व्यतिरिक्त अन्य कारणासाठी निर्मात्याची, कारानाम्याची मुदत संपण्यापूर्वी हा कारानामा समाप्त करण्याची इच्छा असेल तर, कारानाम्याच्या विनिर्दिष्ट केलेल्या रकमेतील शिल्लक रकम प्रदान केल्यावरच केवळ तसे करण्याचा निर्मात्याला हक्क असेल. दक्-श्राव्य कामगाराला असे प्रदान केल्यानंतरच केवळ, निर्मात्याला, त्याच्या/तिच्या जागी दुसर्या दक्-श्राव्य कामगाराला नियुक्त करण्याचा हक्क असेल. 12. निर्मात्याला, एक-श्राव्य कामगाराच्या कर्तव्यांचे पालन करण्याशी संबंधित असलेली गैरवर्तनूक किंवा या कारारनाम्यान्वये आवश्यक असलेल्या सेवा पार पाडण्याची त्याची/तिची इच्छा नसल्याच्या कारणास्तव, एक-श्राव्य कामगाराचे एक-श्राव्य कामामधील एकूण काम आणि हा कारारनामा समाप्त होण्याच्या तारखेपर्यंत त्याने/तिने पूर्ण केलेले काम विचारात घेऊन, परिणामना केलेली समाप्तीच्या वेळी देय असलेली रक्कम, एक-श्राव्य कामगाराला प्रदान केल्यावर, हा कारारनामा समाप्त करण्याचा हक्क असेल. एक-श्राव्य कामगाराविरुद्ध निर्मात्याने केलेले आरोप, अनुक्रमे, निर्मात्याच्या संघटनेच्या वहक-श्राव्य कामगाराच्या संघटनेच्या समसमान संख्येतील प्रतिनिधीच्या समावेश असलेल्या मंचासमोर सिद्ध केल्याशिवाय, या खंडान्वये कारारनामा समाप्त केला जाणार

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

344

नाही. मंचाचा निर्णय दोन्ही पक्षकारांवर बंधनकारक असेल. मंचाने कारारनामा समाप्त करण्याच्या बाजूने निर्णय दिल्यानंतर आणि एक-श्राव्य कामगाराला त्याची सर्व देय रक्कम प्रदान करण्यात आल्यानंतरच केवळ निर्माता, या कारारनाम्याच्या कामासाठी दुसर्या एक-श्राव्य कामगाराला कामावर देतू शकतो. 13. हा करारनामा अकाली समाप्त केल्यास अशा बाबतीत, एक-श्राव्य कामगाराचे काम, एक-श्राव्य कामामध्ये ठेवायचे की नाही हे निर्मात्याचे मत असेल आणि त्याच वेळी, त्याचे/तिचे नाविक चित्रपटात्या क्रेडिट शीर्षांवर (टायटलवर) दावे की नाही हे एक-श्राव्य कामगाराचे मत असेल. 18. निर्मात्याला, स्क्रीन वरील एक-श्राव्य कामगारावे व्यक्तिमत्त्व, त्याचे कपडे, मेकअप व केस- स्टाइल प्रदर्शित करण्याची पद्धत उरवण्याचा हक्क असेल आणि एक-श्राव्य कामगार, यांच्या संबंधातील निर्मात्याच्या निर्देशाचे पूर्णपणे व स्वेच्छेने पालन करील. परंतु, या बाबतीतील निर्मात्याच्या शर्ती, एक-श्राव्य कामगाराला अधिसूचित करण्यात आला पाहिजे व त्याने/ तिने त्यांच्या स्वीकारल्या पाहिजे. 19. हक्-श्राव्य कामगार वास सहमत आहे की, तो/ती, त्याच्या/तिच्या सर्वोत्कृष्ट क्षमतेनुसार त्याच्या/तिच्या सेवा निर्माता किंवा त्याच्या सांगण्यावरून, हक्-श्राव्य निर्देशक निर्देशित करील. अशा रीतीने देईल आणि चित्रपटाच्या निर्मितीसाठी त्याला ज्या देण्यात येतील अशा सर्व वाजनी सूचनांचे तो/ती पालन करील. 16. एक-श्राव्य कामगाराला बाहेरिल ठिकाणी काम करणे आवश्यक असतो तेव्हा, निर्माणा, त्याला सर्व प्रवास व निवास खर्च, प्रवास भाडे, आहारखर्च आणि रुडीप्रमाणे असतील असे इतर भत्ते देखील प्रदान करील.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 20a

१५६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

१७. निर्माता, एक-श्राव्य कामगाराच्या रोजगारातून किंवा रोजगाराच्या ओघात उद्वल्लेल्या आणि/किंवा या कारारनाम्यान्वये त्याला/तिला नेमून दिलेल्या कामाच्या कालावधीत घडलेल्या अपघातामुळे झालेल्या मृत्यूसह त्याला/तिला झालेल्या कोणत्याही वैयक्तिक दुखापतीसाठी किंवा नुकसानीसाठी एक-श्राव्य कामगाराचा विमा उत्तरवील. १८. जेक्षा निर्मात्याला, आग, दंगल, नैसर्गिक आपती, सार्वजनिक प्राधिकरणाचा आदेश किंवा त्याच्या नियंत्रणाबाहेरील इतर कोणत्याही कारणमुळे टक्-श्राव्य निर्मितीची कार्यवाही करण्यापासून प्रतिबंध झाला असेल तेथा,- (क) त्याला, निर्मिती निलंबित झाली असेल त्याबाबतीत, निर्मिती निलंबित झाल्याच्या कालावधीमध्ये या करारनाम्यावी अंमलबजावणी निलंबित करण्याचा हक्क असेल. निर्माता, दृक्ष्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न्न (ख) निर्मिती पूर्णपणे बंद झाल्यास अशा बाबतीत, निर्मिती बंद झाल्यापासून हा कारनामा समाप्त करण्याचा त्याला हक्क असेल. निर्माता, हक्क-श्राव्य कामगाराला अशा समाप्तीची लेखी नोटीस बजावील आणि समाप्तीच्या वेळेपर्यंतची हक्क-श्राव्य कामगाराला देय असलेली सर्व रकम प्रदान करील. १९. जर एक-श्राव्य कामगाराच्या कर्त्यांचे पालन करण्याशी संबंधित असलेली गैरवर्तनूक किंवा काररानाम्यान्वये आवश्यक असलेल्या सेवा पार पाडण्याची त्याची/तिची इच्छा नसल्याचे कारण याव्यतिरिक्त अन्य कारणासाठी निर्मात्याची, काररानाम्याची मुदत संपण्यापूर्वी हा काररानामा समाप्त करण्याची इच्छा असेल तर, काररानाम्याच्या विनिर्दिष्ट केलेल्या रकमेतील शिल्क रकम प्रदान केल्यावरच केवळ काररानामा समाप्त करण्याचा निर्मात्याला हवक असेल. एक-श्राव्य कामगाराला

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?49

असे प्रदान केल्यानंतरच केवळ, निर्मात्याला, त्याच्या/तिच्या जागी दुसर्या दृष्टी-श्राव्य कामगाराला नियुक्त करण्याचा हक्क असेल. २०. निर्मात्याला, एक-श्राव्य कामगाराच्या कर्तव्यांचे पालन करण्याशी संबंधित असलेली गैरवर्तणूक किंवा या करारनाम्यान्वये आवश्यक असलेल्या सेवा पार पाडण्याची त्याची/तिची इच्छा नसल्याच्या कारणास्तव, एक-श्राव्य कामगाराचे एक-श्राव्य कामामधील एकूण काम आणि हा करारनामा समाप्त होण्याच्या तारखेपर्यंत त्याने/तिने पूर्ण केलेले काम विचारात घेऊन, परिणामना केलेली समाप्तीच्या वेळी देय असलेली रक्कम, एक-श्राव्य कामगाराला प्रदान केल्यावर, हा करारनामा समाप्त करण्याचा हक्क असेल. एक-श्राव्य कामगारा विरुद्ध निर्मात्याने केलेले आरोप, अनुक्रमे, निर्मात्याच्या संघटनेच्या वह-श्राव्य कामगाराच्या संघटनेच्या समसमान संख्येतील प्रतिनिधीच्या समावेश असलेल्या मंचासमोर सिद्ध केल्याशिवाय, या खंडान्वये करारनामा समाप्त केला जाणार नाही. मंचाचा निर्णय दोन्ही पक्षकारांवर बंधनकारक असेल. मंचाने करारनामा समाप्त करण्याच्या बाजूने निर्णय दिल्यानंतर आणि एक-श्राव्य कामगाराला त्याची सर्व देय रक्कम प्रदान करण्यात आल्यानंतरच केवळ निर्माता, या करारनाम्याच्या कामासाठी दुसऱ्या एक-श्राव्य कामगाराला कामावर देवू शकतो. २१. हा करारनामा अकाली समाप्त केल्यास अशा बाबतीत, एक-श्राव्य कामगारावे काम, एक-श्राव्य कामामध्ये ठेवायचे की नाही हे निर्मात्यावे मत असेल आणि त्याच वेळी, त्याचे/तिवे नाव चित्रपटात्या क्रेडिटशीर्षावर (टायटलवर) दावे की नाही हे एक-श्राव्य कामगारावे मत असेल. २२. निर्मात्याला, स्क्रीनवरील दृक-श्राव्य कामगाराचे व्यक्तिमत्त्व, त्याचे कपडे, मेकअप व केस- स्टाइल प्रदर्शित करण्याची पद्धत उरवण्याचा हक्क असेल आणि दृक-श्राव्य कामगार, यांच्या संबंधातील निर्मात्याच्या निर्देशाचे पूर्णपणे व स्वेच्छेने पालन करील. परंतु, याबाबतीतील निर्मात्याच्या शर्ती, दृक-श्राव्य कामगाराला अधिसूचित करण्यात आला पाहिजे व त्याने/ तिने त्याच्या स्वीकारल्या पाहिजे.

१५८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• २३. हक्-श्राव्य कामगार यास सहमत आहे की, तो/ती, त्याच्या/तिच्या सर्वोत्कृष्ट क्षमतेनुसार त्याच्या/तिच्या सेवानिर्माता किंवा त्याच्या सांगण्यावरून, हक्-श्राव्य संचालक निर्देशित करील अशा रीतीने देईल आणि चित्रपटाच्या निर्मितीसाठी त्याला ज्या देण्यात येतील अशा सर्व वाजवी सूचनांचे तो/ती पालन करील.
• २८. हक-श्राव्य कामगार, स्टुडिओ, स्थान, किवा यथास्थिति, कामाचे टिकाण यांच्या सर्व नियमांचे पालन करील.
• २५. निर्माता, एक-श्राव्य कामगाराच्या लेखी संमती शिवाय, या कारानाम्याचा लाभ, इतर कोणत्याही व्यक्तीला अभिहस्ताकित किंवा हस्तांतरित करणार नाही.
• २६. कर्मचारी भविष्य निवृत्ति निधि व संकीर्ण तरतुदी अधिनियम, १९५२ यांच्या तरतुदी, या कारानाम्याला लागू असतील.
• २७. निर्माता, एक-श्राव्य कामगाराच्या पूर्व परवानगी शिवाय, या करारनाम्याखालील एकश्राव्य कामाव्यतिरिक्त कोणत्याही वित्तप्रदात एक-श्राव्य कामगाराचे काम वापरणार नाही. पक्षकारांनी, एकमेकांच्या उपस्थितीत आणि साधीदारांच्या उपस्थितीत वर नमूद केलेल्या दिवस, महिना व वर्षी, या करारनाम्यावर त्यांच्या स्वाक्षरा केल्या आहेत.
• 9. निर्मात्याचे नाव व पत्ता: साक्षीदार:
• २. हक्-श्राव्यकामगाराचे नाव व पत्ता: साक्षीदार:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

349

नमुना वीस

(नियम ८९(१) पहा)

बिडीची पाने वक्ष्याच्या किंवा कापण्याच्या प्रयोजनार्थ बिडीची पाने पूरविण्याच्या परवानगीसाठी

अज्ञ

प्रति, अतिरिक्त कामगार आयुक्त/ उप कामगार आयुक्त विभाग, __ विषय- ओधोगिक परिवास्तूत्या बाहेर बिडीची पाने वल्लणयाच्या किंवा कापणयाच्या प्रयोजनार्थ बिडीची पाने पुरविणयाच्या परवानगी साठी अर्ज. महोदय, मी याद्वारे असे घोषित करतो की, जोडपत्र ड मध्ये नमूद केलले पुढील कर्मचारी हे, माझे कर्मचारी असुन त्यांना मी माझ्या औद्योगिक परिवास्तूच्या बाहेर कच्ची बिडीची पाने वलण्याच्या, कापण्याच्या व तयार करण्याच्या प्रयोजनार्थ बिडीची पाने देईल. मी याद्वारे, प्राधिकांयांना अशी विनंती करतो की, माझ्या वतीने, खाली नमूद केलेल्या कर्मचार्यांना, माझ्या औद्योगिक परिवास्तूच्या बाहेर बिडीची पाने घेण्याची परवानगी द्यावी. शासनाने चालून दिलेल्या सर्व अटीचे व शर्तीचे मी पालन करील. नियोक्त्याची स्वाक्षरी.

৭৬০

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

नमुना - एकवीस

(नियम ५१पहा)

बाहेरील कामाचा अभिलेख

ओद्योगिक परिवास्तूच्या बाहेरील कामासाठी परवानगी दिल्याचा क्रमांक. व दिनांक... नियोक्त्याची स्वाक्षरी.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?৭?

नमुना- बावीस

[नियम ६९ पहा]

सामाईक अनुज्ञाप्तीसाटी प्राधिकान्याने पारित केलेल्या आदेशाविरुद्ध करावयाचा अपिलाचा नमुना

................................... च्या समोर (प्रथम पदनियुक्त प्राधिकार्याचे पदनाम व कार्यालयाचा पत्ता)

• (१) सामायिक अनुज्ञाप्ती देण्यासाठी देणान्या प्राधिकार्यासमोर सादर केलेल्या अजार्ची तारीख:
• (२) पोचपावतीची तारीख:
• (3) दस्तावेज, कोणतेही असल्यास, सादर केलेली तारीख:
• (4) अर्जदाराने केलेला अर्ज फेटाळ्याची सूचना प्राप्त झाल्याची तारीख:
• (६) अर्ज नाकारण्याची कारणे:
• (७) मागितलेला दिलासा:
• (८) अपील दाखल करण्यासाठी आवश्यक असलेली इतर कोणतीही माहिती.

चोषणापत्र

आज दिनांक......................रोजी.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 21

১৬২

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

जोडपत्र - अ

(नियम-३(१)(दोन) पहा)

मुख्य कार्यालय अध्यक्ष केंद्राटी कामगारांना कामावर लावलेले नसल्याबाबत आस्थापनेच्या नाममुद्रित

पत्रावरील हमी मी,_____________________वय

_________________________वर्ष,

_________________________हे पद धारण करीत असून, याद्वारे, माइया

मेसर्स_________________________या

कंपनीच्या/उद्योगाच्या वतीने, मला असे घोषित करण्यास प्राधिकृत करण्यात आले आहे की,

संहितेच्या कलम 59 (9) च्या परंतुका खेरीज, जेथे कायमस्वरूपी कामगारांना कामावर टेवण्यास

आम्ही बांधील आहोत अशा आमच्या मुख्य उत्पादन कार्यामध्ये आम्ही कोणत्याही परिस्थितीत

कंत्राटी कामगार कामावर टेवणार नाही. आम्हाला हे देखील माहित आहे की, जर आम्ही आमच्या मुख्य उत्पादन कार्यांत कंत्राटी कामगारांना कामावर ठेवले तर, आमचे नॉदणी प्रमाणपत्र रद्द केले जाईल आणि आम्ही दंडात्मक कारवाईसाठी पात्र असू. म्हणून, आम्ही प्राधिकरणाला अशी हमी देतो की, आम्ही कक्त किंवा नक्कल्त आमच्या मुख्य उत्पादन कार्यांत कंत्राटी कामगारांना कामावर ठेवणार नाही. तारीख- टिकाण- मुख्य नियोक्त्याचा शिका व स्वाक्षरी.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

১৬৩

जोडपत्र - ब

(नियम ३ (१) (तीन) (क) व४३ (२) (ख) पहा)

स्वयं-घोषणापत्र

(अर्जदाराचे छायाचित्र) मी,_________________________,_______________________ ___________________________________________________________चा मुलगा/मुलगी,व्यव्यवसाय _________,राहणार ___________________________________________________________,UID क्र.,याद्रारे, असे घोषित करतो की, वर पुरवलेली माहिती, माझे वैयक्तिक ज्ञान, माहिती व विश्वास यानुसार खरी व अचूक आहे. खोटी माहिती देण्याच्या परिणामांची मला पूर्णपणे जाणीव आहे. जर माहिती खोटी असल्याचे आढळून आल्यास, मी, भारतीय दंड संहितेन्ये आणि/किंवा त्यासाठी लागू असलेल्या इतर कोणत्याही कायद्यांन्ये खटला भरण्यासाठी व शिक्षेसाठी पात्र असेल. दिकाण: ______________ तारीख: _______________ अर्जदाराची स्वाक्षरी: __________ अर्जदाराचेनाव: __

Part I-L Ext. No. 49.indd — 21a

१६४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

जोडपत्र - क

(नियम३ (१) (तीन) (ख) व४३ (२) (ग) पहा)

स्वयं-साक्षांकनासाठी स्वयं-घोषणापत्र

(अर्जदाराचे छायाचित्र) मी,,, ,चा मुलगा/मुलगी,वय, व्यवसाय, , राहणार,UID क्र.__________________________, याद्वारे, असे घोषित करतो की, मी साधार्कित केलेल्या प्रती, मूळ दस्तऐवजांच्या सत्यप्रती आहेत. जर या प्रती खोट्या असल्याचे आढळून आले तर, मी, भारतीय दंड संहितेन्वये आणि/किवा त्यासाठी लागू असलेल्या इतर कोणत्याही कायदांन्वये खटला भरण्यासाठी व शिक्षेसाठी पात्र असेल या वस्तुस्थितीची मला वांगली जाणीव आहे. दिकाण: ______________ तारीख: _______________ अर्जदाराची स्वाक्षरी: __________ अर्जदाराचे नाव: _______________

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?๕๔

जोडपत्र - ड

(नियम ८९ (२) पहा) ओ़ौदोगिक परिसराच्या बाहेर बिडीची पाने वक्ष्याच्या किंवा कापण्याच्या प्रयोजनार्थ बिडीची पाने पुरविण्याची परवानगी मागणांया कर्मचांयांची यादी नियोक्त्याची स्वाक्षरी. महाराष्ट्राचे राज्यपाल यांच्या आदेशानुसार व नावाने, आय. ए. कुंदन, शासनाचे प्रधान सचिव.

१६६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

INDUSTRIES, ENERGY, LABOUR AND MINING DEPARTMENT

Madam Cama Marg, Hutatma Rajguru Chowk, Mantralaya, Mumbai 400 032, Dated the 30th April, 2026.

NOTIFICATION

OCCUPATIONAL SAFETY, HEALTH AND WORKING CONDITIONS CODES, 2020. No. Misc-1026/C.R.14/Lab-10.—The following draft of rules which the Government of Maharashtra, proposes to make it exercise of the powers conferred by sections 133 and 135 of the Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020 (37 of 2020) and of all other powers enabling it in that behalf and in supersession of the Working Journalists (Conditions of service) and Miscellaneous Provisions Rules, 1957 made under the Working Journalists (Conditions of Service) and Miscellaneous Provisions Act, 1955 (45 of 1955), the Motor Transport Workers Rules, 1962 made under the Motor Transport Workers Act, 1961 (27 of 1961), Beedi and Cigar Workers (Conditions of Employment) Rules, 1968 made under the Beedi and Cigar Workers (Conditions of Employment) Act, 1966 (32 of 1966), the Contract Labour (Regulation and Abolition) Central Rules, 1971 made under the Contract Labour (Regulation and Abolition) Act, 1970 (37 of 1970), the Sales Promotion Employees (Conditions of Service) Rules, 1976 made under the Sales Promotion Employees (Conditions of Service) Act, 1976 (11of 1976), the Inter-State Migrant Workmen Regulation and Employment and Conditions of Service) Central Rules, 1979 made under the Inter-State Migrant Workmen (Regulation of Employment and Conditions of Service) Act, 1979 (30 of 1979), the Cine-Workers and Cinema Theatre workers (Regulation of Employment) Rules, 1984 made under the Cine-Workers and Cinema Theatre Workers (Regulation of Employment) Act, 1981 (50 of 1981) and the Building and Other Construction Workers (Regulation of Employment and Condition of Services) Rules, 1998 made under the Building and Other Construction Workers’ (Regulation of Employment and Conditions of Service) Act, 1996 (27 of 1996), is hereby published as required by sub-section (1) of section 133 and sub-section (I) of section 135 of the said Code, for the information of all persons likely to be affected thereby; and notice is hereby given that the said draft will be taken into consideration by the Government of Maharashtra, after the expiry of forty-five days from the date of publication of this notification in the Maharashtra Government Gazette.

• 2. Any objection or suggestion, which may be received by Labour Commissioner Maharashtra State, C-20, Block E, Bandra-Kurla Complex, Bandra East, Mumbai-4000051 or on email mh.labourcodes.rules@gmail.com, from any person with respect to the said draft before the expiry of the above mentioned period, will be considered by the Government.

CHAPTER – I

PRELIMINARY

• (i) Short title.- These rules may be called the Maharashtra Occupational Safety, Health and Working Conditions (Labour) Rules, 2026.
• (a) “Appellate Officer” means officer as notified by the Government of Maharashtra under section 4;
• (b) “Board” means the Maharashtra Occupational Safety and Health Advisory Board constituted under section 17;
• (c) “Central Labour Codes” means Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020; Code on Social Security, 2020;

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

Industrial Relations Code, 2020 and Code on Wages, 2019;

• (d) “Code”means the Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020 (27 of 2020);
• (e) "family", when used in relation to a worker, means—
• (i) spouse;
• (ii) children including adopted children of the worker who are dependent upon him and have not completed the age of eighteen years; and
• (iii) dependent grand parents, parents (including father-in-law and mother-in-law of a woman employee), widowed daughter and widowed sister dependent upon such worker.

Explanation.—For the purposes of this clause, dependents whose income from all sources exceeds five lakh rupees shall be excluded from the definition of family;

• (iv) a child who is infirm by reason of any physical or mental abnormality or injury and is wholly dependent on the earnings of the employee, so long as the infirmity continues;
• (f) “Forms” means Forms appended to these rules;
• (g) “Government” or “State Government” means the Government of Maharashtra;
• (h) “Manager” means the person responsible to the employer or occupier for the working of the establishment for the purposes of the Code;
• (i) “Portal” means a portal of the State Government;
• (i) “quarter” means the period of three consecutive months beginning on the 1st day of January, the 1st day of April, the 1st day of July or the 1st day of October;

१६८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

Commissionerate appointed by the State as a registering officer for purpose of these rules;

• (l) “section” means section of the Code;
• (m) “Year” means the period of twelve months beginning from 1st day of January in any year.
• (2) Words and expressions used in these rules and not defined therein, but are defined in the Code, shall have the same meanings as are respectively assigned to them in the Code.

CHAPTER II

REGISTRATION 3. Application for registration under section 3.- (I) (i) The employer seeking registration for an establishment of Building and other construction work, Cine work (Audio visual work), Motor transport work, Plantation, Contract labour and any other establishment (other than factory, mines and minor ports) not already registered, shall apply electronically in Form-I, by giving details about the establishment, and uploading documents related to registration of the establishment, proof of identity and address of the employer(s) as specified in the said Form to the registering officer of the area in which the establishment sought to be registered is located. The said Form shall be signed digitally on the portal. The applicant shall be responsible for veracity of all information submitted in the application.

• (ii) Every application shall be accompanied by an undertaking in Annexure-A on establishment’s letter head duly signed by the employer or occupier or owner regarding the matter about non-engagement of contract labourers in core activity of the establishment and he shall upload the same on the portal.
• (iii) Every online application of the registration shall be accompanied by,-
• (a) self-declaration in Annexure-B;
• (b) self-declaration for self attestation in Annexure-C.
• (iv)The Permanent Account Number (PAN) of the applicant or Tax Deduction

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शाख १०, शके १९४८

১৫৭

Account Number (TAN) of the establishment allotted under the Income Tax Act, 1961 or any other unique number allotted to the establishment under any other Act for the time being in force or any other particular furnished in the Form, may be verified online. (2) Fees for registration-(i) The fees to be paid through e-payment for the grant of a certificate of registration under this rule shall be as given in the following table, namely:-

TABLE

| Sr.No | Number of Employees proposed to be employed in the establishment on any day | Fees | | --- | --- | --- | | (1) | (2) | (3) | | 1 | Upto to 50 | Rs. 500 | | 2 | 51 to 100 | Rs. 1000 | | 3 | 101 to 300 | Rs. 5000 | | 4 | 301 and above | Rs. 10000 | (ii) Late Fees :- Where an employer has not submitted his application for registration within sixty days as required under sub-section (l) of section 3, then he shall submit the application for registration alongwith late fee as given in the following table, namely:-

TABLE

Part I-L Ext. No. 49.indd — 22

?৭০

• (3) (i) The certificate of registration shall be issued in Form-II, electronically immediately if the application is complete in all respects but not later than seven working days from the date of submission of complete application, failing which such establishment shall be deemed to have been registered and the certificate of registration shall be auto generated :- Provided that in exceptional circumstances the State Government may, for such period, by notification, as specified therein dispense with requirement of electronic registration, in respect of establishment or class of establishment, for part or whole of State, and submission of application in Form-I so provided, may be allowed.
• (ii) The certificate of registration shall be non-transferable and a copy of the certificate of registration shall be displayed in the premises of the establishment at the conspicuous place electronically and on its official website, if any,
• (4) The registering officer under the Code may direct the employer who fails to comply with the requirements of sub-rule (I), comply with such requirements within the time stated in such direction and such employer shall, thereupon comply with the instruction issued by the officer in this behalf.
• (5) The employer in respect of establishment already registered under the Buildings and Other Construction Workers (Regulation of Employment and Condition of Services) Act, 1996, the Inter-State Migrant Workmen (Regulation of Employment and Conditions of Services) Act, 1979, the Beedi and Cigar Workers (Conditions of Employment) Act, 1956, the Motor Transport Workers Act, 1961 and the Contract Labour (Regulation and Abolition) Act, 1970, for the time being in force, shall apply electronically on the portal within six months from the date on which the Rule shall come into force.
• (6) The employer shall quote the Registration Number on all documents

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?৬?

prepared or completed by him in connection with the Code or Rules or Regulations or Scheme, as the case may be, made thereunder and in all correspondence with the office concerned.

• (7) Any change in the ownership, management or any particulars furnished in the Registration Form submitted on the specified portal, shall be updated on the portal by employer within thirty days of such change.
• (8) The employer of an establishment to which the provisions of the Code apply and whose business activities are in process of closure, may apply for cancellation of registration online on the portal after giving complete details of the dues payable under the Central Labour Codes and rules made thereunder: Provided that, no such application for cancellation of registration shall be entertained unless the occupier has furnished all statutory returns, paid all statutory dues under the Central labour Codes and any other Central and State labour laws in force in accordance with the law applicable for the time being and submitted a self-certification to that effect alongwith the application.
• (9) The registering officer shall maintain a Register of Establishment electronically in Form-III showing the particulars of establishment in relation to which certificate of registration have been issued by him.
• (10) Any registration obtained by providing wrong information shall be liable to be cancelled provided that establishment has been given an opportunity to show cause within a period of 30 days, electronically or by registered post or by speed post, as to why the certificate of registration should not be cancelled.

4. Notice of commencement or cessation of operation under section 5.-

The employer shall, within thirty days of the commencement and completion of any work, intimate to the Inspector-cum-Facilitator having jurisdiction in the area where the proposed establishment is situated or as the case may be, the work is to be executed, intimating the actual date of the commencement, completion of work and cessation of establishment as the case

Part I-L Ext. No. 49.indd — 22a

१७२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

may be, in FORM-IV electronically and the same shall be auto-shared to Employees' Provident Fund Organization (EPFO) and Employees' State Insurance Corporation (ESIC).

CHAPTER-III

DUTIES OF EMPLOYER AND EMPLOYEE 5. Annual health examination of employees under clause (c) of sub-section (1) of section 6.-Every employer of Building and other construction work, Cine work (Audio visual work), Motor transport work, Plantation and Beedi cigar work establishment shall arrange to conduct free of cost medical examination for every employee within thirty days from the date of employment and thereafter annually by qualified medical practitioner as per proforma in Form V and Form VI, respectively. The Medical Certificate shall be submitted by the qualified medical practitioner to the concerned employer, and the same shall be produced to the Inspector-cum-Facilitator as and when demanded. 6. Letter of appointment to employee under clause (f) of sub-section (1) of section 6.-No employee shall be employed in any establishment unless he has been issued a letter of appointment in Form-VII: Provided that, an employee who has not been issued an appointment letter containing the required particulars, shall be issued an appointment letter within three months of coming into force of these rules. 7. Notice of accidents, dangerous occurrences and certain diseases under sections 10, 11 and section 12 and remedial action under section 14.- (1)

Where at any place in an establishment other than factory and minor ports an accident, dangerous occurrence or certain diseases occurs which results in the death of any person (fatal accident), the employer or occupier or manager of the establishment shall forthwith send a notice thereof in Form-VIII electronically and inform by telephone, special messenger, electronic mail (email) or short message service (sms) to the Chief Inspector-cum-Facilitator and Inspector-

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

১৬৩

cum-Facilitator and District Magistrate or Sub-Divisional Officer and the officer-in-charge of the nearest police station; and the family members or kin of the injured or deceased person within twelve hours: Provided that, if in case of fatal accident or dangerous occurrence, death occurs to any person injured by such accident or dangerous occurrence after the notices and reports have been sent by the employer or occupier or manager of the establishment then the employer or occupier or manager shall forthwith send a notice to the authorities and also have this information confirmed in writing within twelve hours of the death. (2) Where at any place in an establishment other than factory and minor ports an accident occurs which results in bodily injury (non fatal) by reason of which the person injured is prevented from working for a period of forty eight hours or more immediately following the accident, the employer or occupier or manager of the establishment shall forthwith send a notice in Form-VIII within twelve hours after the completion of forty eight hours, electronically to the Inspector-cum-Facilitator: Provided that, if the period of disability from working for forty eight hours or more referred above does not occur immediately following the accident, or the dangerous occurrence, but later on occurs in more than one spell, the report referred, shall be sent to the Inspector-cum-Facilitator in Form-VIII within twelve hours following the hours when the actual total period of disability from working resulting from the accident or the dangerous occurrence becomes forty-eight hours. (3) On receipt of information from the employee relating to the existence of an imminent danger to their safety and health under section 14, the employer or occupier or manager of the establishment shall take immediate remedial action in this regard. The employer or occupier or manager of the establishment, whether satisfied or not, shall send a report forthwith of such actions taken, to

१७४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

the Inspector-cum-Facilitator electronically or by registered post or Speed Post. (4) (i) A notice in the following format shall be sent forth electronically, to the Inspector-cum Facilitator or Chief Inspector-cum-Facilitator, by the employer or occupier or manager of an establishment in which there occurs any disease as notified under the Third Schedule to the Code.

NOTICE OF DISEASE

• 1. Name and address the employer or Occupier or Manager
• 2. Name and address of establishment:
• 3. Nature of establishment:
• 4. Details of Patient:
• (a) Name of Patient:
• (b) Worker number of Patient:
• (c) Address of patient:
• (d) Precise occupation of patient:
• 5. Nature of disease from which patient is suffering:
• 6. Date of detection of disease:
• 7. Details of medical practitioner:
• 8. Has the case been reported to the Medical Officer: Date: Signature of employer or occupier or manager (ii) If any qualified medical practitioner attends on a person who is or has been employed in an establishment and who is or is believed by the qualified medical practitioner to be suffering from any disease specified in the Third Schedule to the Code, the qualified medical practitioner shall without delay send a report in writing to the office of the Chief Inspector-cum-Facilitator stating-

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?١٩٤

• (a)The name and full postal address of the patient,
• (b) The disease from which he believes the patient to be suffering, and
• (c) The name and address of the establishment in which the patient is or was last employed.

CHAPTER-IV

OCCUPATIONAL SAFETY AND HEALTH ADVISORY BOARD

8. State Occupational Safety and Health Advisory Board under section 17.- (1) Constitution of the Board.- The Maharashtra Occupational Safety and Health Advisory Board shall consist of the following, namely:-

৭৬৫

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (2) Non-Official members.- The members of the State Board referred to in clauses (g), (h), (i) and (j) of sub-rule (1), shall be nominated by the State Government. The term of the non-official Members shall be of three years.
• (3) Meeting of the Board and Quorum.-
• (a) The Board shall meet at least once in a six month or may meet, as often as necessary at such time and place as the Chairperson may fix in this behalf: Provided that, the Chairperson shall, within fifteen working days of the receipt of a requisition in writing from not less than one third of the members of the Board, call a special meeting thereof.
• (b) No business shall be transacted at any meeting unless at least two-third members are present, and at least one member each representing employers and employees: Provided that, if at any meeting less than two-third members are present the Chairperson may adjourn the meeting to another date informing members present and giving notice to the other members that he proposes to dispose of the business at the adjourned meeting whether there is a prescribed quorum or not, and it shall thereupon be lawful for him to dispose of the business at the adjourned meeting irrespective of the number of members attending: Provided further that, when the Chairperson calls a meeting for considering any matter which in his opinion is of urgent nature, notice of not less than seven working days shall be deemed sufficient.
• (4) Resignation.- A member of the Board, not being an ex officio member, may resign his office by a letter in writing addressed to the Chairperson of the Board.
• (5) Cessation of membership.- If any member of the Board, not being an ex officio member, fails to attend three consecutive meetings of the Board,

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?قق

without obtaining the leave sanctioned by the Chairperson of the Board for such absence, he shall cease to be a member of the Board: Provided that, the State Government may, if satisfied that, such member has sufficient cause for not attending three consecutive meetings, direct that such cessation shall not take place and on such direction being made, such member shall continue to be a member of the Board. (6) Disqualification for membership.-A person shall be disqualified for being a member of the Board,-

• (i) if he is of unsound mind and stands so declared by a competent court;
• (ii) if he is an un-discharged insolvent; or
• (iii) if he has been convicted for an offence, having punishment of imprisonment of three months or more. (7) Removal from membership.-The State Government may remove any member of the Board, if in its opinion such member has ceased to represent the interest which he purports to represent on such Board: Provided that, no such member shall be removed unless a reasonable opportunity of being heard is given to him. (8) Casual vacancy.- When vacancy occurs in the membership of the Board, the Member-Secretary of the Board shall submit a report to the State Government, and on receipt of such report the State Government may, by notification, nominate a person to fill the vacancy and the person so nominated, shall hold office for remainder of the term of office of the member in whose place he is nominated. (9) Travelling Allowance for members.- (i) The travelling allowance of an official member shall be governed by the rules applicable to him for journey performed by him on official duties and shall be paid by the authority paying his

Part I-L Ext. No. 49.indd — 23

?ωε

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

salary;

• (ii) The non-official members of the Board shall be paid travelling allowance for attending the meeting of the Board at such rates as may be fixed by the State Government, from time to time.

9. Safety Committee under section 22.- (1) In every building and other construction establishment, wherein two hundred fifty workers or more are ordinarily employed on any day in last twelve months at any construction site, a Safety Committee shall be constituted. (2) The tenure of the Safety Committee shall be of three years or till the completion of the work. The Safety Committee shall meet at least once in every quarter. The minutes of the meeting of Safety Committee shall be recorded and produced to the Inspector-cum-facilitator on demand. (3) The Safety Committee shall have the right to be adequately and suitably informed of –

• (a) potential safety and health hazards to which the employees may be exposed at work site;
• (b) data on accidents as well as data resulting from surveillance of the working environment and of the health of employees, conducted at such work site. (4) The owner, employer, occupier, agent or manager shall, within a period of fifteen days from the date of receipt of the recommendations of the Safety Committee shall take action to implement the recommendations. (5) Composition of Safety Committee.- (a) The representatives of the employer on Safety Committee shall be as follow:-
• (i) A senior official, who by his position in the organization can contribute effectively to the functioning of the Committee, who shall be

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?৬৭

the Chairperson;

• (ii) A Safety Officer and Medical Officer wherever available and the Safety Officer in such a case shall be the Secretary of the Committee; and
• (iii) A representative from each department of that establishment Provided that there shall be adequate representation of women workers on the Safety Committee and such representation shall not be less than the proportion of women workers to the total number of workers employed in the establishment:
• (b) (i) the Safety Committee shall consist of equal number of members representing the employer and the workers, which shall not exceed twenty;
• (ii) the representatives of the employer in the Safety Committee shall be nominated by the employer and shall, as far as possible, be officials in direct touch with or associated with the working of the establishment, preferably the heads of major departments of the establishment;
• (iii) the representative of the workers in the Safety Committee shall be chosen in the following manner, namely: -
• (a) where there is a sole negotiating union or negotiating union under sub- section (2) or sub-section (3) of section 14 or a negotiating council under sub-section (4) of section 14 of the Industrial Relations Code, 2020 (35 of 2020) or negotiating union or under said sub-section (3) negotiating council, as the case may be, shall nominate the worker’s representatives on the Safety Committee and in the case of the negotiating council, the

Part I-L Ext. No. 49.indd — 23a

?≤o

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

nomination shall be in the manner that every registered Trade Union representing in negotiating council shall be represented in the Safety Committee in proportion to the number of workers of the industrial establishment who are members of such Trade Union;

• (b) where there is no such sole negotiating union or negotiating union or negotiating council as referred to the clause (a), the workers of the industrial establishment shall choose amongst themselves the worker’s representatives on the Safety Committee: Provided that, the employer may, deploy an electronic process of conducting the process of choosing representative of workers over an information technology application, online platform or like other platform under: Provided further that the tenure of the members of the Safety Committee shall be three years. Provided also that in case there is no recognized both negotiating union or negotiating council and where any dispute arises regarding choosing of the worker‘s representative to the Safety Committee, the matter may be referred to the concerned Divisional Labour Commissioner , who shall after hearing the parties decide the matter and his decision shall be final.
• (6) The minutes of the meeting of the Safety Committee shall be recorded by the Secretary of the Committee.
• (7) Functions and duties of the Safety Committee shall include,-
• (i) assisting and co-operating with the management in achieving the aims and objectives outlined in the ‘Safety and Health Policy’;
• (ii) dealing with all matters concerning health, safety and environment and to arrive at practicable solutions to problems encountered;
• (iii) creating safety awareness amongst all workers;

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?<??

• (iv) undertaking of educational training and promotional activities relating to safety and health;
• (iv) discussing reports on safety, environmental and occupational health surveys, safety audits, risk assessment, emergency and disaster management plans and implementation of the recommendations made in the reports;
• (vi) looking into the matters likely to cause danger to the safety and health of the workers and suggest corrective measures; and
• (vii) reviewing the implementation of the recommendations made by it.

10. Safety Officer for Building or Other Construction Works.(1) A person shall not be eligible for appointment as a safety officer relating to building or other construction work unless he possesses,-

• (i) a degree in any branch of engineering or technology from a recognized university and has a practical experience in a supervisory capacity for a period of not less than two years; or
• (ii) a degree in physics or chemistry or diploma in any branch of engineering or technology from a recognized university and has a practical experience in a supervisory capacity for a period of not less than five years; AND a degree in industrial safety from a recognized university or possesses a certificate of one year full time diploma in industrial safety recognized by the Board of Technical Education or all India Council of Technical Education or university recognized by the State Government in this behalf. (2) Notwithstanding anything contained in sub-rule (l), any person who,-
• (i) possesses a degree of engineering or technology from a recognized university and has experience of not less than five years in a department of the Central or State Government which deals with the administration of the

?CR

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

Building or other Construction works; or

• (ii) possesses a degree in any branch of engineering or technology from the recognized university and has a experience of not less than five years, full time, on training, education, consultancy or research in the field of accident prevention in construction work; shall also be eligible for appointment as a Safety Officer.
• (3) Appointment of Safety Officer for Building or Other Construction works:-
• a.upto 500 Building Workers- one Safety Officer;
• b.upto 1000 building workers – two Safety Officers;
• c.upto 2000 building workers – three Safety Officers;
• d.up to 5,000 building workers –four Safety Officers;
• e.for every additional 2000 building workers or part thereof- one Safety Officer.

11. Duties of Safety Officers in case of Building or Other Construction Works.- The duties of a Safety Officer shall be to advise and to assist the Safety Committee in the fulfillment of its statutory obligations, concerning prevention of personal injuries and maintaining a safe working environment and such duties shall include the following, namely:-

• (i) to advise the concerned departments in planning and organizing necessary measures for the prevention of personal injuries;
• (ii) to advise on safety aspects in all job studies, and to carry out detailed job safety studies of the selected jobs;
• (iii) to check and evaluate the effectiveness of the action taken or proposed to be taken to prevent personal injuries;
• (iv) to provide advice on matters related to carrying out site safety inspections;

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?<?3

• (v) to carry out site safety inspections in order to observe the physical conditions of work and the work practices and procedures followed by workers and to render advice on measures to be adopted for removing the unsafe physical conditions and preventing unsafe actions by workers;
• (vi) to render advice on matters related to reporting and investigation of accidents and diseases;
• (vii) to investigate selected accidents;
• (viii) to investigate the cases of notifiable diseases listed in the Third Schedule to the Code;
• (ix) to organize in association with the concerned departments, campaigns, competitions, contests and other activities which will develop and maintain the interest of the workers in establishing and maintaining safe conditions of work and procedures; and to design and conduct either independently or in collaboration with the training department, suitable training and educational program for the prevention of personal injuries.

CHAPTER-V

HOURS OF WORK AND ANNUAL LEAVE WITH WAGES

12. Daily and weekly working hours under clause (b) of sub-section (1) of section 25.- The weekly working hours, spread overs and intervals of rest shall be as notified by the State Government from time to time.
13. Weekly day of rest under sub-section (2) of section 26.- For the purposes of section 26, there shall be posted up in a conspicuous place outside the office of every establishment a notice showing the weekly day of rest. Where the weekly day of rest is not the same day for all persons employed in the establishment, the notice shall show the day of rest allowed to each relay, or set of persons or individual.

१८४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

14. Compensatory holidays under section 26.- (l) Except in the case of workers engaged in any work which for technical reasons must be carried on continuously throughout the day, the compensatory holidays to be allowed under section 26 shall be so spaced that not more than two holidays are given in one week. (2) The manager of the establishment shall display, on or before the end of the month in which holidays are lost, a notice in respect of workers allowed compensatory holidays during the following month and of the dates thereof, at the place at which the notice of periods of works prescribed under section 26 is displayed. Any subsequent change in the notice in respect of any compensatory holiday shall be made not less than three days in advance of the date of that holiday. (3) Any compensatory holiday or holidays to which a worker is entitled shall be given to him before he is discharged or dismissed and shall not be reckoned as part of any period of notice required to be given before discharge or dismissal.
15. Extra wage for overtime under section 27.-In pursuance of section 27 of the Code, where a worker works in an establishment for more than eight hours in any day or for more than forty eight hours in any week, as the case may be he shall in respect of such overtime work be entitled to wages at the rate of twice of his ordinary rate of wages and it shall be paid at the end of each wage period: Provided that, the total number of hours of overtime work in a quarter shall not be more than 144 hours.

CHAPTER VI

MAINTENANCE OF REGISTERS, RECORDS AND RETURNS

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?c4

conspicuous places on a notice board or electronic board and maintained in Form-IX and copy of such notice shall be sent to Inspector-cum-Facilitator electronically and by the registered post.

17. Maintenance and production of reports, registers and other records under section 33.-

• (1) Every employer of establishment shall maintain:-
• (a) Register of employees in FORM X
• (b) Register of attendance-cum-muster roll in FORM X A
• (c) Register of wages, over time and deduction in FORM X B.
• (d) Registers under this chapter shall be maintained electronically or otherwise.
• (e) Every employer shall produce records and registers, on demand before the Inspector cum-facilitator or any person authorized in that behalf of the State Government.
• (2) Every employer shall issue wage slips, electronically or manually to the employees in FORM XC as prescribed under the Maharashtra Code on Wages Rules, 2026 and sub-section (3) of section 50 of the Code on wages, 2019 before one day of payment of wages to the employee.
• (3) In respect of establishment which are required to maintain register under the rules framed under the Code on Wages 2019, Social Security Code, 2020 the following registers and wage slips required to be maintained by the employer of the establishment under those Codes and rules made thereunder shall be deemed to be maintained by the employer under these rules, namely:-
• (a)Register of employees
• (b)Register of Attendance-cum-Muster Roll
• (c)Register of Wages, over time and deductions
• (d)Wage slip
• (4) In case of manual registers and other records, be legibly entered in ink in

Part I-L Ext. No. 49.indd — 24

१८६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

English, Hindi and Marathi or the language understood by a majority of the persons employed and shall be produced as and when demanded by Inspector- cum-facilitator or any person authorized in that behalf;

• (5) All registers and other records required to be maintained under the Code and Rules made thereunder shall be maintained complete and up-to-date and unless otherwise provided for, shall be kept at an office or the nearest convenient building within the precincts of the work place or at a place within a radius of three kilometers. All the registers and other records shall be preserved in original for a period of five calendar years from the date of last entry made therein.

18. Display of notice board.- Every employer shall cause to display at the conspicuous part at the workplace of the establishment under his control, notice showing the name and address of the establishment, hours of work, wage period, date of payment of such wages, details of accident and dangerous occurrence in the establishment for the last five years, name and address of the Inspector-cum-Facilitator having jurisdiction to such establishment and date of payment of unpaid wages to such workers in English, Marathi and in the Local Language understood by the majority of the workers.
19. Return.- Every employer of an establishment shall send annually a return relating to such establishment in FORM-XI related to category of employees, health & welfare facilities retrenchment/ layoffs, bonus, maternity benefits etc. to the Inspector-cum-Facilitator having jurisdiction so as to reach him not later than 1st February following the end of each calendar year with a copy to Director General Labour Bureau electronically.
20. Register of accident and dangerous occurrences.- The register of accidents and dangerous occurrences required by sub-clause (v) of clause (a) of section 33 of the Code shall be maintained in a Form-XII.
21. Register of leave with wages under clause (a) of section 33.- (1) The

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?<?

employer of every establishment shall maintain in respect of every employee thereof a record of leave with wages electronically or manually in Form-XIII. (2) The register mentioned in sub-rule (l) shall be preserved for a period of three years after the last entry in it, has been made and shall not be destroyed even after the expiry of that period unless it has been properly transferred to the new register.

CHAPTER-VII

INSPECTOR-CUM-FACILITATOR

22. Powers and duties of Inspector-cum-Facilitator under clause (xiv) of sub- section (1) of section 35.- (1) Inspector-cum-Facilitator shall, after every inspection, as may be deemed necessary, issue prohibition or improvement notice as prescribed by notification, pointing out the non-compliance of provisions of safety, health and working conditions under the Code, and rules and regulations made there under, to the employer or occupier or owner or master or officer-in-charge of the ship or their agent. (2) An Inspector-cum-Facilitator shall, at each inspection, ascertain to what extent any shortcomings notified at a previous inspection have been rectified and the notices previously issued have been complied with. His findings and any shortcomings which may come to light during the inspection, together with any order passed by him under the Code or the regulations made there under shall be recorded and maintained.
23. Appointment of medical officer under sub-section (1) of section 42.- The State Government may appoint qualified medical practitioner as mentioned in Code to be medical officer for the purpose sub-section (l) of the section 42 of the Code in relation to motor transport industry, pharmaceutical industry, beedi and cigar industry, cine industry, print media industry and construction industry.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 24a

१८८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

24. Employment of women in establishment or worksite under section 43.- Every employer shall,

• (a) With reference to employment of the women with her consent on any day before 6 am and after 7 pm, ensure adequate transportation facilities shall be provided to women worker or employee to pick-up and drop such female employee at her residence.
• (b) the work place including passage towards conveniences and Facilities concerning toilets, washrooms, drinking water, entry and exit of women worker or employee should be well-lit and provisions of Closed-circuit television (CCTV) Surveillance on the way to these facilities shall be provided;
• (c) the toilet, washroom and drinking facilities should be near to the workplace where such women workers or employees are employed;
• (d) safe, secure and healthy working conditions at the workplace;
• (e) the provisions of the Sexual Harassment of Women at workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act, 2013 (14 of 2013), as applicable to the establishments, shall be complied with; and
• (f) dedicated telephone numbers of the establishment shall be displayed at conspicuous places both at the establishment as well as inside the vehicles, so that any women employee can utilize them, in case of any exigency or emergency.

CHAPTER-VIII

CONTRACT LABOUR 25. Conditions of license under sub-section (3) of section 47 - The contractor shall ensure that, -

• (a) the hours of work shall conform to the rules made under section 25 of the Code;
• (b) the wages shall be paid in accordance with the Code on Wages, 2019 (29 of

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

9<9

2020. and rules made thereunder;

• (c) if the contract labour is working at the premises of the principal employer then it shall be the responsibility of the principal employer to provide the facilities or amenities such as toilet, washroom, drinking water, bathing facilities if required, rest rooms, changing room, first aid box, canteen and creche;
• (d) all other facilities and entitlements shall be provided by the contractor;
• (e) in case the contractor fails to make payment of wages, payment of minimum wages and any statutory legal dues then the officer not below the rank of Assistant Commissioner of Labour who shall cause such payment to be made to the contract labour out of contractors security deposit maintained under rule 35. Provided that, in case the amount of security deposit is not sufficient then, the Assistant Commissioner of Labour, who shall cause such payment to be made to the contract labour by the principal employer of that establishment, principal employer shall be held liable after giving a proper hearing to make such payment of difference of amount by passing an appropriate order. In case the order is not obeyed then the difference of amount may be recovered as an arrears of land revenue;
• (f) Contractor shall intimate to the authority within fifteen days of the receipt of a contract work order about the details of the contract work order and in the manner as under rule 34.

26. Form and manner of application for contractor license under of sub- section (1) of section 48. –(1) Every application by a contractor for the grant of a license shall be made online electronically through the State Portal in Form- XIV to the licensing authority.

• (2) Every application shall be accompanied by an undertaking in Form-XV by the contractor regarding the matter mentioned in sub-rule (2) of 31 and non-

१९० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

engagement of contract labourers in core activity of the establishment.

• (3) Every application for the grant of a license shall be accompanied by a certificate from the principal employer in Form- XVI.
• (4) Every application shall be accompanied by the Deposit of Security amount at the rate specified in sub-rule (1) of rule 28 and the payment of fees at the rate specified in sub-rule (2) of rule 28.
• (5) Every online application for license shall be accompanied by,-
• (a) self-declaration in Annexure B;
• (b) self-declaration for self-attestation in Annexure C.

27. Forms, terms and conditions of license. -

• (1) Every license granted shall be in Form-XVII.
• (2) Every license granted or renewed is subject to the following conditions, namely:-
• (i) the license shall be non-transferable;
• (ii) the number of workers employed as contract labour by the contractor shall not, on any day, exceed the maximum number specified in the license;
• (iii) the fees paid for the grant of license or for renewal of the license as the case may be shall be non-refundable;
• (iv) the rates of wages payable to the labour by the contractor shall not be less than the rates prescribed under the Code on Wages, 2019 and where the rates have been fixed by agreement, settlement or award, not less than the rates prescribed under the Code on Wages, 2019.

28. Procedure for issue of license under sub-section (2) of section 48.- (1)

Before a license is issued under any rule of these rules, Security Deposit for an amount calculated at the rate of rupees one thousand for each of the workman to be employed as contract labour, in respect of which the application for license has been made, shall be deposited as security by the contractor for due

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

999

performance of the conditions of the license and compliance with the provisions of the Code or the rules made thereunder. (2) The fees to be paid for the grant of a license shall be as specified in the Table below, namely:-

Table

| Sr.Nos. | Number of contract labour proposed to be employed in the establishment on any day | Fees (in rupees) | | --- | --- | --- | | (1) | (2) | (3) | | (a) | No license is required upto 49 contract labour | Nil | | (b) | 50 and above but not exceed 100 contract labour | Rs.1000 | | (c) | 101 and above but not exceed 300 contract labour | Rs.2000 | | (d) | 301 and above but not exceed 500 contract labour | Rs.3000 | | (e) | 501 and above but not exceeding 1,000 contract labour | Rs.5000 | | (f) | 1,001 and above but not exceeding 5,000 contract labour | Rs.10,000 | | (g) | 5,001 and above but not exceeding 10,000 contract labour | Rs.20,000 | | (h) | 10,001 and above but not exceeding 20,000 contract labour | Rs.30,000 | | (i) | Exceeding 20,001 and above contract labour | Rs.40,000 | 29. Renewal of license under section 48(2).- (I) Every contractor shall apply electronically on the State Portal to the licensing authority for renewal of the license. (2) Every such application shall be submitted on the Portal referred to in sub-rule (1) at least 30 days prior to expiry of license period but not before 90 days of such expiry of license. (3) The security deposit and fee chargeable for renewal of the license shall be the same as for the grant of license under rule 28: Provided that, if the application for renewal is not received within the time specified in sub-rule (2), an additional fee of twenty five per cent. of fee for one month delay and thereafter ten per cent. per month for the grant of license shall be payable for such renewal. 30. Refund of security deposit under section 48(2).- (1) On expiry of the period

१९९ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

of license the contractor may, if he does not intend to have his license renewed further, make an application to the licensing authority for the refund of the security deposited by him, alongwith copy of license and notice of completion of work and bank details in which amount is required to be refunded, along with the certificate from principal employer regarding non pending of any dues of contract labour employed by that contractor for the refund of security deposit.

• (2) If the licensing authority is satisfied that there is no breach of the conditions of license or there is no order for the forfeiture of security deposit or any portion thereof, he shall direct the refund of the security deposit to the applicant.
• (3) If there is any order directing the forfeiture of any portion of contractor’s security deposit, the amount to be forfeited shall be deducted from the security deposit, and balance, if any, shall be refunded to the contractor.
• (4) After the satisfaction of the registering authority, an application for refund shall, as far as possible, be disposed of within thirty working days from the making of application.

31. Responsibility of contractor under sub-section (4) of section 48.- (l) The rates of wages payable to the labours by the contractor shall be not less than the rates fixed under the Code on Wages, 2019 (29 of 2019) and where the rates have been prescribed by the agreement, settlement or award, not less than the rates prescribed under the Code on Wages 2019.

• (2) In case where the labour employed by the contractor performs the same or similar kind of work as the labour directly employed by the principal employer of the establishment, the wage rates, holidays, hours of work and other conditions of service of the labours of the contractor shall be the same as applicable to the workers directly employed by the principal employer of the establishment. In case of any dispute arises as to whether the work is of similar

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?93

kind, the matter be referred to the Divisional Additional Commissioner or Deputy Commissioner of Labour having concern divisional jurisdiction. Whose decision thereon shall be final.

• (3) In other cases the wage rates, holidays, hours of work and conditions of service of the labours of the contractor shall be such as specified under the Code and rules made thereunder.
• (4) All contract labour shall be made member of Employees Provident Fund Organization (EPFO) and Employees State Insurance Corporation (ESIC) subject to applicability as under respective provisions of the Code on Social Security, 2020 (36 of 2020).
• (5) The contractor shall intimate any change in the number of labours or conditions of work to the Licensing Authority, electronically within seven days of its change.

32. Intimation of work order and time limit for intimation under section 50.

• (1) Every contractor shall within fifteen days of the receipt of a contract work order shall intimate about the contract work order containing the details such as the name of the principal employer, address of the premises where work is being undertaken, date of commencement of the contract work, the number of contract labour employed under that work order, duration of work order and copy of work order: Provided that, where the contractor fails to give intimation under sub-rule (I) the designated authority may, after giving the holder of the license the opportunity of showing cause, suspend or cancel the license by passing a speaking order recording the reasons for cancellation or suspension of the license.
• (2) The intimation shall be sent electronically on the State portal or e-mail to the Licensing Authority.

33. Appeal under sub-section (1) of section 52.- The appellate authority under

Part I-L Ext. No. 49.indd — 25

?998

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

sub-section (l) of section 52 of the Code shall be Divisional Additional Commissioner or Deputy Commissioner of Labour having concern divisional jurisdiction.

• 34. Responsibility of payment of wages under section 55. - (1) The contractor shall fix the wage periods in respect of which wages shall be payable and no wage period shall exceed one month.
• (2) The wages of every person employed as contract labour in an establishment or by a contractor shall be paid before the expiry of seventh day after the last day of the wage period in respect of which the wages are payable.
• (3) The wages shall be disbursed through bank transfer or electronic mode only.
• (4) The Wages of contract labours shall be paid without any deductions of any kind, except those specified by the State Government by general or special order in this behalf or permissible under the Code on Wages, 2019 (29 of 2019), by the contractors to the contract labour.
• (5) A notice showing wage period and date and time of disbursement of wages of contract labour shall be displayed at the place of work and a copy sent by the contractor to the principal employer electronically or in person under acknowledgement.
• (6) Every contractor (including the contractors employing less than 50 contract) shall send half-yearly return in FORM- XIA so as to reach the Assistant Commissioner of Labour concerned not later than thirty days from the close of the half year, electronically, labour that is to say January to June, July to December.
• (7) In case contractor fails to make payment of wages to the contract labour within seven days of completion of wage period, then the principal employer shall take necessary action and make payment of wages in full or the unpaid balance dues, as the case may be, to the concerned contract labour employed by the contractor within fifteen days and recover the amount so paid from the

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?94

contractor either by deduction from any amount payable to the contractor under any contract or as debt payable by the contractor or from the Security deposit lying with the Principal Employer.

• (8) Every principal employer of an establishment shall submit annual return in FORM- XIB so as to reach the authority and concerned Assistant Commissioner of Labour so as to reach him not later than 1st February following the end of each Calendar year electronically, except in cases of contract which undertakes to produce given result.

35. Making payment of wages from security deposit amount under sub-section (4) of section 55.- If the contractor or principal employer does not pay the wages, payment of minimum wages or any statutory legal dues to the contract labour employed, the Assistant Labour Commissioner shall conduct or cause to conduct, an inquiry and after giving an opportunity to be heard to the contractor and principal employer shall pass an order to make payment, if any, of such wages from the amount deposited by the contractor as security deposit. The contractor shall re-furnish the security deposit within a period of fifteen days or else his license shall be liable to be suspended and the due amount shall be recovered as an arrears of land revenue.
36. Experience certificate under section 56.- Every concerned contractor shall issue on demand, an experience certificate in Form-XVIII to the Contract Labourer.
37. Prohibition of employment of contract labour under clause (b) of sub- section (2) of section 57.– (a) Notwithstanding anything contained in the part of contract labour under the Code or these rules employment of contract labour in core activities of any establishment is prohibited, as specified in section 57 of the code however, if a question arises as to whether any activity of any establishment is a core activity or otherwise, the aggrieved party may make an application to the Commissioner of Labour, Maharashtra giving reasons along

Part I-L Ext. No. 49.indd — 25a

১১৫

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

with supporting documents.

• (b) The State Government may refer any such question suo moto or refer the application to the Commissioner of Labour, who on the basis of relevant material in his possession or after making such an enquiry as it deems fit, shall report to the State Government within three months and thereafter the State Government shall decide the question within six months.

CHAPTER-IX

INTER-STATE MIGRANT WORKER

• 38. Journey allowance to Inter-State Migrant Worker under section 61.-The employer shall pay a lump sum amount on account of fare, for to and from journey, to inter-state migrant worker, either by train (not less than II Class Sleeper) or by bus or any other mode of passenger transport, whichever is lowest in the cost, from the place of employment to the place of his residence in the home-state, in the event of the following, namely:-
• (a) If he has worked for a period of not less than one hundred and eighty days in the concerned establishment(s) in preceding twelve months: Provided that, the journey allowance shall be given to an inter-state migrant worker once in twelve months.
• (b) In the event of change of employer by the inter-state migrant worker during the middle of the employment period and has not availed the journey allowance from his previous employer, then on the basis of a certificate to be given by inter-state migrant worker, the employer where the inter-state migrant worker is presently working and such worker has completed one hundred and eighty days in preceding twelve months including the period spent with the previous employer, then the current employer shall be liable to give journey allowance as mentioned above.
• 39. Setting up of a Toll Free helpline numbers to the inter-State migrant workers under section 63.- (l) A Toll-Free help-line number shall be provided

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

?9?

by Director General Labour Welfare Organization of the Ministry of Labour and Employment, to address queries and Safety of the inter-State migrant workers.

• (2) Such toll-free helpline number provided under sub-rule (I) shall be displayed by every employer or occupier on display board of establishment in a Marathi, Hindi and language understood by majority workers of the establishment.
• 40. Study of inter-State migrant workers under section 64.- The State Government may identify the studies to be carried out to promote safety, health and welfare of inter-State migrant workers. Wherever required the State Government may also consult expert organizations involved in the safety, health and welfare of inter-State migrant workers.

CHAPTER-X

AUDIO-VISUAL WORKER

• 41. Agreement for audio-visual worker under clause (a) of sub-section (2) of section 66.- (1) The Form of agreement for the audio-visual workers with the producer shall be in Form-XIX.
• (2) The agreement shall be registered with the competent authority as may be notified by the State Government.
• 42. Procedure for reference of disputes to a Conciliation Officer or a Tribunal under sub-section (1) section 66.- The procedure for reference of dispute to a Conciliation Officer or a Tribunal shall be in conformity with the Industrial Relation Code, 2020 (35 of 2020) and rules framed thereunder.

CHAPTER-XI

LICENSING OF INDUSTRIAL PREMISES FOR BEEDI AND

CIGAR MANUFACTURING

• 43. Forms of application for grant of License and License fees under section

74. –(l) Every application under sub-section (l) of section 119 of the Code, for

१९८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९८८

a license to use or allowed to be used, any place or premises as industrial premises shall be made electronically on the state portal in Form XIV along with the online payment of appropriate fees as specified in the TABLE below: License Fees Table Provided that, an employer of every industrial premise within the scope of the Code, on the date of its commencement, shall submit application electronically on the State portal within thirty days from such date.

• (2) An application shall be accompanied by the following documents, namely:
• (a) Plans showing,-
• (i) the site of such place or premises, the areas therein to be used for manufacturing process and the immediate surroundings of such place or premises, including adjacent building structures, roads, drains and the like; and
• (ii) the elevation and necessary cross-sections of, the details relating to the natural lighting, ventilation, means of escape in case of fire, position of the plant and machinery, if any used is less and passage ways in or in relation to, the various buildings which are intended to be used for any manufacturing process;
• (b) self-declaration in Annexure-B;
• (c) self-declaration for Self Attestation in Annexure-C.

44. Application for renewal.- Every application for renewal of a license under section 119 of the Code, shall be made electronically on the State portal in Form XIV. The application shall be accompanied by the following documents,

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४६ १११

• (a) the license sought to be renewed;
• (b) the online receipt of the payment of appropriate fees for the renewal of the license shall be same as specified in rule 43.
• 45. Certain provisions with respect to grant or renewal of license.- (1) An application for the grant or renewal of a license shall be deemed to have been duly made if it is in Form XIV and complies in all respects with the requirements of rule 43 or 44, as the case may be.
• (2) The licensing authority shall dispose of the application for the grant or renewal of license or change in the details of the license, within a period of seven working days from the date of receipt of it.
• 46. Form and terms and conditions of license.- (1) A license under section 119 of the Code shall be as prescribed in Form-XVII.
• (2) Every license granted or renewed under section 119 of the Code shall be subject to the following conditions, namely:-
• (i) the manufacturing process shall be carried on only in that part of the industrial premises specified for the purpose in the license;
• (ii) the maximum number of employees employed in the industrial premises shall not on any day exceed the number specified in the license;
• (iii) except with the prior permission in writing from the licensing authority, the industrial premises shall not be extended and except with the like permission, no structural alterations shall be made in any building on such premises;
• (iv) the license shall not be transferable;
• (v) the fees paid by electronically for the grant or renewal of the license shall be non-refundable.
• (3) A licenses granted under section 119 shall be valid only for five years and

२०० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

may be renewed thereafter. 47. Amendment of license.- (1) A license granted under section 119 of the Code may be amended by the licensing authority notified for the concerned district. (2) A licensee shall be required to have his license amended,-

• (a) if there is change in the name of the industrial premises; or
• (b) if there is change in the site on which the industrial premises is situated; or
• (c) if the industrial premises for which the license is granted exceeds the limits specified in the license in regard to the number of persons employed therein.
• (3) The licensee whose license is required to be amended shall submit an application electronically to the licensing authority notified for the concerned district, stating the nature of the amendment and reasons therefor.
• (4) Such application shall be decided within seven working days from the receiving an application electronically.

48. Appeals under section 75.- An appeal under section 75 of the Code shall,-

• (a) be made electronically, on the State Portal to the Divisional Additional Commissioner or Deputy Commissioner Labour within a period of thirty days from the date of the receipt of the order of the licensing authority;
• (b) be accompanied by the receipt showing that the fee for preferring appeal under section 75 of the Code, of rupees five hundred has been paid electronically, which is non-refundable.

49. Permission to work by employees outside industrial premises.–(1) Every application under sub-section (1) of section 76, to get a permit, to allow the wetting or cutting of beedi or tobacco leaves by employees outside the industrial premises shall be made electronically in prescribed Form-XX within fifteen days from the commencement of these rules.

• (2) The application shall be accompanied by the list of permission seeking

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४६ 202

employees in Annexure-D.

• (3)The Divisional Additional Commissioner or Deputy Commissioner of Labour on receipt of application under sub-rule (1) shall dispose of the application within fifteen working days.
• (4) A permit granted under section 76 shall be valid only for one year and may be renewed and can be amended thereafter with the same procedure as let down in sub-rule (I).

50. Terms and condition to seek permission.-

• (a) The employer shall provide adequate and regular raw material as and when demanded by the permitted workers.
• (b)Not to be discriminated while providing raw material to male or female or transgender employees.
• (c) In no case the work should be given to the child below 14 years of age.
• (d) The accurate weight of tobacco and exact quantum of beedi leaves should be given in writing to the permitted worker.
• (e) Such permitted worker should not be paid less than the prescribed rates of minimum wages.
• (i) No deposit to be taken from the permitted workers for the provided raw material.
• (g) All social security statutory benefits of Insurance, Provident Fund, Gratuity, Bonus, Leave with wages, Paid Holidays, etc. shall be given to all permitted worker.

51. Record of outside work. - The record to be maintained by an employer of the work permitted under sub-section (2) of section 76 of the code to be carried on outside the industrial premises shall be in Form XXI.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 26

२०२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

CHAPTER XII

Plantation

52. Housing accommodation for workers.-Every employer shall provide for workers and his family residing in a plantation, housing accommodation as near as possible to the place of work.
53. Standard and specification of housing accommodation.-All housing accommodation for workers in a plantation shall have separate rooms for women employees. Effective and suitable provision shall be made in every room for securing and maintaining adequate ventilation by the circulation of fresh air and there shall also be provided and maintained sufficient and suitable natural or artificial lighting. The rooms or other suitable alternative accommodation shall be of such dimensions so as to provide at least a floor area of ten square meters excluding area of kitchen and toilet for each person making use of the room. The accommodations shall be so constructed as to afford adequate protection against heat, wind, rain and shall have smooth, hard and impervious floor surface.
54. Sites for housing accommodation.- (I) The housing accommodation shall be provided on dry well-drained land which, consistent with the requirement regarding distance from the plantation, has supplies of wholesome drinking water within a reasonable distance. In materials tracts, the houses shall be provided at a safe distance from the swamps and marshes and above the highest flood level.

• (2) Adequate lighting arrangements shall be provided in and around the area in which housing accommodation is provided.
• (3)The employer shall maintain in good condition the approach roads and paths to the area where houses are located as also the sewers and drains in that area.
• (4) The employer shall not deny to the public free access to those parts of the

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২০৩

Plantation where the workers are housed. (5) The employer shall cause the vicinity of all houses to be kept clear of refuse and excreta and the latrines and drains to be cleaned out daily and all refuse in or near them to be collected, removed and disposed of hygienically. 55. Maintenance of houses.- (I) The employer shall, at his own expenses, maintain all houses provided for accommodation of workers in a fit and safe condition and execute annual and such other repairs as may be necessary from time to time. (2) A worker occupying a house may, and an Inspector-cum-Facilitator appointed under the Code shall, bring to the notice of the employer any defects in the condition of a house which make it dangerous to the health and safety of the worker. Where an Inspector-cum- Facilitator brings any such defects to notice, it shall be the duty of the employer to rectify them with the least possible delay. (3) The employer shall get all the houses lime-washed at least once every year and all the doors, windows and other wooden structures varnished or painted once in three years. A record of dates on which lime-washing or painting was carried out shall be maintained in a register in Form XXIII electronically. 56. Accommodation to be rent free.- (I) No rent shall be charged by an employer for the housing accommodation provided to workers and their families residing in his plantation. (2) Every employer of the plantation wherein fifty or more workers (including workers employed by any contractor) are employed or were employed on any day of the preceding twelve months, shall provide crèches facilities. 57. Educational facilities for worker's children.- (1) (a) Every employer shall if the number of worker's children between the ages of six to twelve in his plantation exceeds 25, provide and maintain a Primary School or Schools for imparting Primary education to the children.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 26a

२०४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (b) Every employer of Plantation shall provide hospital in his plantation. There shall be two types of hospitals in plantations, viz, Garden Hospitals and Group Hospitals,
• (i) Garden Hospitals will deal with out-patients, in-patients not requiring any elaborate diagnosis and treatment, infectious cases, midwifery, simple prenatal and postnatal care of infants and children and periodical inspection of workers.
• (c) Medical records.- The Medical Officer-in-charge of each dispensary, garden or group hospital shall maintain and updated medical record in respect of every patient as may be prescribed by the State Government for the purpose; and
• (2) comply with such regulations as may be made by the State Government in respect of medical stores rule.

58. Recreational facilities.- (I) Every employers shall provide and maintain-

• (i) Recreation Centre to the scale of one for every one hundred and seventy-five families of resident workers or part thereof with provision for a radio and television set and indoor games for adult workers and children as specified by the Labour Commissioner of the State with prior approval of the State Government subject to there being at least one center for each Plantation or out garden thereof;
• (ii) where adequate flat open space is available within a reasonable distance,

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

204

• (2) Every recreation center to be provided and maintained shall be conveniently situated as near as possible to the workers quarters.

59. Uses, handling, transport and storage of insecticides, pesticides, chemical and toxic substances within the plantation.- (I) No insecticides, pesticides, chemical and toxic substances shall be transported or stored in such a way as to come into direct contact with foodstuffs or animal feeds or drinking water.

• (2) If any insecticide, pesticides, chemicals and toxic substances are found to be leaked out in transport or storage, it shall be the responsibility of the employer to take such measures urgently to prevent poisoning and pollution of soil or water, if any.
• (4) The rooms or premises meant for storing insecticide, pesticides, chemical and toxic substances shall be well built, dry, well lit and ventilated with sufficient dimension.

60. Prohibition or restriction on employment of women, children and adolescent workers in handling insecticides, chemicals and toxic substances.- No women worker or children or adolescent worker shall be permitted to be engaged in handling or storage or transport of insecticide, pesticide, chemicals and toxic substances.
61. Appointment and qualification of Supervisors.- The use, handling, storage and transportation of insecticides, chemicals and toxic substances shall

২০৫

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

be supervised by a competent person who should possess the following qualifications,-

• (i) he shall possess a degree in Agriculture or Science or he shall possess a Certificate Course on handling of chemicals and toxic substances conducted by the recognized institutes.
• (ii) he shall be given training from a designated Training Institute; and
• (iii) he shall also possess a valid certificate from a recognized institute for giving first aid treatment to workers.

62. Training of Workers.- (1) The workers involved in handling insecticides, chemicals, and toxic substances shall be arranged for suitable training in observing safety precautions and handling safety equipment provided to them in the institutes notified by the State Government from time to time. (2) All the workers who apply, handle, transport or come into contact with agrochemicals or other chemical substances must be trained in at least in the following subjects.-

• (i) general occupational health;
• (ii) formulations, names, and the biocide action of the substances used in the case of pesticides;
• (iii) correct use of personal protective clothing and equipment;
• (iv) preventive measures and measures for reducing damage to health and the environment, caused by the chemical substances, equipment, techniques, signage, medical examination, etc.;
• (v) emergency procedures, first aid and medical attention for cases involving poisoning or undue contact with chemical substances;
• (vi) techniques for handling chemical substances and for the correct

application of agro chemicals;

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

2019

• (vii) secure handling and transportation of agro-chemicals for drivers; and
• (viii) other necessary training suitable for the plantation.

63. Periodic medical examination to the workers.- (I) Every worker who is engaged in the work of handling, dealing, or spraying or mixing insecticides, chemical and toxic substances shall be medically examined initially at the time of employment and thereafter once in six months in the hospitals notified in this behalf.

• (2) The medical examination and tests shall be recorded as per the Form V
• (3) Any person showing symptoms of poisoning shall be immediately examined and given proper treatment.

64. Maintenance of health record.- Every employer shall maintain a health record of every worker such as half yearly medical examination or any other examination when required shall be kept in plantation and every such worker shall have access to such record.
65. Washing, bathing and cloak room facilities.- (I) Every employer shall provide, washing, bathing and cloak room facilities to the workmen, who are employed in handling insecticides, pesticides, chemicals and toxic substances.

• (2) Protective clothing and equipment-
• (a) Persons handling insecticides, chemicals and toxic substances during its operation, distribution, mixing, spraying shall be adequately protected with appropriate clothing.
• (b) The-protective clothing shall be made of materials which prevent or resist the penetration of any form of insecticide, chemical and toxic formulations. The materials shall also be washable so that the toxic elements may be removed after each use.
• (c) A complete suit of protective clothing shall consist of the following dresses, namely.-

306

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (i) Protective outer garment with hat.
• (ii) Rubber gloves or such other protective gloves extend way up to the fore arm made of materials impermeable to liquids.
• (iii) Dust proof goggles.
• (iv) Boots.

67. Precautionary notices-. Every employer in the plantations shall display the following precautionary notices at or near the place where the insecticides, chemicals and toxic substances are handled,-

• (i) Use protective clothing like overalls, gloves, rubber gum-boots and wide brimmed hats.
• (ii) Do not wear clothes contaminated with insecticides and pesticides.
• (iii) Clean the protective clothing by washing with soap and water
• (iv) Do not allow children, adults, sick persons and pregnant women and nursing mothers to handle insecticides and pesticides.
• (v) Do not eat, drink, smoke or chew while handling insecticides and pesticides.
• (vi) Never blowout clogged nozzles with your mouth.
• (vii) Do not use leaking sprayers. Avoid contamination of the skin, mouth and eyes.
• (viii) Do not inhale the insecticides unattended in the fields.
• (ix) Never spray insecticides and pesticides against the wind.
• (x) De not leave insecticides and pesticides unattended in the fields.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

309

• (xi) Do not allow humans and livestock to enter the insecticides and pesticides sprayed fields for a period of time, suggested by the manufacturers.
• (xii) Do not wash insecticides and pesticides containers near a well or running stream.
• (xiii) Keep clean water, soaps and towels ready for use.
• (xiv) Wash hands and exposed skin thoroughly with soap and water before eating, drinking, smoking or, chewing and after work.
• (xv) Keep the insecticides and pesticides locked in the store room and out of reach of children and other unauthorized persons.
• (xvi) Do not enter the sprayed field. Follow the re-entry periods for all insecticides and pesticides including herbicides, suggested by the manufacturers.
• (xvii) Keep insecticides and pesticides in their original, labeled containers.

CHAPTER XIII

COMPounding OF OFFENCES

68. Manner of compounding of offences by the authorized officer specified under sub-section (1) of section 114.- (1) The officer notified by the State Government for the purposes of compounding of offences under sub-section (1) of section 114 shall issue electronically a notice for compounding of offences

Part I-L Ext. No. 49.indd — 27

২৭০

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (2) The person to whom notice is issued may apply to the officer electronically or otherwise and deposit the entire compounding amount by electronic transfer or otherwise, within fifteen days of the receipt of the notice.
• (3) The Compounding Officer shall issue a composition certificate within ten working days of receipt of the composition amount, to such person from whom such amount has been received in satisfaction of the composition notice.
• (4) If a person to whom notice is issued fails to deposit the composition amount within one month before the institution of prosecution, the prosecution shall be proceeded before the competent court.
• (5) No prosecution shall be instituted without giving an opportunity to the employer to comply with such provisions subject to proviso of sub-section (l) of section 110 and compounding as under section 114.

69. Common or work specific license for contractor, factories and industrial premises, etc. under section 119.- (l) Notwithstanding anything contained in these rules, any person desirous of obtaining common license for an establishment in respect of factory, an industrial premises for beedi and cigar work and for engaging contract labour (contractor) under the Code shall make an application to the authority designated by notification by the State Government. (2) The application for common license under sub-rule (l), shall be filed in Form XIV and accompanied by total fees as specified in the table under sub-rule (2) of 28 for contractor, table specified under sub-rule (2) of 43 for industrial premises for beedi and cigar work and as prescribed under Schedule-II for factories under factory Rules or any combination thereof under these rules for an establishment.

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

???

• (3) On receipt of an application under sub rule (l), the authority shall make such inquiry.
• (4) Where the authority is satisfied that the common license may be issued in respect of a factory, industrial premises for beedi and cigar work and for engaging contract labour (contractor) and any combination thereof under the code, such authority shall issue a license within thirty working days of the receipt of application validity of such common or work specific license in Form XVII shall be for five calendar year.
• (5) Any person aggrieved by an order passed under this rule, by the issuing authority may file within thirty days from the date of the order, a appeal before the appellate officer Divisional Additional commissioner of Labour or Deputy Commissioner of Labour for respective jurisdiction. Such application for appeal should be filed in FORM XXII accompanied by fees of rupees one thousand only, paid electronically. Such appeal shall be disposed off electronically within thirty working days of the filing of the appeal.

Chapter-XIV

Miscellaneous

• 70 .Grievance redressal mechanism for contract labour.- 1. The contract labour may submit his grievance(s) relating to health, working conditions and wages, at the level of principal employer, who shall look into the matter and redress grievance(s) if any.
• 2. A committee may be constituted consisting of a chairman, who shall be the authorized representative of the principal employer. The committee shall have representatives of principal employer and contractors. The aforesaid committee shall hear and dispose off the grievance(s) of the contract labour within a period of one month.
• 3. In case, the grievance(s) is not redressed within one month of raising of such

Part I-L Ext. No. 49.indd — 27a

???

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

grievance(s), the principal employer shall forward the grievance(s) to the concerned Inspector-cum-facilitator electronically or through registered post or speed post. 71. Annual increment of regular labour of a contractor.- A labour who is regularly employed by the contractor for any activity and his employment is governed by mutually accepted standards of the condition of employment shall be such that he gets an annual increment of not less than 2% two percent of his wages.

২১৩

FORM-I

(see rule 3) Application for Registration for existing establishments/ New Establishment/Amendment to Certificate of Registration

A. Establishment Details.

• 1. Retrieve details of Establishment through LIN:
• 2. Name of Establishment:
• 3. Location and Postal Address of the Establishment:
• 4. Nature of work carried on in the establishment.
• 5. Others details of Establishment:
• a. Total Number of permanent Workers and employees engaged directly in the establishment:
• b. Total Number of the contract labour engaged:
• c. Total Number of Inter-State Migrant workers employed:

6(a) For Building and Other Construction Work:

| Type of Construction work | Probable period of commencement of work | Expected period for completion of work | Details of approval of the local authority | | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 |

6(b) For Motor Transport Undertaking:

| Postal Address of Transport Undertaking | Name & Address of the Occupier & Manager | No. of Vehicles & Types of Vehicles | Registration No. of Vehicles | No. of Staff & Permanent Workers | No. of Drivers & Cleaners & Others | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |

6(c) For Inter-State Migrant Worker:

| Name and Address of Contractors | Email address & Mobile of Contractor | Nature of Work in Which Migrant Workers are Employed | Number of Migrant Workers Employed Male / Female | | | | Date of commenceme nt of Work | Probable date of completion of Work | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 | | | | 5 | 6 | | | | | Male | Female | Other | Total | | |

२२४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

6(d) For Registration of Plantation :

| Name of Plantation | Full address to which communication relating to plantation should be sent | Total grant of the plantation in hectares | Maximum number of workers employed on any day during the preceding calendar year | | | | Full name & Residential Address of the Proprietor & partners of the plantation in case it is not registered under the Companies act,1956 | Full name & Residential Address of the directors in the case of a Company registered under the Company act-1956 | Full name & Address of Chief Executives or General manager of the planation in the Public Sector | Amount of fee paid & Date | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 | | | | 5 | 6 | 7 | 8 | | | | | Permanent | Temporary | Casual | Total | | | | |

B. Details of Employer:-

• 1. Name and Address of Employer / Occupier / Owner / Director / Agent / Chief Executive / Partners:
• 2. Designation (Occupier / Owner / Director / Agent / Chief Executive / Partners):
• 3. Father‘s/ Husband‘s Name of the Employer:
• 4. Email Address, Telephone and Mobile No:

C. Manager/Agent Details

• 1. Full name and Address of Manager/ Agent or person responsible for supervision and control of the Establishment:
• 2. Address of Manager/Agent:
• 3. Email Address, Telephone and Mobile No :

D. Contractor’s Details:

| Name and Address Contractor | Email address & Mobile of Contractor | Nature of Work In which contract labourers employed | Maximum No. of Contract Labour expected to be employed on any day through each contractor | Date of Commencement | Date of Completion | | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शाख १०, शके १९४८

３９４

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

E. Others Details:-

I hereby declare that the particulars given above are true to the best of my Knowledge and belief. Dated:- Signature/ E-sign/digital sign of employer Place:-

२१६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-II

Certificate of Registration of Establishment

Registration No.: Date: A Certificate of registration containing the following particulars is hereby granted under sub section (1) of section 3 of the Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020 and the Rules made thereunder, (Name and Address of the establishment):

• 1. Nature of work carried on in the establishment (Please tick mark)
• (a) Motor Transport Undertaking
• (b) Contract Work
• (c) Building and Other Construction Works
• (d) Plantation
• (e) Any other work (not covered above)
• 2. Details of the establishment:
• i. Total Number of employees engaged directly in the establishment:
• ii. Total Number of the employees engaged through contractors
• iii. Total Number of Contractors and their details: | Name and Address Contractor | Email address & Mobile of Contractor | Nature of Work In which contract labourers employed | Maximum No. of Contract Labour expected to be employed on any day through each contractor | Date of Commencement | Date of Completion | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |

২১৬

• iv. Number of Inter-State migrant workers engaged:

3(a) For building and other construction work:

| Type of Construction work | Probable period of commencement of work | Expected period for completion of work | Details of approval of the local authority | | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 |

(b) For Motor Transport Undertaking:

| Postal Address of Transport Undertaking | Name & Address of the Occupier & Manager | No. of Vehicles & Types of Vehicles | Registration No. of Vehicles | No. of Staff & Permanent Workers | No. of Drivers & Cleaners & Others | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | | | |

(c) For Inter-State Migrant Worker:

| Nature of work carried on in the Establishment | Names & addresses of contractors | Nature of work if migrant workmen are employed or are to be employed | Maximum number of migrant workmen to be employed on any day through each contractor | Estimated or actual date of termination of employment of migrant workmen | | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | | |

Part I-L Ext. No. 49.indd — 28

３９ｃ

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(d) For Plantation :

| Sr.No. | Name of the plantation | Full address to which communication relating to plantation should be sent | Total grant of the plantation in hectares | Maximum number of workers employed on any day during the preceding calendar year | | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | | | | | | | | Full name & Residential Address of the Proprietor & partners of the plantation in case it is not registered under the Companies act,1956 | Full name & Residential Address of the directors in the case of a Company registered under the Company act-1956 | Full name & Address of Chief Executives or General manager of the planation in the Public Sector | Full name, designation & full Address of the applicant for registration | | | 6 | 7 | 8 | 9 | |

• 4. Amount of registration fee paid......
• 5. Remarks of registering officers. Signature E –Sign / DSC of Registering Officer alongwith designation Place: Date:

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

３９９

Conditions of Registration

• (1) Every certificate of registration issued under rule 3 shall be subject to the following conditions, namely.-
• (a) The certificate of registration shall be non-transferable.
• (b) The number of workers employed in an establishment directly and contract labour shall not, on any day, exceed the maximum number specified in the certificate of registration; and
• (c) save as provided in these rules, the fees paid for the grant of registration certificate shall be non- refundable.
• (2) The employer shall intimate the change, if any, in the number of workers or the nature of work to the registering officer within 30 days
• (3) The employer shall, within thirty days of the commencement and completion of any work, intimate to the Inspector-cum-Facilitator and registering officer, having jurisdiction in the area where the proposed establishment or as the case may be work is to be executed, intimating the actual date of the commencement or, as the case may be, completion of such work in Form IV electronically.
• (4) A copy of the certificate of registration shall be displayed at the conspicuous places at the premises where the work is being carried on.
• (5) The Employer shall form Internal Complaint Committee on Sexual Harassment under the Sexual Harassment of Women at Work Place (Prevention, Prohibition and Redressal) Act 2013 in his Establishment.

Part I-L Ext. No. 49.indd — 28a

२२०

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

(see rule 3(9))

Register of Establishments

(Motor Transport Undertaking /Building and other Construction work / Contract work / Inter-State Migrant Workers Work / Any other work (not covered above)) | Sr. No. | Name, Address and location of the establishment registered | Name, Address and Contact Details of Employer | Registration Number and Date of Registration | Nature of work | Total number of permanent workers | | | Total number of contract labour | | | Remarks | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | | | 7 | | | 8 | | | | | | | Male | Female | Total | Male | Female | Total | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

???

FORM-IV

(see rule 4)

Notice of Commencement of work / Cessation of work Establishment:

• 1. Registration No:
• 2. Name and Address of Establishment:-
• 3. Name and Designation of employer (who has ultimate control over the affairs of the establishment)
• 4. Email of the establishment:-
• 5. Nature of work of the establishment:-
• 6. Date of commencement of work and period of completion of work as per Work Order
• 7. in case of completion of work/cessation of establishment, the date of completion /cessation: I/We hereby intimate that, the work of establishment having registration

No ...................................................dated............................................. is likely

to commence is likely to be completed with effect

from...................................................(Date) / On...........................................

(Date)

In case of cessation of work:

I/we hereby certify that the payment of all dues to the workers employed in the establishment has been made and the premises are kept free from storage. Seal and Signature of the Employer/ Establishment To,

• (1) The Registering Authority
• (2) The Inspector-cum-Facilitator

२२२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

Form-V

(See rule 5)

The medical examination shall be conducted by a qualified medical practitioner as per following proforma:

ANNUAL MEDICAL CHECKUP REPORT Name and Address of Establishment : Type of Establishment Date of appointment Date of last medical examination : Date of Medical Examination

PART –A (Sl.No.1-11) : To be filled by the Employee:

• 1. Name of employee
• 2. Sex
• 3. Age (with DOB)
• 4.Designation
• 5. UAN:
• 6. In-charge manager
• 7. Complete personal Address
• 8. Mobile /Phone
• 9. Email ( IF Any)
• 10. Medical illness (Current) and under treatment & medication (If any)
• 11. Nature of Job (furnish more details, if hazardous and work-related viz. Physical, Chemical, Biological, Ergonomic etc) Date: Employee Signature of

PART-B:

• 12. Medical Test Carried out & Reports to be Attached as Annex .

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

۲۲۳

qualified medical practitioner interpretation/ Opinion of the Tests below (To indicate only if abnormal Test reports) :

• a. Ht. Wt. Chest, Waist Circumference, Body Mass Index:
• b. Blood group:
• c. Vision (Ophthalmologist tests):
• i. Visual Acuity both Right & left eyes
• ii. Colour Vision
• d. Blood Pressure
• e. Complete Blood Count:
• f. Blood Sugar (Fasting/PPBS/HbAC1)
• g. SpO₂
• h. Blood Urea Nitrogen (BUN)
• i. LFT/SGOT/SGPT
• j. Lipid profile
• k. Vit D, B12
• 1. ESR
• m. Thyroid profile
• n. X-ray Chest
• o. ECG
• p. CANCER Markers
• q. HIV Markers
• r. Others if any
• 13. Does the person has seizure (s) related disorders or difficulties working at Height? If yes, explain the works to be avoided: Yes/No/ NA (Not applicable)

14. Final Report

| Treatment /Advice | | | --- | --- | | General comments | | | Sign of qualified medical practitioner | | | Name of qualified medical practitioner | | | Registration number of qualified medical practitioner | | NOTE: All the above information is highly confidential between the Applicant and the Examining Physician. Sharing of the above with Employer or any other agency/persons is permitted only on obtaining Consent from the Applicant/Employee.

२२४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

Form-VI

(See rule 5)

The medical examination shall be verified by a medical officer as per following proforma:

(Pre employment / periodic Health Examination of employees) Name and Address of Establishment Type of Establishment Name of employee Date of appointment of employee Date of last medical examination : Date of Medical Examination by a qualified medical practitioner : Medical Test Carried out by qualified medical practitioner & Reports to be Attached as Annex . Medical Officer’s interpretation/ Opinion of the Tests below (To indicate only if abnormal Test reports) :

• a. Ht. Wt. Chest, Waist Circumference, Body Mass Index:
• b. Blood group:
• c. Vision (Ophthalmologist tests):
• 1. Visual Acuity both Right & left eyes
• ii. Colour Vision
• d. Blood Pressure
• e. Complete Blood Count:
• f. Blood Sugar (Fasting/PPBS/HbAC1)
• g. SpO2
• h. Blood Urea Nitrogen (BUN)
• i. LFT/SGOT/SGPT
• j. Lipid profile
• k. Vit D, B12
• 1. ESR
• m. Thyroid profile
• n. X-ray Chest
• o. ECG
• p. CANCER Markers
• q. HIV Markers
• r. Others if any

Final Report

| Treatment /Advice | | | --- | --- | | General comments after verification | | | Sign of Medical Officer | | | Name of Medical Officer | | | Registration number of Medical Officer | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

224

FORM VII

(see rule 6)

Format of Appointment Letter

• (a) Full Name of employee:
• (b) Father‘s / Husband’s name:
• (c) Aadhaar card number:
• (d) Labour Identification Number (LIN) of the establishment:
• (e) Universal Account Number (UAN) (PF Number) or Insurance Number (ESIC) if available:
• (f) Designation:
• (g) Category of skill:
• (h) Date of joining:
• (i) Wages, Basic Pay & Dearness Allowance:
• (j) Other allowance including accommodation whichever is/are applicable:
• (k) Avenue for achieving higher wages/higher position:
• (1) Applicability of social security EPFO and ESIC benefits applicable:
• (m) Health check-up:
• (n) Broad Nature of duties to be performed:
• (o) Any other information: Signature/E-Signature/ Digital Signature of Employer

Part I-L Ext. No. 49.indd — 29

२२६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-VIII

(see rule 7)

NOTICE OF ACCIDENT OR DANGEROUS OCCURRENCE

E.S.I.C. Employer’s Code number : E.S.I.C. Insurance Number of the injured persons died : Number of Death of Person :

• 1. Name of employer :
• 2. Address of works / premises where the accident or dangerous Occurrence took place :
• 3. Nature of industry and LIN of the establishment :
• 4. Exact place where the accident or dangerous occurrence took place:
• 5. Name and address of the Dead Person / injured person :
• 6. (a) Gender :
• (b) Age (at the last birthday):
• (c) Occupation of the Dead Person / injured person :
• 7. FIR Dated ................... Number........................................ Police Station
• 8. Local E.S.I.C. Office to which the Dead Person / injured person is attached :
• 9. Date, shift and hour of accident or dangerous occurrence :
• 10. (a) Hour at which the injured person started work on the day of accident or dangerous occurrence :
• (b) Whether wages in full or part are payable to him for the day of the accident or dangerous occurrence :
• 11. (a) Cause or nature of accident or dangerous occurrence : If caused by machinery-
• (i)Give the name of machine and the part causing theaccident or dangerous

occurrence :

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

२२७

• (ii) state whether it was moved by mechanical power at the time of accident or dangerous occurrence :
• (b)State exactly what the Dead Person / injured person was doing at the time of accident or dangerous occurrence :
• (c)In your opinion, was the Dead Person / injured person at the time of accident or dangerous occurrence-
• (i) acting in contravention of provisions of any law applicable to him; or
• (ii) acting in contravention of any orders given by or on behalf of his employer; or
• (iii) acting without instructions from his employer?
• (d)Whether the accident was inevitable?
• (e) In case reply to (d) (i), (ii) or(iii) is in the affirmative , state whether the act was done for the purpose of and in connection with the employer‘s trade or business. :
• 12. In case the accident or dangerous occurrence took place while travelling in the employer’s transport, state whether -
• (a) the injured / deceased person was travelling as a passenger to or from his place of works;
• (b)the injured / deceased person was travelling with the express or implied permission of his employer; :
• (c) the transport is being operated by or on behalf of the employer or some other person by whom it is provided in pursuance of arrangements made with the employer; and
• (d)the vehicle is being/not being operated in the ordinary course of public transport service :
• 13. In case the accident or dangerous occurrence took place while meeting emergency, state- (a) its nature ; and
• (b) whether the injured / deceased person at the time of accident or

Part I-L Ext. No. 49.indd — 29a

??<

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

dangerous occurrence was employed for the purpose of his employer‘s trade or business in or about the premises at which the accident or dangerous occurrence took place:

• 14. Describe briefly how the accident or dangerous occurrence took place :
• 15. Names and addresses of witnesses : (1) (2)
• 16. (a) Nature and extent of injury (e.g. fatal, loss of finger, fracture of leg, scald, scratch followed by sepsis, etc.) :
• (b) Location of injury (e.g. right leg, left hand, left eye, etc.)
• 17. In case of fatal accident -
• (a) Name of the Hospital were worker was declared dead
• (b) Date of Death Certificate and Death Certificate Number.
• (c) Date of intimation to concern ESIC Authority
• (d) Date of intimation to concern Commissioner for Workmen Compensation
• 18. (a) If the accident or dangerous occurrence was not fatal, state whether the injured person was disabled for more than 48 hours :
• (b) Date and hour of return of work :
• (c) Date of intimation to concern ESIC Authority
• (d) Date of intimation to concern Commissioner for Workmen Compensation
• 19. (a) Physician, dispensary or hospital from whom or which the injured person received or is receiving treatment :
• (b) Name of dispensary /panel doctor elected by the injured person :
• 20. (a) Has the injured person died? :
• (b) If so, date of death :

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

???

I certify that to the best of my knowledge and belief the above particulars are correct in every respect. Date of dispatch of report : Place: Signature and Name and Designation of owner/ employer /manager/agent

२३० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-IX

(see rule 16)

NOTICE OF PERIOD OF WORK

Name of the Establishment.....................Place..................... District.................. | Period of Work Groups, Relays | Men | | | | | | | | | | | | Women | | | | | | | | | | | | Other | | | | | | | | | | | | Descriptions of Groups, Nature of Work | Remarks | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | Total no. of men employed | | | | | | | | | | | | Total no. of women employed | | | | | | | | | | | | Total no. of other employed | | | | | | | | | | | | | | | | Gen. Shift | | | 1st Shift | | | 2nd Shift | | | 3rd Shift | | | Gen. Shift | | | 1st Shift | | | 2nd Shift | | | 3rd Shift | | | Gen. Shift | | | 1st Shift | | | 2nd Shift | | | 3rd Shift | | | | | | | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | On working days From................To.................. From.............................................................................To.................................................................................. From.............................................................................To............................................................................. On partial Working days From................To................ From.............................................................................To.................................................................................. Date on which this notice is first exhibited: Signature of manager or agent Date :

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

239

FORM-X

[(See rule 17)]

EMPLOYEE REGISTER

(The register can also be maintained in electronically capturing, inter-alia the following details) for all | Name of Establishment: | | | | --- | --- | --- | | Name of the Employer/owner: | | | | Labour Identification Number (LIN)/Registration Number of Establishment | | | | To be maintained for all employees of the establishments | | | | 1. | Employee Code | | | 2. | Name | | | 3. | Surname | | | 4. | Gender | | | 5. | Father's/Spouse's Name | | | 6. | Date of Birth | | | 7. | Place of Birth | | | 8. | Nationality | | | 9. | Education level | | | 10. | Date of Joining | | | 11. | Designation | | | 12. | Category (unskilled, semi- skilled, skilled or highly skilled) | | | 13. | Type of employees / worker | | | 14. | Mobile Number | | | 15. | Universal Account Number (UAN) | | | 16. | PAN | | | 17. | PPF No. | | | 18. | Nominee | | | 19. | EPS/NPS | | | --- | --- | --- | | 20. | Details of Family | | | 21. | Details of Posting | | | 22. | Scale of Pay | | | 23. | Promotion | | | 24. | ESIC ~~IP~~ Insurance No. | | | 25. | Aadhaar number | | | 26. | Bank A/c No. | | | 27. | Bank | | | 28. | Branch(IFSC) | | | 29. | Present address | | | 30. | Permanent address | | | 31. | Service Book No. | | | 32. | Date of Exit | | | 33. | Reason for Exit | | | 34. | Mark of Identification | | | 35. | Photo | | | 36. | Specimen Signature/Thumb | |

232

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शा १, शके १९४८

| | Impression | | | --- | --- | --- | | 37. | Remarks | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

₹33

FORM-X (A)

[(See rule 17)]

ATTENDANCE REGISTER-CUM-MUSTER ROLL

(The attendance register-cum-muster roll can also be maintained in electronically capturing, inter-alia the following details) | | | | | | | | | | | | For the Month of........., year 20........ | | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | Name of Establishment: | | | | | | | | | | | | | | | | | | Name of the Employer/owner: | | | | | | | | | | | | | | | | | | Labour Identification Number (LIN)/Registration Number of Establishment | | | | | | | | | | | | | | | | | | 1. | Serial Number | | | | | | | | | | | | | | | | | 2. | Employee Code | | | | | | | | | | | | | | | | | 3. | Name | | | | | | | | | | | | | | | | | 4. | Designation | | | | | | | | | | | | | | | | | 5. | Shift or relay | | | | | | | | | | | | | | | | | 6. | Place of work/department/section | | | | | | | | | | | | | | | | | 7. | Date and timings of In and Out | | | | | | | | | | | | | | | | | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | | | | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | | 8. | Total number of days worked | | | | | | | | | | | | | | | | | 9. | Total number of extra hours worked | | | | | | | | | | | | | | | | | 10. | In case of tour or assignments outside the work place suitable entries may be made | | | | | | | | | | | | | | | | | 11. | Signature of Register keeper | | | | | | | | | | | | | | | |

Part I-L Ext. No. 49.indd — 30

२३४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM – X (B)

[(See Rule 17)]

REGISTER FOR WAGES, OVERTIME AND DEDUCTIONS

(The register can also be maintained in electronically capturing, inter-alia the following details) | Name of Establishment: | | | | --- | --- | --- | | Name of the Employer/owner: | | | | Labour Identification Number (LIN)/Registration Number of Establishment | | | | Wage Period from dd/mm/yyyy to dd/mm/yyyy (Monthly/Fortnightly/Weekly/Daily/Piece Rated) | | | | 1. | Serial Number | | | 2. | Employee Code Number | | | 3. | Name | | | 4. | Designation | | | 5. | Rate of Wage | | | | a)Basic | | | | b)DA | | | | c)Other allowance | | | | d)Total | | | 6. | No. of days worked | | | 7. | Overtime hours worked | | | 8. | Amount of Wages Earned | | | | a)Basic | | | | b)DA | | | | c)Other allowance | | | | d)Payment of overtime | | | | e)Total wages earned | | | 9. | Deductions | | | | a)EPF | | | | b)ESIC | | | | c)Society | | | | d)Income Tax | | | | e)Insurance | | | | f)Others | | | | g)Recovery of Fine | | | | h)Recovery of Damaged/Losses | | | | Total Deductions | | | 10. | Net Payment | | | 11. | Receipt by Employees/Bank Transaction ID | | | 12. | Date of Payment | | | 13. | Initials of Employer/Representative | | | 14. | Remarks | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

234

FORM – X (C)

Wage slip

[(See rule 17)] | Name of the Establishment .................................................................................................... | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | | Address:.................................................... | | | Period:.................................................... | | | 1. | Name of the Employee: | | | | | 2. | Father's/Spouse's Name: | | | | | 3. | Designation: | | | | | 4. | UAN: | | | | | 5. | Bank Account Number: | | | | | 6. | Wage period: | | | | | 7. | Rate of wages payable | a) Basic | b) D.A. | c) other allowances | | 8. | Total attendance/unit of work done: | | | | | 9. | Overtime wages | | | | | 10. | Gross wages payable | | | | | 11. | Total deductions | a) PF | b) ESI | c) Others | | 12. | Net wages paid | | | | | | | | | |

Part I-L Ext. No. 49.indd — 30a

२३६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-XI

(see rule 19)

ANNUAL RETURN

UNIFIED ANNUAL RETURN FORM

FOR THE YEAR ENDING........

| Single Annual Integrated Return to be filed On-line under the Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020, the Code on Industrial Relations, 2020,theCode on Social Security , 2020,and the Code on Wages, 2019 and the rules made there under. | | | | | --- | --- | --- | --- | | Instructions to fill up the Annual Return 1) This return is to be filled-up and furnished on or before 1stFebruary every year. 2) The return has two parts i.e. Part-I to be filled up by all establishments. 3) Part-II to be filled-up by the establishments who are a Mine only in addition to Part-I. 4) The terms Establishment and Mines shall have the same meaning as under the Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020. 5) This return is to be filled-up in case of Contractor or manpower supplier who have engaged more than 50 workers and in case of Mines even if there is one worker employed in the relevant period. | | | | | Applicable to All Establishments - Part-I | | | | | A. General Information: | | | | | Sl. No. | | | Instructions for filling the column | | 1. | Labour Identification Number | | EPFO, ESIC, MCA, MoLE (LIN) | | 2. | Period of the Return | From - To- | Period should be calendar year | | 3. | Name of the Establishment | | | | 4. | Email ID (employer) | | | | 5. | Telephone No. (employer) | | | | 6. | Mobile number (employer) | | | | 7. | Premise name | | | | 8. | Sub-locality | | | | 9. | District | | | | 10. | State | | | | 11. | Pin code | | | | 12. | Geo Co-ordinates | | | | B (a) | Hours of Work in a Day | | | | B (b) | Number of Shifts Number of hours in a shift | | | | C. Details of Manpower Deployed | | | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২৩৬

| Details | Directly employed | | | | Employed through Contractor | | | | Grand Total | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | Skill Categaroy | Highly Skilled | Skilled | Semi-Skilled | Un-Skilled | Highly Skilled | Skilled | Semi-Skilled | Un-Skilled | | | (i) Maximum No. of employees employed in the establishment in any day during the year | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | | | (ii)Average No. of employees employed in the establishment during the year | No. to be indicated | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | | | (iii) Maximum number of Migrant Worker during the year (Section 59 of OSH Code) | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | | | (iv) Number of fixed term employee engaged | M/F/T | M/F/T | M/F/T | M/F/T | | | | | | D. Details of contractors engaged in the Establishment:

| Sl. No. | Name with LIN of the Contractor | No. of Contract Labour Engaged | | --- | --- | --- | | | | | E. Details of various Health and Welfare Amenities provided.

| SI. No. | Nature of various welfare amenities provided | Statutory (spicify the statutate) | Instructions for Filling | | --- | --- | --- | --- | | 1 | Whether facility of Canteen provided (as per section24(v) of OSH Code, 2020) | Tick yes or no in the box and not applicable | Applicable to all establishments wherein hundred or more worker including contract labour were ordinarily employed | | 2 | Crèches(as per section 67of Code on Social Security Code, 2020 and Section 24 of the OSH Code 2020) | Tick yes or no in the box and not applicable | Applicable to all establishments where fifty or more workers are employed | | 2a | If 2 above is not given than whether Crèches allowance under Rule.. of Social Security Code given. | Tick yes or no in the box and not applicable | Reference rule.. on Social Security | | 3 | Ambulance Room(as per section 24(2)(i) of OSH Code, 2020) | Tick yes or no in the box and not applicable | Applicable to mine, building and other construction work wherein more than five hundred workers are ordinarily employed | | 4 | Safety Committee (as per Section 22(1) of OSH Code, 2020. | Tick yes or no in the box and not applicable | Applicable to establishments and factories employing 500 workers or more, factory carrying on hazardous process and BoCW employing 250workers or more, and mines employing 100 or more workers. |

২৩৮

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• 5 Safety Officer(as per Section 22(2) of OSH Code, 2020) No. of safety officers appointed In case of mine100 or more workers and in case of
• BoCW 250 or more workers are ordinarily employed.
• 6 Qualified Medical Practitioner(asperSection12 (2) of OSH Code 2020. No. of Qualified Medical Practitioner appointed. There is no specification for minimum number of Qualified Medical Practitioner employed in establishment. However, this detail is required to have data on occupational health.

| F. The Industrial Relations: | | | | | | | | | Instructions for filling | | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1. | Is the Works Committee has been functioning. (section 3 of IR Code, 2020) | | | | | | Yes/No | | Industrial establishment in which 100 or more workers are employed | | | | (a) | Date of its constitution. | | | | | | | | | | | | 2. | Whether the Grievance Redressal Committee constituted (section 4 of IR Code, 2020) | | | | | | Yes/No | | Industrial establishment employing 20 or more workers are employed | | | | 3. | Number of Unions in the establishments. | | | | | | | | | | | | 4. | Whether any negotiation union exist (Section 14 of IR Code, 2020) | | | | | | Yes/No | | | | | | 5. | Whether any negotiating council is constituted (Section 14 of IR Code, 2020) | | | | | | Yes/No | | | | | | 6. | Number of workers discharged, dismissed, retrenched or whose services were terminated during the year: | | | | | | | | | | | | | Discharged | | Dismissed | | Retrenched | | Terminated or Removed | | | Grand Total | | | | | | | | | | | | | | | | 7. | Man-days lost during the year on account of | | | | | | | | | | | | Sl. No. | Reasons | | | | Period / Date | | No. of man-days lost | | Loss in term of money | | | | (a) | Strike | | | | | | | | | | | | (b) | Lockout | | | | | | | | | | | | 8. | Details of retrenchment / lay off | | | | | | | | | | | | Sl. No. | No. of persons retrenched During the Period | | Details of payment paid to retrenched Employees | | No. of workers laid off during The period | | No. of man-days lost due to lay-off | | Applies on industrial establishment employing 300 or more workers | | | | | | | | | | | | | | | | | G. Details pertaining to maternity be | | | | | | | | | | | | | No. of female employees | | | No. of female Employees availed maternity leave | | | No. of female employees paid medical bonus | | | No. of deduction of wages, if any made from female employees | | | | | | | | | | | | | | | | | H. Details of payment of bonus | | | | | | | | | | | |

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८ २३९

| SI.No. | No.of employeees covered under the Bonus provision | Total amount of Bonus actually Paid | Date on which the Bonus paid | | --- | --- | --- | --- | | | | | | | I. Details of accidents, dangerous occurrence and notifiable diseases | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | | SI.No | Total number of accidents by which a person injured is prevented from working for a period of 48 hours or more as per Section 10 of the OSH Code, 2020. | Total number of fatal accidents and names of the deceased as per Section 10 of the OSH Code, 2020. | Total number of Dangerous Occurrences as defined under Section 11 of the OSH Code,2020 | Total number of cases of Notifiable Diseases specified in Third Schedule of the OSH Code, 2020 along with the details of affected persons | | | | | | | | J. Mandays and Production Lost due to accidents / dangerous occurrence | | | | | | SI.No. | Accident/Dangerous Occurrence | | Mandays lost | Production Lost | | | | | | | Certified that the tables in prescribed format are duly filled in and information and/or figures given in all the tables are correct to the best of my knowledge. Signature of Owner/Agent/Manager with seal Place: Dated:

२४० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM XI A

(See rule 34) (Half Yearly Return (January to June / July to December) to be submitted by Contractor)

• 1.Name and address of the contractor:
• 2.Name and address of the principal employer and LIN:
• 3.LIN of the contractor:
• 4.License number of the contractor (if applicable):
• 5.Name of the contract work with location/station:
• 6. Details of the number of Contract labour, Wages Paid etc.: | Sl. No. | Months | Number of Contract Labour employed | Total amount of wages paid in a Month | Overtime | Bonus | Date and amount of Wage bill received by contractor from Principal Employer | ECR number of ESIC | ECR number of EPF | Wages paid by 7th of the month or due date as applicable Yes/No | remark | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | January | | | | | | | | | | | | February | | | | | | | | | | | | March | | | | | | | | | | | | April | | | | | | | | | | | | May | | | | | | | | | | | | June | | | | | | | | | | Signature of the principal employer Date:

Page 76 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८ २४१

FORM XI B

(See rule 34)

ANNUAL RETURN period ending 31st December

(to be submitted by the principal employer on Portal)

• 1. Name of the principal employer:
• 2. Name of the establishment:
• 3. Registration number (LIN) of the establishment:
• 4. Details of the Contractors, wages paid, etc.: | Sl. | Month | Name and address of the contractors | LIN of the contractor | Name of the work | Maximum number of contract labour employed | Amount paid against wage bill (if applicable) to the contractor (including EPF, ESIC, Bonus etc.) | Date of payment of wage bill (if applicable) | Amount of the wages paid directly to the contract labour by Principal Employer (in case the contractor fails to pay) | Date of payment of wages paid directly to the contract labour by Principal Employer (in case the contractor fails to pay) | Remarks | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Signature of the principal employer Date:

Page 77 of 107

Part I-L Ext. No. 49.indd — 31

२४२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-XII

(see rule 20)

REGISTER OF ACCIDENTS AND DANGEROUS OCCURRENCES

| Name of Deceased / Injured person (if any) | Date of Accident or dangerous occurrence | Date of report to Inspector-cum-Facilitator | Nature of accident or dangerous occurrence | Date of return of injured Person to work | Number of days the injured Person was absent from work | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | | | | | | | | Seal and Signature of the Employer/ Establishment

Page 78 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४६ २४३

FORM-XIII

(seerule 21)

REGISTER FOR LEAVE WITH WAGES

Part I - Adults Part II - Adolescents Establishment: Name of worker: Department: Father’s Name: | Sr. No | Sr.no. in the register of workers | Date of entry into services | Interruptions | | | | | Leave due with effect from | Whether leave not desired during the next 12 months | Date from which the worker is allowed leave | Wages for Leave Paid in | Discharged worker | | Remarks | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | Sickness and accidents | Authorized Leave | Lock Out or Legal Strike | Involuntary unemployment | Others | | | | | Date of Discharge | Date & amount of payment made in lieu of leave due | | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | | | | | | | | | | | | | | | | | Note :-Separate page shall be allotted to each worker Seal and Signature of the Employer/ Establishment

Page 79 of 107

Part I-L Ext. No. 49.indd — 31a

२४४ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-XIV

(See Rule –26,29, 43 and 53)

APPLICATION FOR LICENSE/COMMON LICENSE

Online Application for License/Renewal of License/
Amendment of License (including Common/Single license)

| A) ESTABLISHMENT PROFILE | | | --- | --- | | Labour Identification Number & Date | | | Acknowledgement Number: ........................ Date of Application: ........................ | | | I. Particulars of Establishment for which license required: | | | 1. Name of Establishment: | | | 2. Address of Establishment: | | | (a) Head Office address along with email Id: | | | (b) Corporate Office address along with email Id: | | | 3. Telephone Number/ Mobile Number: | | | 4. Activity as per National Industrial Classification: (Select all applicable activities given) | | | 5. Details of selected NIC Code: | | | 6. Nature of work carried on in main establishment: | | | 7. Identifier of the Establishment : (Select): e-sign/digital sign | | | II. Details of Employer: | | | 1. Full Name of Employer: Relationship with establishment. | | | 2. Full address of Employer: | | | 3. Email Id of employer: | | | 4. Mobile No. of employer: | |

Page 80 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८ २४५

| B) FACTORY- APPLICATION FOR LICENSE/ COMMON LICENSE | | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | B. Details of Factory for which Common License required. | | | | | | | 1. | License number, if granted | | | | | | 2. | Reference number and date of latest approval of the plans by the Chief Inspector -cum-Facilitator. | | | | | | 3. | i. A flow chart of the manufacturing process supplemented by a brief description of the process in its various stages (attach separately, if required) | | | | | | | ii. list of the raw materials used, intermediate products, including emission of toxic gases, their quantities, methods of storage and handling, loading and transport etc. | | | | | | | iii. finished products by-products, their quantities, methods of storage and handling, loading and transport. | | | | | | | iv. details of the arrangements for the disposal of trade waste and effluents, | | | | | | | v. likely hazards and the method to control or eliminate them. | | | | | | 4. | The period for which license or renewal of license is applied for (not exceeding ten years) | | | | | | 5. | Maximum number of workers to be employed on any one day during the year | Male | Female | Other | Total | | | | | | | | | 6. | Installed power in Horse Power / Power generation in Mega Watts | | | | | | 7. | Full name of Manager | | | | | | | Residential Address | | | | | | | Date of Birth | | | | | | | Nationality | | | | | | | Mobile No. | | | | | | | E-mail | | | | | | Explanations :<br>Occupier means Director, Partner, Proprietor; Person Appointed in case of Central/State Government or Local Body as per clause (zs) of sub-section (1) of section 2 of the Code.License renewal application shall be submitted for renewal at least two months in | | | | | |

Page 81 of 107

२४६ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

advance along with license fees before the date which the license is due to expire.
3. LIN (Labour Identification Number), provided by ShramSuvidha portal of Ministry of Labour and Employment.

| C) Details of Establishment Contractor, as per Chapter VIII Rule 26 of The Maharashtra Occupational Safety, Health & Working Conditions (Labour Rules, 2022). (including Common/Single license) | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | | 1) Name and Address of the Principal Employer, where Contract labourers are being proposed to engage | | | | | | 2) Name and designation of the representative of Principal Employer where the Contract Labourers are being proposed to engaged | | | | | | 3) License number if any granted | | | | | | 4) Nature of work in which contract labourers are being proposed to engage- | | | | | | 5) Activity as per National industrial classification- | | | | | | 6) Date of Commencement ________ | | | | | | 7) Date of Completion ________ | | | | | | 8) Number of contract labourers being proposed to engage on any one day during financial year ________ | MALE | FEMALE | OTHER | TOTAL | | 9) Attach undertaking of Contractor for not deploying Contractor labourers in core activities of manufacturing, in form XV as requires by Rule 26(2) of The Maharashtra Occupational Safety, Health & Working Conditions ( Labour Rules, 2022). | | | | | | 10) Amount paid as Security Deposit as prescribed in Rule 28(1) of the The Maharashtra Occupational Safety, Health & Working Conditions (Labour Rules, 2022). | Rs. | | | | | 11) Amount paid as fees for license, as prescribed in Rule 28(2) of The Maharashtra Occupational Safety, Health & Working Conditions (Labour Rules, 2022). | Rs. | | | | | 12) Late fees paid, if any | Rs. | | | | | 13) Whether License was cancelled of applicant in Past? Give details and present status of case - | | | | | | 14) Present status of Cancellation | | | | | | 15) Any court case pending with reference to Cancellation? Give details and present status of case – | | | | |

Page 82 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४६ २४७

| 16) Whether Registration of principal employer was abolished in past? Or any abolition proposal is pending with Government? If yes give details of the present status or action taken if any _ | | | --- | --- | | 17) Attach Form of Undertaking in Form XIII as required by Rule 25(2) | | | D) Details of Establishment obtaining License for Beedi and Cigar industrial Premises as per Chapter XI Rule 43 of The Maharashtra Occupational Safety, Health & Working Conditions (Labour Rules, 2022). (including Common/single license) | | | | | | --- | --- | --- | --- | --- | | 1) Full postal address to which communication relating to the industrial premises should be sent: | | | | | | 2)License number granted if any: | | | | | | 3) Reference number and date of latest approved plan of industrial premises of Beedi and cigar manufacturing, by the designated officer of Labour Commissioner office : | | | | | | 4) Maximum number of employees proposed to be employed on any one day during the financial year commencing on_____ | MALE | FEMALE | OTHER | TOTAL | | 5) Whether the employer is a trade mark holder registered under the Trade and merchandise Marks Act, 1958?Please attach details: | | | | | | 6) Value of beedies or cigars or both manufactured at the industrial premises during the preceding financial year ending on | | | | | | 7) Applicant's previous experience of the Beedi and cigar Industry? | | | | | | 8) Whether the proposed site of the industrial premises amounts to the alteration of the site, of any existing industrial premises and if so the reasons for such alterations: | | | | | | 9) Whether any industrial premises was closed by the applicant during the last twelve months? If yes brief reasons: | | | | | | 10) Source of obtaining tobacco : | | | | | | 11) Whether the beedi or cigar or both manufactured by the applicant, will be sold and marked by himself or through a any other registered user of trade mark or any other person Please specify: | | | | |

Page 83 of 107

386

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

| 12) Attach actual plan of the premises: | | | --- | --- | | 13) Amount of fees paid as prescribed in Rule 43 of The Maharashtra Occupational Safety, Health & Working Conditions (Labour Rules, 2022). | Rs. | | | | | APPLICATION FOR RENEWAL OF LICENSE | | | --- | --- | | 1. License No. | Date : | | 2. LIN & PAN | | | 3. Name and address of the establishment: | | | 4. Date of expiry of previous license : | | | 5. Whether the license of the employer/contractor was suspended or revoked: | | | 6. Details of Fees paid : (Enclose e-payment receipt): Amount .... | date of payment : | | E-sign /digital sign of the employer/contractor | date: | | APPLICATION FOR AMENDMENT OF LICENSE (INCLUDING COMMON LICENSE): | | | --- | --- | | 1. License No: | Date: | | 2. LIN & PAN: | | | 3. Name and address of the establishment: | | | 4.Details for which amendment is sought : | | | (a). Maximum number of worker presently employed : (If there is increase in the maximum number of workers to be employed, then additional fees/security deposit as per law needs to be deposited: | | | (b). Details of fees paid through e payment date on which made : | | | (c). Other details requiring amendment in the license issued (Necessary documents may be uploaded in support of change required) | | Signature of Employee/Contractor Designation

Page 84 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

389

FORM – XV

(see rule 26(2))

Form of undertaking

I, .............................contractor, appointed to carry out the contract work in .............................establishment, hereby declare that,-

• (a) I am not been an un-discharged insolvent or convicted any time during the last two years of an offence which is criminal in nature involving offences which are liable for punishment for more than three months of imprisonment.
• (b) There is no order made in my respect under section 51 of the code within the period of three years immediately preceding the date of application.
• (c) I am engaging the contract labour in the process, operation or other work carried on the establishment which is not core activity of the establishment.
• (d) (a) The rates of wages payable to the contract labour by the contractor shall not be less than rates prescribed under the code on Wages and where the rates have been fixed by agreement, settlement or award, not less than the rates so fixed.
• (b) In case where the contract labour employed by the contractor perform the same or similar kind of work as the worker directly employed by the principal employer of the establishment, the wage rates, holidays, hours of work and other conditions of service of the contract labour of the contractor shall be the same as applicable to the workers directly employed by the principal employer of the establishment on the same or similar kind of work. In case of any dispute whether the work is of similar kind, the matter be referred to the Inspector-Cum Facilitator whose decision shall be final.
• (c) In other cases the wage rates, holidays, hours of work and conditions of service of the contract labour of the contractor shall be such as specified under the Code and rules made there under.
• (d) The contractor shall provide all other facility and entitlements to the contract labour as in accordance with the Occupational Safety, Health and Working Condition Code 2020. Page 85 of 107

Part I-L Ext. No. 49.indd — 32

२५० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

• (e) All contract labour shall be made member of EPFO and ESIC subject to applicability as under respective provisions of the Code on Social Security, 2020.
• (f) There shall not be any sexual harassment to the woman contract labour , which includes the following un-welcome sexually determined behavior (whether directly or by implications), namely:-
• i. physical contact and advances for sex; or
• ii. a demand or request for sexual favour, or
• iii. Sexually coloured remarks; or
• iv. Showing pornography; or
• v. Any other un-welcome, verbal, non-verbal conduct of sexual nature.
• vi. Internal Complaint Committee on Sexual Harassment will be formed.
• (g) Contractor or employer of establishment employing interstate migrant workers in connection with the work of that Establishment shall provide facility as per section-60 and lump sum amount of fare for to and fro journey per year to native place From the place of the employment as per section-61 of the code.
• (h) The contractor shall notify any change in the number of contract labour or conditions of work to the Licensing Authority, electronically. Place: Date: Signature of the Applicant (Contractor)

Page 86 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

348

FORM-XVI

(see rule 26 (3))

Form of Certificate by Principal Employers to contractor

Certified that I have engaged/propose to engage the applicant as a contractor in my establishment. I undertake to be bound by all the provisions of the code and rules made the in respect of the employment of contract labour by the applicant in my establishment. I also undertake that I am engaging contract labour in the process, operation or the work carried on in the establishment which is not core activity of the establishment. Place: Signature of Principal Employer Date: Name and address of Establishment.

Page 87 of 107

Part I-L Ext. No. 49.indd — 32a

२५२ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-XVII

(see rule-27 (1))

PROFORMA OF LICENSE

A. Beedi and Cigar License No. ----------------- Reg. No. ----------------- Date of Reg. ----------------- License /Common License is here by issued to M/S ------------------------------- ----------------------------- This License/Common License is Valid only for the Premises Described below for use as an industrial premises for the purpose of manufacturing Beedi and /or Cigar of Brand Named-------------------------- ----------------------------- ,Employing not more than ------------------ Employees on any day, during the year commencing on --/--/----subject to the conditions specified in the annexure. The License / Common License remain shall valid till the date--/Month--/Year----- Name of the Industrial Premises:- -----------------------------, Address /Situation of Premises (the Part of the Industrial Premises in which the Manufacturing is carried on shall be specifically indicated)-------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------. Fees due for beedi and cigar industries Rs.------------------

Annexure

This License is subject to the following conditions :-

• 1. The manufacturing process shall be carried on only in that part of the industrial premises specified for the purpose in the license.
• 2. The maximum number of employees employed in the industrial premises shall not on any day exceed the number specified in the license.
• 3. Power-driven machinery not specified in the license shall not be used in the manufacturing process in the premises.
• 4.Except with the prior permission in writing of the competent authority, the industrial premises shall not be extended and except with the like permission, no

Page 88 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

243

structural alterations shall be made in any building on such premises.

• 5. The license shall not be transferable.
• 6. The heirs or legal representatives of the licensee shall have no claim whatsoever to the continuance of this license, and it shall be entirely within the discretion of the competent authority to permit or not (he heir or legal representative of the licensee in case of his death to have the benefit of the license for the unexpired portion of the terms for which it is granted. If the heir or legal representative of the deceased licensee is permitted to have the benefit of the license, such heir or legal representative shall get an endorsement from the competent authority made to that effect on his license.

Renewal

B. Contract Labour

License No. ----------------- Reg. No. ----------------- Date of Reg. -----------------

License/Common License is here by granted to M/S -------------------------------

---------------------------------- (Contractor) engaging - Contract Labourers and

bearing Registration No. (Obtained under Rule- 3) ----------------- at the principal employer

M/S ------------------------------- situated at -------------------------------

For use as an establishment within the limits stated herein after, subject to

provisions of the Occupational Safety, Health and Working Conditions Code,

2020, and the rules made there under.

Page 89 of 107

२५८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

AMENDMENTS:

Date:Signature and Seal of the competent authority.

Annexure

The license is subject to the following conditions:-

• The license shall be non-transferable.
• The number of workmen employed as contract labour in the establishment shall not, on any day, exceed ............................................
• Except as provided in the rules, the fees paid for the grant, or as the case may be, for renewal of the license shall be non-refundable.
• (a) The rates of wages payable to the contract labour by the contractor shall not be less than rates prescribed under the code on Wages and where the rates have fixed by agreement, settlement or award, not less than the rates so fixed.

Page 90 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९८६ २५५

(b) In case where the contract labour employed by the contractor perform the same or similar kind of work as the worker directly employed by the principal employer of the establishment, the wage rates, holidays, hours of work and other conditions of service of the contract labour of the contractor shall be the same as applicable to the workers directly employed by the principal employer of the establishment on the same or similar kind of work. In case of any dispute whether the work is of similar kind, the matter be referred to the Inspector-Cum-Facilitator whose decision shall be final. (c) In other cases the wage rates, holidays, hours of work and conditions of service of the contract labour of the contractor shall be such as specified under the Code and rules made thereunder. (d) The contractor shall provide all other facility and entitlements to the contract labour as in accordance with the Occupational Safety, Health and Working Condition Code 2020.

• All contract labour shall be made member of Employee Provident Fund Organization (EPFO) and Employee State Insurance Corporation (ESIC) subject to applicability as under respective provisions of the Code on Social Security, 2020.
• there shall not be any sexual harassment to the woman contract labour, which includes the following un-welcome sexually determined behavior (whether directly or by implications), namely:-
• vii. physical contact and advances for sex; or
• viii. a demand or request for sexual favour, or
• ix. Sexually coloured remarks; or
• x. Showing pornography; or
• xi. Any other un-welcome, verbal, non-verbal conduct of sexual nature.
• Contractor or employer of establishment employing interstate migrant workers in connection with the work of that establishment shall provide facility as per section-60 and lump sum amount of fare for to and fro journey per year to

Page 91 of 107

245

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शा १, श्राके १९८८

native place from the place of the his employment as per section-61 of the code.

• The contractor shall notify any change in the number of contract labour or conditions of work to the Licensing Authority, electronically.

Page 92 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২৭৬

FORM-XVIII

(see rule 36)

EXPERIENCE CERTIFICATE OF CONTRACT EMPLOYEE

| To whom so ever concerned | | --- | | Name of contractor/employer : | | 2. LIN/PAN No. of the contractor/employer : | | 3. Email Id of the contractor /employer: | | 4. Mobile No. of the contractor/employer : | | 5. Nature and location of work: | | 6. Name of Principal Employer: | | 7. LIN/PAN No. of the Principal Employer: | | 8. Email Id of the Principal Employer :* | | 9. Mobile No. of the Principal Employer:* | | 10.Name of the worker*: | | 11.UAN / Aadhaar No.: | | 12.Mobile No. : | | 13.Serial Number in the Employee Register: | | 14. Registration number, date and name of the Board if the building and other construction worker is registered as a beneficiary: | | 15.Period of Employment: | | 16.Designation: | | Seal and Signature of Contractor | | *Please strike off whichever is not applicable. |

Page 93 of 107

Part I-L Ext. No. 49.indd — 33

२५८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM-XIX

(see rule 41)

Agreement between Producer and Audio-visual worker

This agreement is made on this day ……………… month ……………… year ……………… between Messers having office at …………………… (hereinafter referred to as the —Producer) on the first part and Shri/Smt/Kum …………………… son/daughter/wife of Shri …………………… residing at (herein after referred to as the —audio-visual worker) on the second part. The terms Producer and audio-visual worker shall include their heirs, successors, administrators and legal representatives: Now, therefore this agreement is made as follows:

• 1. That both the parties agree that the duration of this agreement shall be from the date hereof till the completion of the audio-visual and this period shall not exceed consecutive months.
• 2. That the audio-visual worker agrees to attend studio, location or work place, as the case may be, subject to the requirement of his previous engagement and on his confirmation, to his respective job punctually as and when he shall be required by a written intimation by the Producer or the person duly authorized by him in writing.
• 3. That inconsideration of the audio-visual worker services, as aforesaid, the Producer agrees to pay and the audio- visual worker agrees to receive a sum of Rs. ................................(Rupees ....................) payable as advance on signing of this agreement and the balance of Rs......................payable in equal installments.
• 4. That in the event of the audio-visual production being not complete within the stipulated period and the Producer still needing the services of the audio-visual worker to complete the audio-visual production, the producer agrees to pay and the audio-visual worker agrees to receive additional remuneration on pro-rata basis, payable in the same manner as stated in Clause 3 above, till the completion of the production.

Page 94 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

249

• 5. That in case the assignment of the audio-visual worker is completed earlier than the period stipulated in Clauses 1 and 4 above, the producer shall settle the account of the audio-visual worker and pay the remaining balance of the agreement amount in full before the commencement of re-recording work/censor of the production, whichever is earlier.
• 6. That the audio-visual worker shall, if so required,
• (a) attend the studios, location or work-place, as the case may be, earlier than the a scheduled time of the shift, for preparatory work, and in that case, he/she shall be paid by the Producer extra wages at the rate of Rs per hour or part thereof for such early attendance.
• (b) continue to work beyond the working day, with one hour break and in that case, he/she shall be paid by the Producer extra wages at the rate of Rs for the work during the extended hours and refreshments, and Transport facilities.
• 7. That the Producer shall provide transport and food or pay traveling allowances to and fro to report to duty and food allowance while on duty as are customary or fixed by bilateral arrangements between the Producer’s and audio-visual worker’s representative organizations.
• 8. That the Producer shall also pay for all travelling and accommodation expenses, fares, cost of food and such other allowances as are customary when the audio-visual worker is required to work on location outdoors.
• 9. That the Producer shall get the audio-visual worker insured for any injury or damage to his/her person including death caused by accident arising out of or in the course of his/her employment and/or during the period of his/her assignment under this agreement.
• 10. That where the Producer is prevented from proceeding with the production of the audio-visual by reason of fire, riot, natural calamity, order of the public authority or any other reason beyond his control:-
• (a) he shall be entitled to suspend the operation of this agreement during the period of suspension of production in case the production is suspended. The

Page 95 of 107

Part I-L Ext. No. 49.indd — 33a

₹50

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शा १, श्राके १९८८

producer shall serve notice in writing of such suspension on the audio-visual worker and shall pay all his/her dues up to the date of service of such notice. Upon resumption of work on the film, this agreement shall revive and shall remain valid for the period stipulated in Clause I excluding the period of suspension therefrom ;or

• (b) he shall be entitled to terminate this agreement as from the cessation of production, in case the production ceases completely. The producer shall serve a notice in writing of such cessation on the audio-visual worker and make payment of all the amount due to the audio-visual worker at the time of termination.
• 11. That in case if the Producer desires to terminate this agreement before the expiry of its term for reasons other than misconduct in relation to performance of the audio-visual worker’s duties or of his/her unwillingness to perform the services required under this agreement, the producer shall be entitled to do so only upon payment of the balance of the stipulated amount of the agreement. Only after such payment to the audio-visual worker, the Producer shall be entitled to employ another audio-visual worker in his/her place.
• 12. That the Producer shall have the right to terminate this agreement on ground of misconduct on the part of the audio-visual worker in relation to performance of his/her duties or his/her unwillingness to perform the service required under the agreement, upon payment to the audio-visual worker of the amount due at the time of termination, calculated taking into consideration the audio-visual worker’s total work in the audio-visual and the work he/she has completed till the date of termination of this agreement. Termination under this clause shall not be made unless the charges of the Producer against the audio-visual worker are proved before a forum comprising equal number of representatives of the Producers’ Organisation and the audio-visual worker’s Organisation to which the Producer and the audio-visual worker respectively may belong. The decision of the forum shall be binding on both the parties. The producer can engage another audio-visual worker for the job towards this agreement only after the forum has given a decision in favor of such

Page 96 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২৬২

termination and the audio-visual worker has been paid all his dues.

• 13. That in case of premature termination of this agreement, it shall be the option of the Producer whether or not to retain the work of the audio-visual worker in the audio-visual and at the same time, it shall be option of the audio-visual worker whether or not to allow his/her name to go on the credit titles of the film.
• 14. That the Producer shall have the right to decide the manner of representing the audio-visual worker’s personality on the screen, his/her clothes, make-up and hair-style and the audio-visual worker shall fully and willingly comply with the direction of the Producer in this regard, provided that the requirements of the Producer in this respect have been notified to the audio-visual worker and accepted by him/her.
• 15. That the audio-visual worker agrees that he/she shall render his/her services to the best of his/her ability in such manner as the Producer or, at his instance, the Director of the audio-visual may direct and shall comply with all reasonable instructions that he may give for the production of the film.
• 16. That the Producer shall also pay for all traveling and accommodation expenses, fares, cost of food and such other allowances as are customary when the audio-visual worker is required to work on location out doors.
• 17. That the Producer shall get the audio-visual worker insured for any injury or damage to his/her person including death caused by accident arising out of or in the course of his/her employment and/or during the period of his/her assignment under this agreement.
• 18. That where the Producer is prevented from proceeding with the production of the audio-visual by reason of fire, riot, natural calamity, order of the public authority or any other reason beyond his control:-
• a. he shall be entitled to suspend the operation of this agreement during the period of suspension of production in case the production is suspended. The producer shall serve notice in writing of such suspension on the audio- visual worker and shall pay all his/her dues up to the date of service of such notice. Upon resumption of work on the film, this agreement shall revive and shall

Page 97 of 107

रूर

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

remain valid for the period stipulated in Clause I excluding the period of suspension there from ;or

• b. he shall be entitled to terminate this agreement as form the cessation of production, in case the production ceases completely. The producer shall serve a notice in writing of such cessation on the audio-visual worker and make payment of all the amount due to the audio-visual worker at the time of termination.
• 19. That in case if the Producer desires to terminate this agreement before the expiry of its term for reasons other than misconduct in relation to performance of the audio-visual worker’s duties or of his/her unwillingness to perform the services required under this agreement the producer shall be entitled to do so only upon payment of the balance of the stipulated amount of the agreement. Only after such payment to the audio-visual worker, the Producer shall been titled to employ another audio-visual worker in his/her place.
• 20. That the Producer shall have the right to terminate this agreement on ground of misconduct on the part of the audio-visual worker in relation to performance of his/her duties or his/her unwillingness to perform the service required under the agreement, upon payment to the audio-visual worker of the amount due at the time of termination, calculated taking into consideration the audio-visual worker’s total work in the audio-visual and the work he/she has completed till the date of termination of this agreement. Termination under this clause shall not be made unless the charges of the Producer against the audio-visual worker are provide before a forum comprising equal number of representatives of the Producers’ Organisation and the audio-visual worker’s Organisation to which the Producer and the audio-visual worker respectively may belong. The decision of the forum shall be binding on both the parties. The producer can engage another audio-visual worker for the job towards this agreement only after the forum has given a decision in favor of such termination and the audio-visual worker has been paid all his dues.
• 21. That in case of premature termination of this agreement, it shall be the option of the Producer whether or not to retain the work of the audio-visual worker in

Page 98 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

₹₹₹

the audio-visual and at the same time, it shall be option of the audio- visual workers whether or not to allow his/her name to go on the credit titles of the film.

• 22. That the Producer shall have the right to decide the manner of representing the audio-visual worker’s personality on the screen, his/her clothes, make-up and hair-style and the audio-visual worker shall fully and willingly comply with the direction of the Producer in this regard, provided that the requirements of the Producer in this respect have been notified to the audio-visual worker and accepted by him/her.
• 23. That the audio-visual worker agrees that he/she shall render his/her services to the best of his/her ability in such manner as the Producer or, at his instance, the Director of the audio-visual may direct and shall comply with all reasonable instructions that he may give for the production of the film.
• 24. That the audio-visual worker shall comply with all the regulations of the studio, location or work place as the case maybe.
• 25. That the Producer shall not without the consent in writing of the audio-visual worker, assign or transfer the benefit of this agreement to any other person.
• 26. That the provisions of the Employees' Provident Funds and Miscellaneous Provisions Act, 1952 shall be applicable to this agreement.
• 27. That the Producer shall not utilize the work of the audio-visual worker in any film, other than the audio-visual under this agreement, without prior permission of the audio-visual worker. The parties have put their hands to this agreement on the date, month and year said above in the presence of each other and in the presence of the witnesses.
• 1. Witness Producer Name Address
• 2. Witness audio-visual worker Name Address

Page 99 of 107

৩৭৪

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

FORM- XX

(see rule 49(1)) An application for permission to provide beedi leaves for the purpose of wetting or cutting of beedi leaves out side industrial premises To, The Additional Labour Commissioner/ The Deputy Labour Commissioner Division, Subject- An application for permission to provide beedileavas for the purpose of waiting or cutting of beedi leaves out side industrial premises Respected Sir, I here by declared that, following employees mentioned in Annexure A are my employees to whom I will be giving beedi leaves for the purpose of waiting, cutting and making raw beedi outside my industrial premises I here by request to the authority that on behalf of my below mentioned employees, be permitted to take beedi leaves out side of my industrial premises. I will abide all the terms and condition lay down by the Government. Signature of Employer.

Page 100 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২৭৫

FORM- XXI

(see rule 51)

Record of outside work

Number and date of permission to work outside industrial premises Signature of Employer

FORM- XXII

[See rule 69]

Page 101 of 107

Part I-L Ext. No. 49.indd — 34

রঙ্গ

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/व①शा १, शके १९४८

Form of Appeal against order passed by Authority for Common License.

Before the ...................................(Designation and office address of the First Designate Authority)

• (1) Date of application produced before Issuing Authority for grant of Common License:
• (2) Date of acknowledgement :
• (3) Date of production of documents, if any :
• (4) Decision of the Issuing Authority :
• (5) Date of intimation of rejection of application received by Applicant.
• (6) Grounds for Rejection of Application.
• (7) Relief sought
• (8) Any other information necessary for filling appeal. Declaration The particulars given above are true and correct to the best of my knowledge, information and belief. Dated the ......... day of ....................... 20 ........

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২৬৬

FORM- XXIII

[See rule 55(3)]

Record of Lime –washing, Painting, etc.

| Description of Houses | Parts lime-washed painted, Vanished or oiled, e.g., walls, ceilings, wood works, etc. | Treatment whether lime-washed painted, varnished or oiled | Date on which lime-washing painting, varnishing or oiling was carried out according to the (English Calender) Date Month Year | Remarks | | --- | --- | --- | --- | --- | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Signature of Employer

---

Part I-L Ext. No. 49.indd — 34a

२६८ महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

Annexure –A

(see rule-3(1)(ii)) Undertaking for Non engagement of contract labourers in core activity on letterhead of Establishment I _________________ aged __________ yrs, holding post _________________ hereby on behalf of my Company / Industry m/s _________________ as I have been authorised to declare that, except the proviso of section 57(1) of code, in no case we shall be engaging contract labourers in our core manufacturing activity, where we are bound to engage permanent labourers. We also know that if we engage contract labourers in our core manufacturing activity, our Registration certificate will be revoked & we shall be liable for penal action. Hence we give undertaking to the authority that we shall not engage contract labourers in our core manufacturing activity knowingly or unknowingly. Date- Place- (Name) Seal and Signature of Principal Employer

Page 104 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शाके १९८८ २६९

Annexure –B

(see rules 3(1)(iii)(a) and 43(2)(b))

Self – Declaration

Applicant’s photo I ______________ Son / Daughter of ______________ aged ____________, occupation ______________ resident of ______________ with UID NO. ______________ hereby declare that the information provided above is true and correct to the best of my personal knowledge, information and belief. I fully understand the consequences of giving false information. If the information is found to be false, I shall be liable for prosecution and punishment under Indian Penal Code and / or any other law applicable thereto. Place: Applicant’s Signature: Date: Applicant’s Name:

Page 105 of 107

२७० महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

Annexure – C

(see rules 3(1)(iii)(b) and 43(2)(c))

Self –Declaration for Self Attestation

Applicant’s photo I ______________ Son / Daughter of ______________ aged __________, occupation ______________ resident of ______________ with UID NO. ______________ hereby declare that the copies attested by me are true copies of original documents. I am well aware of the fact that if the copies are found to be false, I shall be liable for prosecution and punishment under Indian Penal Code and / or any other law applicable thereto. Place : Applicant’s Signature: Date: Applicant’s Name:

Page 106 of 107

महाराष्ट्र शासन राजपत्र असाधारण भाग एक-ल, एप्रिल ३०, २०२६/वैशाख १०, शके १९४८

২৬৪

Annexure - D

(see rule 49(2)) List of Employees seeking permission to provide beedi leaves for the purpose of wetting or cutting of beedi leaves out side industrial premises | Sr. No. | Name and Address of the Employee | Gender (Male/ Female/ other) | Age of the Employee | Period of permission (month and year) | | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | | | | | From | To | | | | | | | | Signature of Employer By order and in the name of the Governor of Maharashtra, I. A. KUNDAN, Principal Secretary to Government.

ON BEHALF OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATION, PRINTED AND PUBLISHED BY DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE, PRINTED AT GOVERNMENT CENTRAL PRESS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004 AND PUBLISHED AT DIRECTORATE OF GOVERNMENT PRINTING, STATIONERY AND PUBLICATIONS, 21-A, NETAJI SUBHASH ROAD, CHARNI ROAD, MUMBAI 400 004. EDITOR : DIRECTOR, RUPENDRA DINESH MORE.